Współczesna medycyna coraz głośniej mówi o tym, że sen nie jest jedynie przerwą w życiorysie, ale kluczowym procesem regeneracyjnym, bez którego nasz organizm zaczyna szwankować na wielu poziomach. Niestety, statystyki są nieubłagane. Szacuje się, że bezdech senny dotyka milionów ludzi na całym świecie, a ryzyko wystąpienia tego schorzenia ma w najbliższych latach wzrosnąć o blisko 50 procent. W Polsce sytuacja wygląda alarmująco - w niektórych regionach na specjalistyczną diagnostykę w szpitalnych warunkach pacjenci muszą czekać w kolejkach sięgających nawet półtora roku. To czas, w którym nieleczone zaburzenia mogą doprowadzić do nieodwracalnych zmian w układzie sercowo-naczyniowym.

Zabójczy duet: Kiedy bezdech spotyka bezsenność

Najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców z Yale School of Medicine, opublikowane w "Journal of the American Heart Associatio", rzucają nowe światło na powiązania między snem a zdrowiem serca. Przeanalizowano dane zebrane w ciągu dwóch dekad od ponad 900 tysięcy weteranów. Wnioski są porażające: bezsenność i obturacyjny bezdech senny to duet znacznie bardziej niebezpieczny, niż dotychczas sądzono.

Dowiedz się więcej:

Myślisz, że odeśpisz w weekend? Mit, który biologia bezlitośnie obala

Choć lekarze często diagnozują te dwa schorzenia oddzielnie, ich współwystępowanie drastycznie potęguje zagrożenie. Według badaczy, u osób cierpiących jednocześnie na bezdech i bezsenność ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego rośnie o 143 procent, a ryzyko chorób serca wzrasta niemal czterokrotnie - uwaga - o 281 procent. Dr Allison Gaffey, główna autorka pracy, porównuje ignorowanie jednego z tych schorzeń przy leczeniu drugiego do "wylewania wody z łodzi bez naprawy przecieku".

Sen jest niezbędny do regulacji układu sercowo-naczyniowego - to czas, kiedy serce i naczynia krwionośne mogą odpocząć. Kiedy ten odpoczynek jest regularnie przerywany przez bezdechy lub wybudzenia, organizm traci szansę na regenerację, co z czasem staje się ogromnym obciążeniem, prowadzącym do zawałów serca i udarów mózgu.

Półtora roku w kolejce po oddech

W Polsce problem zaburzeń snu staje się coraz bardziej widoczny w systemie ochrony zdrowia. Dr Marta Frejowska-Reniecka, pulmonolog z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Sosnowcu, przyznaje, że do diagnostyki przyjmuje się średnio dwóch pacjentów dziennie, a mimo to lista oczekujących jest bardzo długa. Pacjenci zgłaszający się do kliniki to coraz częściej osoby młode, co lekarze wiążą m.in. z narastającą epidemią otyłości.

OGLĄDAJ: "Osiem godzin? Ewidentnie do obalenia". Fakty i mity na temat snu

"Osiem godzin? Ewidentnie do obalenia". Fakty i mity na temat snu

Posłuchaj

Dowiedz się więcej

Wstrzymaj

Zobacz cały materiał

Ten i inne materiały obejrzysz w subskrypcji

Diagnostyka nie jest prosta - wymaga badania polisomnograficznego, czyli kompleksowej analizy snu wykonywanej w warunkach szpitalnych. Lekarze podkreślają, że bagatelizowane chrapanie może być objawem obturacyjnego bezdechu sennego (OBS), czyli poważnego zaburzenia, w którym dochodzi do regularnego zatrzymywania oddechu lub jego spłycenia. Najczęściej to bliscy pacjenta zauważają te niepokojące pauzy w oddychaniu. Jeśli towarzyszą im poranne bóle głowy, chroniczne niewyspanie, brak koncentracji czy zasypianie w ciągu dnia podczas siedzenia, mamy do czynienia z poważnym sygnałem alarmowym.

Szczególną uwagę powinny na siebie zwrócić osoby z nadwagą, otyłością, krótką szyją oraz pacjenci z trudnym do opanowania nadciśnieniem. Dr Frejowska-Reniecka wskazuje również na aspekt bezpieczeństwa publicznego - jej zdaniem kierowcy zawodowi powinni przechodzić obowiązkowe badania w kierunku zaburzeń snu, gdyż ich senność za kierownicą zagraża wszystkim uczestnikom ruchu.

To nie tylko chrapanie. Jak rozpoznać zagrożenie?

Warto zrozumieć mechanizm, który stoi za bezdechem. Dochodzi do niego, gdy górne drogi oddechowe nagle zapadają się podczas spoczynku, co odcina dopływ tlenu do organizmu i wymusza gwałtowne wybudzenia. Chrapanie incydentalne może wynikać ze zmęczenia lub złej pozycji ciała, kiedy mięśnie podniebienia wiotczeją. Jednak chrapanie nawracające, przerywane ciszą (bezdechem), to już stan chorobowy.

Dowiedz się więcej:

Jak śpisz, tak chorujesz. Stworzono nowy podział typów snu

Niedotlenienie tkanek wywołane bezdechem prowadzi do kaskady problemów zdrowotnych. Poza wspomnianym ryzykiem kardiologicznym, pacjenci cierpią na problemy poznawcze i zaburzenia gospodarki insulinowej. Dotychczas standardem leczenia były aparaty CPAP - maszyny utrzymujące dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych za pomocą maski zakładanej na noc. Choć są one niezwykle skuteczne w zapobieganiu spadkom saturacji, dla wielu pacjentów są po prostu zbyt niewygodne i trudne do zaakceptowania na dłuższą metę.

W desperacji pacjenci chwytają się różnych metod. Badacze wspominają o próbach zaklejania ust taśmą (co może być wręcz niebezpieczne), używaniu aparatów ortodontycznych przesuwających język, a nawet o egzotycznych doniesieniach o pozytywnym wpływie gry na muszli konchy. Żadna z tych metod nie rozwiązuje jednak problemu tak skutecznie, jak mogłaby to zrobić farmakoterapia.

Tabletka zamiast aparatury?

W tym kontekście wyniki badań opublikowane w "The Lancet" brzmią jak medyczna rewolucja. Naukowcy z Uniwersytetu w Göteborgu w Szwecji przeprowadzili drugą fazę badań klinicznych nad lekiem o nazwie sultiame (sulthiam). Jest to substancja znana medycynie od lat 50. XX wieku, stosowana dotychczas jako lek przeciwdrgawkowy w leczeniu padaczki m.in. w Europie, Australii czy Japonii.

Wyniki testów przeprowadzonych na grupie 240 pacjentów z pięciu krajów europejskich (Hiszpanii, Francji, Belgii, Niemiec i Czech) są niezwykle obiecujące. U uczestników, którzy przyjmowali najwyższą dawkę leku, liczba przerw w oddychaniu podczas snu zmniejszyła się o niemal 50 procent. Pacjenci przyjmujący dawkę 200 mg lub 300 mg wykazali znaczną poprawę w zakresie utlenowania krwi oraz redukcję nadmiernej senności w ciągu dnia.

Dowiedz się więcej:

Uwaga na ten suplement. Długotrwałe przyjmowanie może szkodzić sercu

Jan Hedner, specjalista medycyny płuc z Göteborga, podkreśla: - To przełom. Wyniki pokazują, że bezdech senny można rzeczywiście leczyć farmakologicznie. Naukowcy ustalili, że "złotym środkiem" wydaje się dawka 200 mg, która oferuje optymalny balans między skutecznością a minimalizacją efektów ubocznych.

Dlaczego działa tam, gdzie inne leki zawiodły?

To nie pierwszy raz, kiedy mówi się o lekach na bezdech. Pod koniec 2024 roku amerykańska FDA zatwierdziła tirzepatyd dla pacjentów z otyłością i bezdechem. Jednak mechanizm działania tego leku opiera się głównie na redukcji masy ciała, co pośrednio udrażnia drogi oddechowe poprzez zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej w okolicach szyi.

Sultiame działa zupełnie inaczej. Uderza w same przyczyny bezdechu: poprawia napięcie mięśni górnych dróg oddechowych oraz stabilizuje kontrolę oddechową organizmu. Dzięki temu lek bezpośrednio zapobiega zapadaniu się dróg oddechowych, co czyni go bardziej uniwersalnym rozwiązaniem, niezależnym wyłącznie od wagi pacjenta.

Dowiedz się więcej:

Bezdech senny zależy od poziomu dopaminy. Ważne odkrycie polskich naukowców

Badacze z optymizmem patrzą w przyszłość, planując większe i dłuższe badania, które potwierdzą trwałość efektów i bezpieczeństwo leku dla szerszych grup pacjentów. Jeśli sultiame przejdzie pomyślnie kolejne etapy, leczenie bezdechu może stać się tańsze, bardziej dostępne i przede wszystkim znacznie bardziej komfortowe niż spanie z "nieporęczną maszyną do oddychania".

Higiena snu to konieczność

Zanim jednak farmakologia nowej generacji trafi do aptek, lekarze przypominają o fundamentach, czyli tzw. higienie snu. Dr Marta Frejowska-Reniecka podkreśla, że styl życia ma fundamentalne znaczenie. Redukcja masy ciała to podstawa, ale nie zawsze rozwiązuje problem całkowicie.

Co możemy zrobić już teraz? Kluczowy jest regularny tryb życia, ograniczenie stresu oraz aktywność fizyczna na świeżym powietrzu. Należy unikać używek, takich jak alkohol i papierosy, które drastycznie pogarszają jakość oddechu w nocy. Niezwykle ważne są też rytuały przed snem – wyciszenie organizmu, unikanie telewizji i internetu tuż przed pójściem spać. W niektórych przypadkach konieczna może być interwencja laryngologiczna, np. korekta przegrody nosowej, która ułatwi przepływ powietrza.

Dowiedz się więcej:

Większość z nas ma z tym problem. Naukowcy zaskoczeni, jak bardzo wpływa to na długość życia

Naukowcy są zgodni: systemy ochrony zdrowia muszą zacząć traktować ocenę jakości snu jako rutynowy element profilaktyki, na równi z pomiarem ciśnienia czy poziomu cholesterolu. Wczesne zajęcie się problemami ze snem to inwestycja, która może uchronić nas przed zaawansowanymi chorobami serca w przyszłości. Jak podsumowuje dr Andrey Zinchuk, współautor badań nad weteranami: - Sen oddziałuje na każdy aspekt naszego życia. Często jest zaniedbywany, mimo że ma tak istotny wpływ na nasze przetrwanie.

Opracowała Agata Daniluk/ap