Wyniki analiz naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco (UCSF), opublikowane na łamach "Radiology", pokazują skalę problemu otyłości i chorób układu ruchu z nowej perspektywy. Badacze wykazali, że to, co jemy, ma bezpośredni wpływ na jakość mięśni, a w konsekwencji na zdrowie stawów kolanowych. Jak zauważają autorzy pracy, szkodliwy proces odkładania się tłuszczu w mięśniach zachodzi nawet wtedy, gdy dbamy o odpowiedni bilans energetyczny i nie unikamy sportu.

Tłuszcz wewnątrzmięśniowy - cichy zabójca sprawności

Głównym wnioskiem zespołu z UCSF jest wyraźny związek między spożywaniem produktów typu ultra-processed foods (UPF) a zwiększoną ilością tłuszczu śródmięśniowego w udach - czyli sytuacją, w której mięśnie przestają być jednolite i zaczynają być "przetykane" tłuszczem, co można porównać do "marmurkowego steka". Zjawisko to jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ tkanka tłuszczowa gromadząca się w mięśniach może znacząco zwiększać ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej kolan.

Badacze podkreślają, że mechanizm ten pozostaje niezależny od czynników dotąd uznawanych za kluczowe. "Dieta bogata w wysokoprzetworzone produkty sprzyja odkładaniu tłuszczu w mięśniach - niezależnie od ilości spożywanych kalorii oraz poziomu aktywności fizycznej" - czytamy w analizie. Co istotne, niekorzystny wpływ UPF na skład mięśni utrzymuje się także bez względu na ogólną zawartość tłuszczu w diecie oraz uwarunkowania społeczno-ekonomiczne badanych.

Dr Zehra Akkaya, główna autorka badania i konsultantka w grupie obrazowania układu mięśniowo-szkieletowego w Departamencie Radiologii i Obrazowania Biomedycznego UCSF, zwraca uwagę na szerszy kontekst zmian żywieniowych.

- W ciągu ostatnich dziesięcioleci, równolegle do rosnącej częstości otyłości i choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, udział naturalnych składników w diecie systematycznie malał - zauważa badaczka. Jej zdaniem zostały one w dużej mierze zastąpione przez produkty przetworzone przemysłowo, wzbogacane sztucznymi dodatkami, aromatami i barwnikami.

Dlaczego wybieramy to, co nam szkodzi?

Żywność ultraprzetworzona jest łatwo dostępna, szybka w przygotowaniu i długo zachowuje przydatność do spożycia. Paradoksalnie - większość ludzi uważa ją za "smaczną". To właśnie te cechy sprawiają, że często pojawia się w codziennym jadłospisie. Za tą wygodą stoi jednak mechanizm, który sprzyja utrwalaniu niekorzystnych nawyków żywieniowych.

Dowiedz się więcej:

Żywność wysoko przetworzona ma podobne działanie do nikotyny czy alkoholu

Świat

Produkty UPF zawierają połączenie cukru, tłuszczu, soli i węglowodanów, które oddziałuje na układ nagrody w mózgu. Po ich spożyciu pojawia się krótkotrwałe poczucie przyjemności, co zwiększa chęć sięgania po nie ponownie i utrudnia ograniczenie ich ilości w diecie.

Wśród produktów szczególnie niekorzystnych dla mięśni i stawów badacze wymieniają m.in.:

• płatki śniadaniowe
• margaryny i inne tłuszczowe "smarowidła" do pieczywa
• pakowane przekąski oraz słodycze i desery
• hot dogi oraz inne dania typu fast food
• napoje gazowane i energetyczne
• mrożone pizze i gotowe dania obiadowe
• produkowane masowo, pakowane pieczywo i bułki.

Stawy kolanowe w niebezpieczeństwie

Choroba zwyrodnieniowa stawów to nie tylko problem medyczny, ale także istotne obciążenie dla systemów ochrony zdrowia. Jak podkreśla dr Akkaya: - Choroba zwyrodnieniowa stawów jest coraz powszechniejszym i kosztownym problemem zdrowotnym na świecie. Stanowi jedno z największych, niezwiązanych z nowotworami obciążeń finansowych dla ochrony zdrowia w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie.

Dowiedz się więcej:

Stanowi nawet połowę diety, a lista groźnych konsekwencji jej spożywania jest naprawdę długa

Świat

Schorzenie to jest silnie powiązane z otyłością oraz niezdrowym stylem życia. Zespół badawczy postanowił sprawdzić, jak dokładnie dieta wpływa na kompozycję mięśni ud, ponieważ to właśnie one stabilizują staw kolanowy. Badania wykazały, że im więcej ultraprzetworzonej żywności w jadłospisie, tym gorsza jakość mięśni. Istnieje również uzasadnione podejrzenie, że wysokoprzetworzona żywność może sprzyjać odkładaniu się tłuszczu nie tylko w udach, ale także w innych partiach mięśniowych organizmu.

Ponad 600 osób pod lupą naukowców

Aby dojść do tych wniosków, naukowcy przeanalizowali dane 615 zdrowych uczestników (275 mężczyzn i 340 kobiet) biorących udział w projekcie Osteoarthritis Initiative. Średni wiek badanych wynosił 60 lat, a ich średni wskaźnik masy ciała (BMI) oscylował wokół 27, co klasyfikuje ich jako osoby z nadwagą.

Analiza nawyków żywieniowych wykazała przerażający wręcz trend - około 41 procent wszystkich pokarmów spożywanych przez uczestników w ciągu roku stanowiła żywność ultraprzetworzona. Co istotne, osoby te w momencie rozpoczęcia badania nie wykazywały jeszcze zmian chorobowych w obrazowaniu stawów, co pozwoliło badaczom skupić się na wczesnych czynnikach ryzyka.

Dowiedz się więcej:

Naukowcy odkryli paradoks skutecznej diety

Wyniki badań z San Francisco wskazują, że w profilaktyce chorób stawów i podejściu do redukcji masy ciała znaczenie ma nie tylko liczba kalorii, ale również jakość spożywanych produktów. Dr Akkaya podkreśla, że dotychczasowe strategie koncentrowały się głównie na ograniczaniu energii w diecie i zwiększaniu aktywności fizycznej.

- Ograniczanie otyłości jest podstawowym celem i leczeniem pierwszego rzutu w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego, jednak wyniki tego badania pokazują, że większą uwagę należy zwracać na jakość diety - mówi dr Akkaya. Zwraca też uwagę, że programy redukcji masy ciała powinny uwzględniać nie tylko ilość jedzenia, ale również jego skład.

Dowiedz się więcej:

Chcesz uniknąć demencji, odstaw śmieciowe jedzenie. Nowe ustalenia naukowców

Ciekawostki

Badaczka wskazuje, że ograniczenie spożycia żywności ultraprzetworzonej może sprzyjać utrzymaniu lepszej jakości mięśni, a tym samym zmniejszać obciążenie stawów kolanowych. Podkreśla również, że jest to pierwsza analiza oceniająca wpływ produktów UPF na skład mięśni ud z wykorzystaniem zaawansowanego obrazowania MRI.

Diagnostyka dostępna dla każdego

Istotnym elementem badania było wykorzystanie powszechnie dostępnej technologii.  - W tym badaniu użyliśmy szeroko dostępnego, niewzmocnionego rezonansu magnetycznego (MRI), co czyni nasze podejście przystępnym i praktycznym do rutynowego użytku klinicznego oraz przyszłych badań - wyjaśnia dr Akkaya.

Dzięki temu, że te badania MRI nie wymagają zaawansowanej ani kosztownej technologii (np. podawania kontrastu), mogą zostać łatwo włączone do standardowych praktyk diagnostycznych. To daje nadzieję na szybsze wykrywanie niekorzystnych zmian w strukturze mięśni u pacjentów, zanim doprowadzą one do nieodwracalnych uszkodzeń stawów.

Dowiedz się więcej:

Kolacja i śmierć kilka godzin później. Objawy jakby znikąd

Naukowcy podkreślają, że choć w ostatnich latach wielu badaczy wykazało szkodliwy wpływ żywności ultraprzetworzonej na różne aspekty zdrowia, dane dotyczące jej związku z kompozycją ciała w kontekście zdrowia kolan były dotąd ograniczone.

Wyniki pracy zespołu z UCSF uzupełniają tę lukę, dostarczając cennych wskazówek na temat tego, jak poprzez modyfikowalne czynniki stylu życia - głównie zdrową, zbilansowaną dietę - możemy chronić naszą sprawność na lata.