- Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało przedłużenie pilotażowego programu umożliwiającego uzyskanie recepty farmaceutycznej na antykoncepcję awaryjną bezpośrednio w aptece.
- Program działa od 1 maja 2024 roku i pierwotnie miał trwać 25 miesięcy, jednak ze względu na jego skuteczność planowana jest jego kontynuacja przez kolejny rok lub dwa.
- W 2025 roku w aptekach wystawiono 52 967 recept na antykoncepcję awaryjną, z czego najwięcej dla kobiet w wieku 19-40 lat.
- Polska znajduje się wśród krajów z najgorszym dostępem do antykoncepcji w Europie, a brak refundacji i ograniczona dostępność stanowią istotne bariery dla pacjentek.
- Więcej artykułów o podobnej tematyce znajdziesz w zakładce "Zdrowie" w tvn24.pl. Warto oglądać również podcast "Wywiad Medyczny" Joanny Kryńskiej w TVN24+.
Program pilotażowy opieki farmaceuty sprawowanej nad pacjentem w zakresie zdrowia reprodukcyjnego działa od 1 maja 2024 roku. Z danych Centrum e-Zdrowia wynika, iż tylko w 2025 roku w aptekach wystawiono łącznie 52 967 recept na antykoncepcję awaryjną. Pisaliśmy o tym w tvn24.pl.
"Potrzeba została zaspokojona"
Program został pierwotnie zaprojektowany na 25 miesięcy, co oznacza, że z końcem czerwca powinien zostać zakończony. Podczas ubiegłotygodniowego Kongresu Wyzwań Zdrowotnych w Katowicach przedstawiciel resort zdrowia zapowiedział jednak prace nad jego kontynuacją.
- Będziemy uruchamiać procedurę przedłużania pilotażu. Jest to związane z uruchomieniem procedury legislacyjnej. Przy jego wprowadzaniu otoczenie polityczne miało duży wpływ, wiemy, w jakim systemie te leki powinny być wydawane. Jeśli zaś chodzi o tę potrzebę, to farmaceuci rzeczywiście stanęli na wysokości zadania. W pilotażu brało udział 13 procent aptek, które są w Polsce. Na realizację wydano 2 miliony złotych. To niewielka kwota, a potrzeba została zaspokojona. Na ile pilotaż będzie przedłużony? Pewnie na rok lub dwa - zapowiedział podczas panelu poświęconego roli aptek i farmaceutów w systemie ochrony zdrowia Mateusz Oczkowski, dyrektor Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji w MZ.
Przypomnijmy, pilotaż został wprowadzony przez ówczesną ministrę zdrowia Izabelę Leszczynę jako "plan B" po tym, jak pod koniec marca 2024 roku ówczesny prezydent Polski Andrzej Duda zawetował ustawę o dostępie do antykoncepcji awaryjnej bez recepty dla osób powyżej 15. roku życia. Chodziło o nowelizację ustawy Prawo farmaceutyczne, której istotą była zmiana kategorii dostępności jednego z preparatów doustnych - z wydawanego tylko na receptę na OTC, czyli sprzedawany bez recepty.
Andrzej Duda swoje weto argumentował tym, że w jego opinii ustawodawca podczas trwania procesu legislacyjnego nie przedstawił dostatecznych i przekonujących argumentów uzasadniających udostępnienie "antykoncepcji awaryjnej" bez recepty osobom niepełnoletnim. Prezydent uznał, że zaproponowane rozwiązanie "wydaje się nie dostrzegać, a wręcz całkowicie pomijać, rolę oraz funkcję rodziców i opiekunów dziecka, wypełnianą na etapie dorastania i kształtowania się człowieka".
"To osoby relatywnie młode"
Ostatecznie, opracowany przez resort zdrowia, a realizowany przez NFZ program dla aptek zakłada, że tabletkę "dzień po" farmaceuta z apteki biorącej udział w pilotażu może sprzedać pacjentce od 15. roku życia. Jest to tzw. usługa farmaceutyczna, w ramach której farmaceuta przeprowadza wywiad z pacjentką i wystawia jej receptę. Niepotrzebna jest przy tym ani zgoda, ani obecność opiekuna niepełnoletniej nastolatki (inaczej niż w przypadku, gdy receptę wystawia lekarz).
- Pilotaż był wprowadzony w dość wysokich dla farmaceutów emocjach, trochę uwikłany politycznie, a dla nas pacjenci są apolityczni. Zdrowie nie powinno mieć barw politycznych. Jestem dumna z tego pilotażu. Wielu osobom otworzyło to myślenie, że recepta farmaceutyczna faktycznie jest stosowana w ratowaniu zdrowia. Są apteki, które wykonują ten pilotaż zgodnie z zasadami, są takie, które wystawiają te recepty komercyjnie. Spotykam młode kobiety, które dzięki temu programowi dowiedziały się, jaką rolę w ochronie zdrowia pełni farmaceuta. To osoby relatywnie młode, które jeszcze nie chorują i przy tym świadczeniu spotkały się z możliwościami farmaceuty i bardzo to doceniły - podkreślała w Katowicach Agnieszka Anczykowska, członkini Naczelnej Rady Aptekarskiej i Prezydium Kaliskiej Okręgowej Rady Aptekarskiej.
A kto najczęściej sięga po antykoncepcję awaryjną? Z danych CeZ wynika, że aż 69 procent wystawionych w 2025 roku recept dotyczyło kobiet w wieku 19-40 lat. Najliczniejszą grupą były pacjentki między 19. a 25. rokiem życia - w tej kategorii wystawiono 15 163 recepty. Niewiele mniej przypadło na kobiety w wieku 31-40 lat - 14 323 recepty. Zdecydowanie rzadziej po tabletkę "dzień po" sięgały osoby bardzo młode. W całym 2025 roku w grupie poniżej 15. roku życia wystawiono 261 recept, a dla kobiet w wieku 16-19 lat - 4623 recepty.
Atlas Antykoncepcji: jesteśmy w pierwszej piątce - od końca...
Tymczasem, jak dowiadujemy się z Atlasu Antykoncepcji 2026, Polska jest jednym z państw z najgorszym dostępem do antykoncepcji – uplasowaliśmy się z wynikiem 38,9 proc. na piątym miejscu od końca, obok Słowacji, Rosji, Węgier i Turcji. Wiceprezeska Fundacji SEXEDPL Martyna Wyrzykowska przekazała w rozmowie z magazynem Polska i Świat, że w Polsce nie ma refundacji antykoncepcji. - Francja czy Belgia oferują bezpłatną antykoncepcję dla kobiet do 26. roku życia – wskazała.
- Jesteśmy w trakcie pilotażu pozyskania tabletki bez recepty, ale jest to rozwiązanie fikcyjne, bo można skorzystać z niego tylko w aptece, która ma umowę z NFZ i jeśli apteka ma taką tabletkę - dodała Martyna Wyrzykowska.
Autorka/Autor: Piotr Wójcik
Źródło: tvn24.pl
Źródło zdjęcia głównego: Shutterstock