W środę wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski poinformował, że doszło do cyberataku i prawdopodobnego wycieku danych z firmy MyDr, obsługującej lekarzy i gabinety lekarskie, która gromadziła dane pacjentów z całej Polski. Wyciek danych może dotyczyć blisko 19 milionów obywateli. Jak mówił w czwartek na konferencji prasowej, rząd zamierza udostępnić informację obywatelom o tym, czy byli na liście osób, których dane wyciekły. W związku z incydentem zaapelował do wszystkich Polaków, aby zastrzegli swój numer PESEL.
- Mamy dzisiaj jasny przekaz do społeczeństwa: zastrzeż PESEL bez względu na to, czy jesteś na jakichś listach czy nie. Miej świadomość higieny cyfrowej, dwuskładnikowe uwierzytelnienie, podstawowa odpowiedzialność - podkreślił minister. - Każda osoba w Polsce powinna mieć zastrzeżony PESEL. Można to zrobić w mObywatelu, można zrobić to w urzędzie miasta. To jest bardzo banalna sprawa, w mObywatelu w kilka sekund, do urzędu trzeba pojechać, można podpisać oświadczenie - mówił. Jak to zrobić?
Jak zastrzec PESEL?
PESEL można zastrzec na trzy sposoby: przez aplikację mobilną mObywatel, przez stronę internetową mObywatel lub w urzędzie gminy.
W aplikacji i serwisie mObywatel można zastrzec swój numer PESEL, a także cofnąć zastrzeżenie numeru PESEL z automatyczną datą ponownego zastrzeżenia, cofnąć zastrzeżenie numeru PESEL bezterminowo, dowiedzieć się, jaka firma i instytucja sprawdzała nasz PESEL oraz z jakiego powodu, a także poznać historię swoich zastrzeżeń.
Jak zastrzec PESEL w mObywatelu
Aby zastrzec PESEL w mObywatelu, należy zalogować się do aplikacji. W zakładce "usługi" trzeba wyszukać opcję "Zastrzeż PESEL", a następnie nacisnąć na przełącznik służący do zastrzegania. Ostatnim krokiem jest potwierdzenie, że chcesz zastrzec swój PESEL.
Jak zastrzec PESEL na stronie
Należy wejść na rządową stronę gov.pl, a następnie kliknąć "Zastrzeż PESEL lub cofnij zastrzeżenie". System przeniesie cię do mObywatel.gov.pl. Wtedy należy wybrać opcję "Zastrzeż PESEL lub Cofnij zastrzeżenie".
Jeśli chcesz cofnąć zastrzeżenie numeru PESEL, możesz to zrobić bezterminowo lub określić datę i godzinę, kiedy system automatycznie zastrzeże ponownie twój numer PESEL. Aby skorzystać z tej usługi, potrzebujesz profilu zaufanego, podpisu kwalifikowanego, e-dowodu lub danych do logowania do bankowości elektronicznej.
Jak zastrzec PESEL w urzędzie
Aby zastrzec PESEL w urzędzie, należy zabrać ze sobą dowód osobisty lub paszport oraz wniosek o zastrzeżenie numeru PESEL albo cofnięcie zastrzeżenia numeru PESEL, który jest dostępy na gov.pl. Jeśli nie chcesz wypełniać wniosku samodzielnie, możesz poprosić urzędnika, aby wydrukował wypełniony wniosek z systemu. Wniosek składa się w dowolnym urzędzie gminy, a usługa realizowana jest od razu.
Zastrzeganie i cofanie zastrzeżenia numeru PESEL jest całkowicie bezpłatne, nie trzeba też podawać żadnej przyczyny - każda pełnoletnia osoba, która posiada nadany numer PESEL, ma prawo dowolnie zarządzać jego statusem zastrzeżenia. Nie ma też znaczenia, ile razy PESEL zostanie zastrzeżony. Cofnąć zastrzeżenie można w dowolnym momencie, ale kolejna zmiana statusu zastrzeżenia może nastąpić dopiero po 30 minutach.
Co daje zastrzeżenie PESEL?
Zastrzeżenie numeru PESEL ma chronić osoby prywatne przed finansowymi skutkami kradzieży ich danych. - Zastrzeżenie numeru PESEL sprawia, że nikt nie weźmie na ciebie kredytu, nawet jeżeli posiada twoje dane. Nie doprowadzi też do podpisania aktu notarialnego, który mógłby zostać wykorzystany przeciwko tobie. Chroni to również przed przestępstwami "na babcię" czy "na dziadka" i wyłudzaniem danych za pomocą prostych zabiegów socjotechnicznych, na przykład przez telefon - tłumaczył w środę w "Faktach po Faktach" Gawkowski.
Zastrzeżenie PESEL-u nie dotyczy sytuacji codziennych czy formalnych, nawet jeśli używamy w nich swoich danych osobowych. Dlatego z zastrzeżonym PESEL-em można nadal załatwiać sprawy urzędowe (np. wzięcie ślubu czy wyrobienie dokumentów), zdrowotne (jak wizyty u lekarza), wziąć udział w wyborach czy podróżować.
Zastrzeżenie numeru PESEL musimy cofnąć, kiedy np. chcemy podpisać umowę z instytucjami finansowymi, w tym bankami - np. kiedy zawieramy umowę o kredyt lub dokonujemy zakupu z płatnością ratalną. PESEL nie może pozostać zastrzeżony też wtedy, gdy podpisujemy umowę o kupnie lub sprzedaży nieruchomości albo gdy zawieramy umowę z operatorami telekomunikacyjnymi.
Od 1 czerwca 2024 roku instytucje finansowe (np. banki) mają obowiązek weryfikować, czy numer PESEL jest zastrzeżony przy zawieraniu np. umowy kredytu lub pożyczki.