- Epizody mikrosnu mogą trwać od ułamka sekundy do kilku minut i nie zawsze są łatwe do odróżnienia od zwykłego zmęczenia.
- Spożycie napojów energetycznych lub kawy może zapewnić krótkotrwałe pobudzenie. Jak dbać o higienę jazdy?
- Co szczególnie może zwiększać ryzyko senności?
- Więcej artykułów o tematyce zdrowotnej znajdziesz tutaj. Warto też posłuchać "Wywiadu medycznego" Joanny Kryńskiej w TVN24+.
- Mikrosen, czyli krótkotrwałe zasypianie, może być zarówno skutkiem silnego zmęczenia, jak i objawem choroby. Granica między tymi stanami nie zawsze jest wyraźna, bywa płynna, a jeden może przechodzić w drugi - wyjaśnia w rozmowie z tvn24.pl dr Michał Sutkowski, specjalista medycyny rodzinnej i prezes Kolegium Lekarzy Rodzinnych.
Mikrosen może trwać zaledwie ułamek sekundy
Mikrosen nie zawsze wygląda tak samo. Czasami jest to naturalna konsekwencja skrajnego zmęczenia - kierowca stopniowo traci czujność, aż zasypia za kierownicą podobnie jak we własnym łóżku. W innych przypadkach kontakt z rzeczywistością zostaje przerwany nagle, nawet tylko na ułamek sekundy. - Jedziemy nocą, jesteśmy coraz bardziej zmęczeni i w pewnym momencie po prostu zasypiamy. Może jednak dojść również do nagłego, całkowitego przerwania kontaktu z rzeczywistością. Taki epizod może być związany ze zmęczeniem, ale czasami wymaga diagnostyki - wyjaśnia lekarz.
Jak tłumaczy, takie zdarzenia mogą mieć charakter fizjologiczny, ale mogą też wskazywać na problem zdrowotny, na przykład padaczkę lub występujące w jej przebiegu napady nieświadomości.
Anemia, niedoczynność tarczycy i inne choroby
Nadmierne zmęczenie i epizody krótkiego snu mogą występować u osób z poważną niedokrwistością. - Na przykład przy dużej anemii pacjent jest zmęczony i ma takie epizody snu. Jedno może przechodzić w drugie i być zupełnie nieoczekiwane. To wymaga badania, wizyty lekarskiej i sprawdzenia - podkreśla dr Sutkowski.
- Zdarza się, że mikrosen towarzyszy różnym stanom somatycznym, takim jak niedoczynność tarczycy, zespoły demencyjne, anemia, cukrzyca, zespoły nowotworowe różnego rodzaju czy uogólniona choroba nowotworowa, kacheksja etc. - wylicza dalej, dodając, że niekiedy nakłada się na siebie kilka czynników, a czasem problem wynika z przewlekłego zmęczenia.
Mikrosen za kierownicą jest szczególnie niebezpieczny
Szczególnym zagrożeniem jest sytuacja, w której do nagłego zaśnięcia dochodzi podczas prowadzenia samochodu. - Przyczyny mogą być różne. To może być na przykład jeden z objawów padaczki albo narkolepsji, czyli choroby, w której zapada się w sen - zaznacza lekarz.
Jedną z możliwych przyczyn nadmiernej senności jest również bezdech senny. Nocny odpoczynek osoby cierpiącej na to zaburzenie nie jest efektywny. - Może się zdarzyć, że osoba cierpiąca na bezdech senny jest po nocy skrajnie zmęczona, ponieważ jej sen nie zapewnia odpowiedniego odpoczynku. W efekcie może zasypiać w ciągu dnia, nawet podczas prowadzenia samochodu czy na stojąco w autobusie - wyjaśnia dr Michał Sutkowski.
Energetyk nie zastąpi odpoczynku
Kiedy podczas jazdy pojawia się senność, wielu kierowców sięga po mocną kawę lub napój energetyczny. Takie produkty mogą jednak zapewnić jedynie krótkotrwałe pobudzenie. - Wszystko zależy od sytuacji, ale często kierowca powinien po prostu przerwać podróż i odpocząć. Kofeina, tauryna i duża ilość cukru mogą zadziałać na krótko, jednak nie rozwiązują problemu zmęczenia - podkreśla lekarz.
Nie dla wszystkich takie pobudzenie będzie dobrym pomysłem. Napojów energetycznych, jak wskazuje lekarz, powinny unikać między innymi osoby niepełnoletnie, a także pacjenci z zaburzeniami rytmu serca, migotaniem przedsionków, nadciśnieniem tętniczym, nadczynnością tarczycy czy chorobą niedokrwienną serca.
- Jeżeli taki napój pozwoli nam bezpiecznie dotrzeć do miejsca, w którym możemy się zatrzymać i przespać, to lepsze rozwiązanie niż ryzykowanie zaśnięcia za kierownicą. Nie należy jednak traktować energetyków jako sposobu na kontynuowanie wielogodzinnej jazdy - zaznacza dr Sutkowski.
Obfity posiłek może osłabić koncentrację
Senność za kierownicą może pojawić się również po zjedzeniu dużego i ciężkostrawnego posiłku. To szczególnie istotne podczas długiej podróży, gdy kierowca zatrzymuje się na stacji lub w restauracji, a następnie od razu wraca za kierownicę. - Po obfitym posiłku zwiększa się przepływ krwi w obrębie układu pokarmowego. Może temu towarzyszyć spadek ciśnienia, uczucie ciężkości, osłabienie i senność. W takiej sytuacji łatwiej o zaśnięcie podczas jazdy - tłumaczy dr Sutkowski.
Zdaniem lekarza podczas podróży lepiej wybierać lekkie przekąski zamiast dużego obiadu. Jeżeli kierowca zdecyduje się na obfity posiłek, powinien przed dalszą jazdą odpocząć. - To nie jest wyłącznie uczucie ciężkości w brzuchu. Senność wiąże się również z rozszerzeniem naczyń i zwiększonym przepływem krwi w krążeniu trzewnym. Jeżeli zjemy duży posiłek, nie powinniśmy od razu ruszać w dalszą drogę - dodaje.
Przerwy podczas podróży i przyjmowanie leków
Najważniejsze jest przestrzeganie zasad bezpiecznej jazdy. Choć odporność na zmęczenie jest indywidualna, kierowca podróżujący własnym samochodem powinien robić przerwy mniej więcej co godzinę lub półtorej. - Warto wtedy wysiąść, przespacerować się, pójść do toalety, napić się i ewentualnie coś zjeść. Nie należy prowadzić bez przerwy przez wiele godzin, ponieważ może się to źle skończyć - ostrzega ekspert.
Na sprawność kierowcy mogą wpływać również przyjmowane preparaty, w tym niektóre leki przeciwhistaminowe, uspokajające i psychotropowe. - Trzeba też pamiętać, że każdy człowiek inaczej reaguje na leki uspokajające, nasenne i wyciszające. Ich wpływ na sprawność psychofizyczną jest bardzo indywidualny - podkreśla lekarz.
Senność oraz spowolnienie reakcji mogą wywoływać także opioidowe leki przeciwbólowe. - Takie działanie może mieć między innymi tramadol, stosowany samodzielnie albo w preparatach łączonych, na przykład z paracetamolem. Sedację [uspokojenie i rozluźnienie, red.] mogą powodować również niektóre leki przeciwhistaminowe, benzodiazepiny i inne preparaty psychotropowe. Pacjent po ich przyjęciu może zasnąć za kierownicą - mówi dr Michał Sutkowski.
Dlatego należy zawsze sprawdzać w ulotce, czy dany lek wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów. A w razie wątpliwości - zapytać o poradę lekarza lub farmaceutę.
Mikrosen: kiedy zgłosić to lekarzowi?
Jeżeli epizody mikrosnu się powtarzają, występują w niebezpiecznych sytuacjach lub towarzyszy im stałe zmęczenie, należy udać się do lekarza rodzinnego albo lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.- Przede wszystkim lekarz z nami porozmawia i nas zbada. Oczywiście w sytuacjach, w których będą ku temu wskazania, zleci badania lub konsultację u innego specjalisty - wskazuje ekspert.
Diagnostyka nadmiernej senności może obejmować badania obrazowe, metaboliczne i neurologiczne, a także specjalistyczne badania snu. Czasami konieczne jest zastosowanie kilku metod. - Znalezienie przyczyny bezsenności lub nadmiernej senności bywa bardzo trudne i wymaga wielu skrupulatnych analiz. Zwykle nie jest to krótki proces, chyba że objawy oraz obraz kliniczny pacjenta wyraźnie wskazują na przykład na bezdech senny - podsumowuje dr Michał Sutkowski.