Pinochet, "Baby Doc" i inni. Jan Paweł II a dyktatorzy

Jan Paweł II - wkrótce święty - przyprawiał o ból głowy nie tylko polskich komunistów. W czasie podróży do krajów rządzonych przez autorytarne reżimy, głównie w Ameryce Łacińskiej, Jan Paweł II krytykował politykę tamtejszych dyktatorów. Choć lewica zarzuca mu, że nie potępiał ich tak stanowczo jak reżimy komunistyczne, pielgrzymki prawdopodobnie przyczyniły się do upadku wielu z nich.

Jan Paweł II wypominał autokratom łamanie praw człowieka jako sprzeczne z etyką opartą na Ewangelii, która nakazuje poszanowanie osoby ludzkiej, jej wolności i godności. Prawicowi dyktatorzy na zachodniej półkuli byli z reguły katolikami, powołującymi się na Kościół, więc nie mogli lekceważyć autorytetu Ojca Świętego.Inaczej przedstawiały się relacje Jana Pawła II z komunizmem, odwołującym się do ateistycznej ideologii marksistowskiej. Jego wizyta na Kubie w 1998 r. była zderzeniem dwóch filozoficznie przeciwstawnych wizji świata. Z powodu swej wrogości wobec marksistowskiego kolektywizmu papież nie poparł też teologii wyzwolenia – silnego w Ameryce Łacińskiej ruchu religijno-społecznego, który łączył Ewangelię z misją walki z kapitalizmem.

Wezwał Pinocheta do rezygnacji z urzędu

W panoramie stosunków Jana Pawła II z latynoamerykańskimi dyktatorami na szczególną uwagę zasługują relacje z chilijską juntą wojskową generała Augusto Pinocheta. Papież odwiedził Chile w 1987 roku. Przed podróżą napiętnował reżim Pinocheta jako "dyktatorski". W czasie wizyty wezwał biskupów chilijskich do kampanii na rzecz wolnych wyborów. Na spotkaniu z Pinochetem zaapelował o liberalizację reżimu, a według kardynała Stanisława Dziwisza, osobistego sekretarza Jana Pawła II, wezwał go do rezygnacji z urzędu. Publicznie poparł opozycję chilijską, w tym antyreżimowych duchownych skupionych w tzw. Wikariacie Solidarności, a w homiliach podkreślał potrzebę poszanowania praw człowieka. W rok po papieskiej wizycie Pinochet zgodził się na wolne wybory, a później przekazał rządy cywilom.- Pinochet był jednym z niewielu dyktatorów, którzy dobrowolnie zgodzili się oddać władzę. Myślę, że Jan Paweł II w dużej mierze się do tego przyczynił. Prawdopodobnie przekonał go, że zapewni tym sobie miejsce w historii. Pinochetowi udało się naprawić gospodarkę, ale krytykowano go za represje polityczne, więc mógł uratować swoje dobre imię przywracając demokrację - powiedział PAP wybitny konserwatywny publicysta i teoretyk katolicyzmu, Michael Novak.Mimo to, część komentatorów krytykowała Jana Pawła II za wizytę w Chile, zarzucając mu nawet, że legitymizował reżim Pinocheta. Miało tego dowodzić ukazanie się papieża z dyktatorem na balkonie jego rezydencji, pod którym zgromadziły się tłumy. Jak wyjaśnił organizator podróży, kardynał Roberto Tucci, było to oparte na nieporozumieniu. Pinochet użył podstępu mówiąc, że zaprasza papieża do salonu, a tymczasem zaprowadził go do drzwi prowadzących na balkon.

Krytykował dyktatorów

Lewica wytykała także Janowi Pawłowi II dwuznaczny, rzekomo, stosunek do junty wojskowej w Argentynie, odpowiedzialnej za "brudną wojnę" z opozycją i zamordowanie 30 tysięcy ludzi. Miało na to wskazywać poparcie dla kardynała Pio Leghi, poplecznika reżimu.Jednak w czasie niemal wszystkich pielgrzymek papież podkreślał konieczność respektowania praw człowieka, a lista dyktatorów, którzy stracili władzę wkrótce po jego wizytach, nie ogranicza się do Pinocheta. W 1983 r. odwiedził Haiti, jednoosobowo rządzone przez Jean-Claude'a "Baby Doca" Duvaliera, skorumpowanego władcę tego kraju. W homiliach skrytykował jego rządy, pełne "strachu, w jakim żyje większość społeczeństwa". Po pielgrzymce na Haiti wybuchły protesty uliczne, a w 1986 r. Duvalier został obalony w wyniku powstania.Podobnie stało się w Paragwaju, gdzie Jan Paweł II zawitał w maju 1988 r. Od 34 lat rządził tam wówczas miejscowy caudillo Alfredo Stroessner. Papież wytknął mu fałszowanie wyborów, tłumienie swobód obywatelskich i rażące nierówności społeczne. Mimo protestów dyktatora, Jan Paweł II spotkał się też z opozycją. W niecały rok później Stroessner został odsunięty od władzy przez grupę wojskowych, którzy wprowadzili demokratyczne reformy i oddali rządy cywilom. Zmiany miały wiele przyczyn, ale autorytet i wpływ papieża mógł odegrać istotną rolę.Warto też odnotować politykę Jana Pawła II wobec dyktatora Iraku, Saddama Husseina. W latach 90. papież występował przeciw sankcjom wymierzonym w jego reżim, a później potępił inwazję na Irak w 2003 r. Wynikało to jednak z generalnej obiekcji wobec sankcji, godzących także w irackie społeczeństwo, i sprzeciwu wobec wojny, która - zdaniem papieża - nie spełniała chrześcijańskich kryteriów "wojny sprawiedliwej".

Komunizm większym zagrożeniem

Jan Paweł II inaczej odnosił się do prawicowych dyktatur niż do komunizmu. Te pierwsze uważał za mniejsze zagrożenie dla ludzkości, gdyż był przekonany o ich przejściowości. "Udajemy się na spotkanie z systemem, który jest obecnie dyktatorski, lecz który z definicji jest tymczasowy" - powiedział w czasie podróży do Chile Pinocheta. Komunistyczny totalitaryzm natomiast ma - jak się obawiał - znacznie większy potencjał przetrwania.Jak powiedział Novak, papież zgadzał się tu ze znaną amerykańską konserwatystką, byłą ambasador w ONZ, Jane Kirkpatrick, która zwróciła uwagę na zasadniczą różnicę między prawicowymi autokracjami a realnym socjalizmem. "Ten ostatni domaga się pełni władzy nad społeczeństwem, także w sferze świadomości, podczas gdy prawicowe dyktatury nie mają takich ambicji, dzięki czemu wyrządzają mniej szkód i stwarzają większe możliwości postępu" - powiedział Novak przypominając wywody Kirkpatrick z jej głośnego eseju "Dictatorships and Double Standards" (Dyktatury i podwójne standardy).

Pretensje o krytykę teologii wyzwolenia

Największe pretensje lewicy do Jana Pawła II dotyczą potępienia teologii wyzwolenia i walki z nią w Kościele katolickim. W czasie pielgrzymki do Nikaragui w 1983 r., papież publicznie zganił księdza Ernesto Cardenala, który był ministrem w sandinistowskim rządzie Daniela Ortegi. Kiedy Cardenal ukląkł, by ucałować jego pierścień, papież cofnął rękę i pogroził mu palcem mówiąc: "Musisz się poprawić". Zawiesił też w czynnościach kapłańskich innego księdza, który przyłączył się do sandinistów, Miguela D'Escoto. Ofiarą czystki padł również najwybitniejszy przedstawiciel teologii wyzwolenia, brazylijski franciszkanin Leonardo Boff.Zdaniem ekspertów, wrogi stosunek Jana Pawła II do ruchu wynikał - oprócz względów doktrynalnych - z niezrozumienia, albo niedocenienia, specyfiki kapitalizmu w Ameryce Łacińskiej, gdzie ma on znacznie bardziej "drapieżny" charakter niż w Europie, obfituje w wyzysk świata pracy i generuje większe nierówności społeczne. Według watykanisty, Roberto Suro, istotne były również obawy papieża o zagrożoną jedność Kościoła.- W teologii wyzwolenia papież widział przede wszystkim wyzwanie dla hierarchii kościelnej. (…) Kościół, który on rozumiał i kochał, był zjednoczony w opozycji (wobec komunizmu). W Polsce Kościół podążał w jednym kierunku, przeciwko jednemu wrogowi. Takie jednostronne spojrzenie nie pozwalało mu dostrzegać problemów w Ameryce Łacińskiej - powiedział Suro w amerykańskiej telewizji PBS.

Kanonizacja Jana Pawła II

10. rocznica śmierci Jana Pawła II
Źródło: tvn24
10. rocznica śmierci Jana Pawła II
10. rocznica śmierci Jana Pawła II
Teraz oglądasz
28.04.2014 | Watykan już nigdy nie będzie tak polski?
28.04.2014 | Watykan już nigdy nie będzie tak polski?
Teraz oglądasz
Prezydenci na kanonizacji, czyli zróbmy sobie zdjęcie
Prezydenci na kanonizacji, czyli zróbmy sobie zdjęcie
Teraz oglądasz
Jej ozdrowienie dało świętość papieżowi. "Jan Paweł II się za mną wstawił"
Jej ozdrowienie dało świętość papieżowi. "Jan Paweł II się za mną wstawił"
Teraz oglądasz
Prezydent o kanonizacji papieża
Prezydent o kanonizacji papieża
Teraz oglądasz
Wadowice w Watykanie: Nie ma lepszego od Jana Pawła II
Wadowice w Watykanie: Nie ma lepszego od Jana Pawła II
Teraz oglądasz
"Gramy, śpiewamy, robimy to, co ojciec święty lubił"
"Gramy, śpiewamy, robimy to, co ojciec święty lubił"
Teraz oglądasz
"To był po prostu facet, a nie tylko jakiś święty"
"To był po prostu facet, a nie tylko jakiś święty"
Teraz oglądasz
Ryszard Zaorski opowiada o Janie Pawle II
Ryszard Zaorski opowiada o Janie Pawle II
Teraz oglądasz
Tysiące osób w Licheniu. Odsłonięto obraz Św. Jana Pawła II
Tysiące osób w Licheniu. Odsłonięto obraz Św. Jana Pawła II
Teraz oglądasz
Reporter TVN24 z miasta rodzinnego Jana Pawła II
Reporter TVN24 z miasta rodzinnego Jana Pawła II
Teraz oglądasz
Małgorzata Kukuła z Łagiewnik
Małgorzata Kukuła z Łagiewnik
Teraz oglądasz
"Nie ma drugiego miejsca, w którym byłby tak sobą"
"Nie ma drugiego miejsca, w którym byłby tak sobą"
Teraz oglądasz
Wadowice cieszą się z kanonizacji. Rozbrzmiała "Barka" dla Jana Pawła II
Wadowice cieszą się z kanonizacji. Rozbrzmiała "Barka" dla Jana Pawła II
Teraz oglądasz
"Mieli silne osobowości. Zasłużyli na ten dzień"
"Mieli silne osobowości. Zasłużyli na ten dzień"
Teraz oglądasz
Homila podczas kanonizacji. "Jan Paweł II chciał być papieżem rodziny"
Homila podczas kanonizacji. "Jan Paweł II chciał być papieżem rodziny"
Teraz oglądasz
"Święci nie przestają być aktualni"
"Święci nie przestają być aktualni"
Teraz oglądasz
Nycz: To wspaniała okazja by zacząć pracować nad sobą
Nycz: To wspaniała okazja by zacząć pracować nad sobą
Teraz oglądasz
Kanonizacja rozpoczęła się
Kanonizacja rozpoczęła się
Teraz oglądasz
W Watykanie tłumy wiernych
W Watykanie tłumy wiernych
Teraz oglądasz
"Spanie po 26 godzinach podróży? Nie ma takiej opcji!"
"Spanie po 26 godzinach podróży? Nie ma takiej opcji!"
Teraz oglądasz
Tylko w TVN24: Baranowski o "papieskim cudzie" pod żaglami
Tylko w TVN24: Baranowski o "papieskim cudzie" pod żaglami
Teraz oglądasz
Jan Paweł II ponownie w oknie na Franciszkańskiej 3
Jan Paweł II ponownie w oknie na Franciszkańskiej 3
Teraz oglądasz
"Atmosfera jest absolutnie niesamowita"
"Atmosfera jest absolutnie niesamowita"
Teraz oglądasz
Kanonizacja rozpoczęła się
Kanonizacja rozpoczęła się
Teraz oglądasz
Papież żegna wiernych
Papież żegna wiernych
Teraz oglądasz
Samochodem Jana Pawła II na kanonizację
Samochodem Jana Pawła II na kanonizację
Teraz oglądasz
Episkopat o dacie kanonizacji Jana Pawła II
Episkopat o dacie kanonizacji Jana Pawła II
Teraz oglądasz
"Bardzo znamienny dzień"
"Bardzo znamienny dzień"
Teraz oglądasz
"Data kanonizacji jest bardzo symboliczna"
"Data kanonizacji jest bardzo symboliczna"
Teraz oglądasz
Rzecznik kurii krakowskiej o kanonizacji Jana Pawła II
Rzecznik kurii krakowskiej o kanonizacji Jana Pawła II
Teraz oglądasz
Jedna z najszybszych kanonizacji w historii
Jedna z najszybszych kanonizacji w historii
Teraz oglądasz
Kanonizacja Jana Pawła II odbędzie się 27 kwietnia
Kanonizacja Jana Pawła II odbędzie się 27 kwietnia
Teraz oglądasz
Na konsystorzu w Watykanie wybiorą datę kanonizacji Jana Pawła II
Na konsystorzu w Watykanie wybiorą datę kanonizacji Jana Pawła II
Teraz oglądasz
"Gdyby Jan Paweł II nie był papieżem, wszyscy uważaliby go za Mandelę"
"Gdyby Jan Paweł II nie był papieżem, wszyscy uważaliby go za Mandelę"
Teraz oglądasz
"Absolutny spokój". Watykan dzień przed kanonizacją JPII
"Absolutny spokój". Watykan dzień przed kanonizacją JPII
Teraz oglądasz
Rzym biało-czerwony. Z Chorzowa "przyjechały" setki intencji na papierze
Rzym biało-czerwony. Z Chorzowa "przyjechały" setki intencji na papierze
Teraz oglądasz
Jan Paweł II zostanie "pewnym patronem". Szczegóły jutro na kanonizacji
Jan Paweł II zostanie "pewnym patronem". Szczegóły jutro na kanonizacji
Teraz oglądasz
"To, co mówił, znajdowało odbicie w codziennym życiu"
"To, co mówił, znajdowało odbicie w codziennym życiu"
Teraz oglądasz
Jan Paweł II świętym. "My to od dawna wiemy"
Jan Paweł II świętym. "My to od dawna wiemy"
Teraz oglądasz

Kanonizacja Jana Pawła II

Autor: kde/tr/zp / Źródło: PAP

Czytaj także: