Jeśli doświadczasz problemów emocjonalnych i chciałbyś uzyskać poradę lub wsparcie, tutaj znajdziesz listę organizacji oferujących profesjonalną pomoc. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia zadzwoń na numer 997 lub 112
- Raport Instytutu Psychiatrii i Neurologii wskazuje, że liczba gmin bez psychologa szkolnego spadła w ciągu roku z 220 do 102.
- Dostępność psychologów szkolnych różni się znacznie w zależności od regionu. Gdzie są "białe plamy"?
- W szkołach podstawowych brakuje psychologów częściej niż w szkołach ponadpodstawowych.
- Osoby potrzebujące wsparcia mogą też przez całą dobę, siedem dni w tygodniu, dzwonić do Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym pod numer 800 70 22 22. Całodobowo i przez siedem dni w tygodniu działa również Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka: 800 12 12 12. W przypadku zagrożenia życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer alarmowy 112.
- Fundacja TVN prowadzi program umożliwiający dzieciom i młodzieży szybki dostęp do psychoterapii. Na jakich zasadach?
Zebrane dane pokazują, że w szkołach przewidziano 9,79 tysiąca etatów dla psychologów. Obsadzono 8,64 tysiąca z nich, a liczba wakatów wynosi 1,11 tysiąca. - Pozostaje 11,81 procent nieobsadzonych stanowisk dla psychologów szkolnych. To oznacza, że coraz więcej specjalistów pracuje w polskich szkołach. Trzy lata temu ten brak sięgał 26 procent [obecnie około 11 proc. - red.] - zaznaczył Dominik Kuc, ekspert IPiN i autor badania, i zwrócił uwagę na wyraźne różnice regionalne, szczególnie między dużymi miastami a pozostałymi gminami.
Największy odsetek nieobsadzonych stanowisk odnotowano w województwach: świętokrzyskim - 23,3 procent, podlaskim - 18,98 procent i zachodniopomorskim - 15,5 procent. Najlepsza sytuacja jest w województwach: kujawsko-pomorskim - 7,44 procent wakatów, śląskim - 8,26 procent i pomorskim - 9,01 procent.
Raport zaprezentowano we wtorek podczas konferencji w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Badanie opracowano na podstawie danych uzyskanych z 90 procent gmin. - Wystąpiliśmy do gmin, powiatów i miast z całego kraju o dostęp do wstępnych arkuszy organizacyjnych szkół - wyjaśnił Dominik Kuc.
Większe braki w szkołach podstawowych
Raport wskazuje również na różnice między poszczególnymi typami szkół. - Są także wyraźne różnice miedzy szkołami podstawowymi a ponadpodstawowymi. Psychologów brakuje w 12,88 procent szkół podstawowych i 8,79 w szkołach ponadpodstawowych. To tendencja obserwowana także w poprzednich badaniach - wskazał Kuc.
Autor badania podkreślił, że dostęp do pomocy nie powinien zależeć od miejsca zamieszkania ucznia. - Jednak nadal obserwujemy obecność białych plam na mapie kraju. To punkty krytyczne. Teraz są 102 gminy, które nie zatrudniają ani jednego psychologa szkolnego. Ale tu też w ostatnich latach obserwujemy zmiany. W 2023 roku było 450 takich gmin, dwa lata później 220 - wymieniał Kuc.
Najwięcej samorządów bez psychologa szkolnego funkcjonuje w województwach: podlaskim - 17 gmin, zachodniopomorskim - 15 oraz mazowieckim - 15. - To pokazuje, że mimo wyraźnego wzrostu liczby psychologów w szkołach w ostatnich latach, ich dostępność nadal nie jest równomierna - zaznaczył Kuc.
Inwestycja w zdrowie psychiczne
Profesor Krzysztof Ostaszewski, kierownik Zakładu Profilaktyki Młodzieżowej "Pro-M" w IPiN, powiedział, że specjalistycznego wsparcia potrzebuje około 20-25 procent uczniów. W ciągu całego okresu edukacji mierzą się oni z różnego rodzaju trudnościami, kryzysami i zaburzeniami. Jedynie niewielka grupa wymaga jednak stałej opieki specjalistycznej. - Pedagog i psycholog szkolny są najbliżej, dlatego ich codzienna praca jest bardzo dobrą inwestycją w zdrowie psychiczne młodych ludzi - wskazał profesor.
Ostaszewski zaznaczył, że jednym z zadań psychologów szkolnych jest wspieranie uczniów między innymi w sytuacjach konfliktów z rówieśnikami. Nazwał ich również "sojusznikami psychiatrów", ponieważ stres szkolny jest jednym z ważniejszych czynników przyczyniających się do problemów psychicznych. Psychologowie mogą natomiast reagować już na wczesnym etapie kryzysu.
Zdaniem eksperta są oni także "sojusznikami rodziców", bo "jest wiele napięć między szkołą a rodzicami w polskiej szkole".
Program zapobiegania zachowaniom samobójczym
W polskich szkołach realizowany jest program zapobiegania zachowaniom samobójczym, oparty na dowodach naukowych i finansowany w ramach Narodowego Programu Zdrowia - poinformowała Milena Markiewicz z Zakładu Profilaktyki Młodzieżowej IPiN.
- Odbiorcami tych działań są nie tylko dzieci i młodzież, ale również kadra szkolna. Prowadzimy także szkolenia skierowane do nauczycieli i szkolnych specjalistów. Chcemy, aby osoby pracujące z młodzieżą wiedziały, jak rozpoznawać sygnały kryzysu i jak właściwie reagować - wyjaśniała Markiewicz.
Program działa od 2022 roku. Początkowo w pilotażu wzięło udział 30 szkół, a w kolejnych latach ich liczba rosła. W tym roku szkolnym program będzie wdrażany w 300 placówkach. - Program zwiększa wiedzę uczniów na temat depresji i zachowań samobójczych. On też zmienia postawy uczniów na bardziej proaktywne. Wiedzą, jak zareagować, gdy w kryzysie jest ich kolega lub koleżanka - powiedziała Markiewicz.
Uczestnicy programu wypełniają również ankietę dotyczącą między innymi myśli rezygnacyjnych (czyli przekonań związanych z utratą nadziei i chęci do życia, np. pragnienia, by nie istnieć lub się nie obudzić) i planów samobójczych. Plany samobójcze zgłosiło 3 procent ankietowanych, a myśli rezygnacyjne - kilkanaście procent.
"Chodzi o to, żeby działać, zanim kryzys wystąpi"
Markiewicz zaznaczyła, że w przypadku kryzysu psychicznego ważne jest zapewnienie odpowiedniej pomocy. Podkreśliła jednocześnie znaczenie profilaktyki. - Chodzi o to, żeby działać, zanim w ogóle ten kryzys wystąpi. Dlatego tak ważne jest, żeby te oddziaływania podejmować, by były przemyślane i przede wszystkim oparte o wiedzę naukową - powiedziała ekspertka.
Kamila Wnuk, przedstawicielka Młodzieżowego Sejmiku Województwa Mazowieckiego i uczennica szkoły ponadpodstawowej, powiedziała, że z perspektywy uczniów ważna jest obecność psychologa w szkole. - Czasem młoda osoba sama nie wie jeszcze, co się z nią dzieje. Może też bać się powiedzieć o tym rodzicom czy nauczycielom. Dlatego ważne jest, żeby w szkole była osoba, do której można po prostu przyjść i powiedzieć: nie wiem, co się ze mną dzieje, ale potrzebuję z kimś porozmawiać. I żeby nie trzeba było długo szukać pomocy - wskazała uczennica.
Gdzie szukać pomocy?
Pisaliśmy w tvn24.pl, że problemem jest nie tylko ograniczona dostępność specjalistów, lecz także brak jasnych informacji o tym, do kogo należy zwrócić się po pomoc. Rodzice dzieci i młodzieży w kryzysie psychicznym nie mają dostępu do jednej bazy zawierającej wszystkie możliwości wsparcia i leczenia.
W systemie publicznym psychoterapia dla dzieci i młodzieży do 18. roku życia jest finansowana przez NFZ i świadczona na dwóch poziomach. Pomoc można uzyskać w ośrodkach środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej, w których pracują psychologowie oraz psychoterapeuci, a także w centrach zdrowia psychicznego, gdzie działają poradnie i przyjmują psychiatrzy.
Wsparcie jest dostępne również w placówkach oświatowych, między innymi w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Choć zajmują się one przede wszystkim diagnozą, niektóre prowadzą także psychoterapię. Pomoc oferują ponadto fundacje i organizacje pozarządowe. Innym rozwiązaniem są prywatne gabinety, jednak barierą dla wielu rodzin pozostają wysokie koszty wizyt.
Psychoterapia dla dzieci bez czekania? Program Fundacji TVN
Aby skrócić czas oczekiwania na specjalistyczną pomoc, Fundacja TVN uruchomiła ogólnopolski program dofinansowania psychoterapii. Jest on skierowany do dzieci i młodzieży z rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej oraz do podopiecznych domów dziecka.
Jak można z niego skorzystać? Pierwszym krokiem jest wybór certyfikowanego psychoterapeuty, który potwierdzi, że dziecko wymaga terapii. Następnie należy skompletować dokumenty i złożyć wniosek za pośrednictwem strony internetowej Fundacji TVN. - Można wybrać certyfikowanego terapeutę w pobliżu miejsca zamieszkania. Taki terapeuta wydaje oświadczenie, że dziecko wymaga terapii - wyjaśniła w lipcu br. Zuzanna Lewandowska, prezeska Fundacji TVN.
Szczegółowe informacje oraz wykaz wymaganych dokumentów znajdują się na stronie Fundacji TVN w zakładce "Psychoterapia". Każdy wniosek jest rozpatrywany indywidualnie.