Deficyt budżetowy – czym jest, jakie są jego przyczyny i skutki

Źródło:
TVN24 Biznes
Debata w Sejmie nad ustawą budżetową na 2022 rok (wideo z października 2021)
Debata w Sejmie nad ustawą budżetową na 2022 rok (wideo z października 2021)
wideo 2/5
Debata w Sejmie nad ustawą budżetową na 2022 rok

Deficyt budżetowy jest zjawiskiem powszechnym, stale występuje on również w Polsce. Różne są jednak źródła tego deficytu i konsekwencje, jakie powoduje dla gospodarki. Czym jest deficyt budżetowy? Jakie są jego przyczyny i czym grozi zbyt wysoki jego poziom? 

Deficyt budżetowy jest sytuacją, w której wydatki budżetowe przewyższają dochody.Wyróżnia się deficyt rzeczywisty, strukturalny i cykliczny (koniunkturalny).Długookresowy deficyt budżetowy osłabia gospodarkę i zmniejsza jej stabilność.Występowanie deficytu budżetowego wpływa na wzrost długu publicznego.

Pojęcie deficytu oraz nadwyżki budżetowej uregulowane jest w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. W art. 113 tej ustawy wskazane są również dopuszczalne sposoby finansowania deficytu budżetu państwa. Wielkość deficytu na dany rok budżetowy określa się natomiast w corocznej ustawie budżetowej.

Co to jest deficyt budżetowy?

Deficyt budżetowy jest sytuacją, w której wydatki w danym budżecie są wyższe niż jego dochody. Inaczej mówiąc, jest to ujemna różnica między dochodami a wydatkami budżetu w danym okresie. Deficyt budżetowy bywa też potocznie nazywany dziurą budżetową.

Sytuacja odwrotna, a więc dodatnia różnica między dochodami a wydatkami, nazywana jest nadwyżką budżetową.

Najczęściej o deficycie mówi się w kontekście budżetu państwa w danym roku budżetowym. Wystąpienie deficytu budżetowego oznacza, że nie jest możliwe zrealizowanie wszystkich zaplanowanych wydatków bez korzystania z dodatkowych źródeł finansowania. 

Rodzaje deficytu budżetowego

Wyróżnia się trzy rodzaje deficytu budżetowego:

– rzeczywisty, będący faktyczną różnicą pomiędzy wydatkami i dochodami budżetowymi; – strukturalny, będący hipotetyczną wartością wyliczoną przy założeniu pełnego wykorzystania zdolności wytwórczych gospodarki; – cykliczny, będący konsekwencją cykli koniunkturalnych i cyklicznie występujących w gospodarce okresów recesji i ożywienia.   

Źródła finansowania deficytu budżetowego

Wystąpienie deficytu budżetowego nieodłącznie wiąże się z koniecznością jego sfinansowania. Ponieważ w budżecie zabrakło na to pieniędzy, muszą one zostać pozyskane z dodatkowych, zewnętrznych źródeł finansowania.

Dopuszczalne źródła finansowania deficytu budżetowego wymienia ustawa o finansach publicznych. Są to:

– nadwyżki budżetu państwa z poprzednich lat, – kredyty zaciągane w bankach, – pożyczki, – sprzedaż skarbowych papierów wartościowych, – prywatyzacja majątku Skarbu Państwa, – środki ze spłat udzielonych kredytów i pożyczek, – nadwyżki budżetu środków europejskich.

Pokrywanie deficytu budżetowego z dodatkowych źródeł finansowania wpływa na wzrost długu publicznego.

Deficyt budżetowy a dług publiczny

Pojęcie deficytu budżetowego nie jest tym samym, co pojęcie długu publicznego. Deficyt budżetu państwa odnosi się zawsze do określonego, rocznego budżetu, w którym wydatki przewyższyły dochody. 

Dług publiczny jest natomiast sumą niespłaconych zobowiązań zaciągniętych przez państwo we wszystkich wcześniejszych rocznych budżetach. W uproszczeniu można więc powiedzieć, że dług publiczny to suma wszystkich wcześniejszych deficytów budżetowych pomniejszona o ewentualne nadwyżki. 

Przyczyny deficytu budżetowego

Deficyt budżetu państwa może być zaplanowany, a więc ustalony w danej ustawie budżetowej, albo powstać samoistnie na skutek nieskutecznej realizacji ustawy budżetowej, albo niezależnych, niekorzystnych zjawisk w środowisku gospodarczym.

Jednocześnie różne mogą być przyczyny deficytu budżetowego. Ponieważ źródłem dochodów państwa są przede wszystkim podatki, najczęstszą przyczyną deficytu jest ich złe zaplanowanie – czyli ustalenie podatków w niewłaściwej wysokości lub nieskuteczność w ich ściąganiu

Drugą najczęstszą przyczyną deficytu budżetowego są nadmierne wydatki. Spowodowane mogą być na przykład niską efektywnością gospodarowania środkami albo nadmiernym poziomem zatrudnienia w podmiotach finansowanych z budżetu państwa. Źródłem nadmiernych wydatków i w konsekwencji deficytu budżetowego może być również prowadzenie zbyt kosztownych programów socjalnych albo militaryzacja kraju.

Skutki deficytu budżetowego

Deficyt budżetowy spowodowany niezbilansowaniem wydatków i dochodów jest zjawiskiem niepożądanym. Jeżeli deficyt pojawia się na zmianę z nadwyżkami, jego znaczenie nie musi być negatywne – w dłuższym okresie deficyty i nadwyżki mogą się równoważyć. 

Gorszą sytuacją jest natomiast tak zwany deficyt długookresowy, a więc regularnie występujący w kolejnych budżetach. Powoduje on wówczas pogorszenie się koniunktury gospodarczej w danym państwie oraz wzrost niepewności i niestabilności w jego gospodarce. Długookresowy deficyt budżetowy wiąże się również z występowaniem wielu niekorzystnych zjawisk i procesów gospodarczych, np. nadmiernej inflacji czy spadku aktywności gospodarczej.

Deficyt budżetowy wiąże się ponadto z koniecznością jego pokrycia z dodatkowych źródeł finansowania. Oznacza to ponoszenie kosztów tego finansowania, np. w postaci oprocentowania zaciągniętego kredytu bankowego albo oprocentowania wyemitowanych obligacji skarbu państwa.

Deficyt budżetowy w Polsce

Ponieważ deficyt budżetowy jest zjawiskiem niekorzystnym, państwa dążą do tego, aby budżet się bilansował, lub aby deficyt budżetowy był jak najmniejszy. W praktyce deficyt budżetowy jest jednak powszechny i występuje w większości państw na świecie.

Sytuacja taka ma miejsce również w Polsce, gdzie można mówić o długookresowym deficycie budżetowym. Od 1990 roku w każdej kolejnej ustawie budżetowej był zaplanowany deficyt, a rzeczywiste wydatki państwa przekraczały dochody budżetowe i powiększały wielkość długu publicznego. 

Wysokość tego deficytu każdego roku jest inna, nie przekracza jednak kilkudziesięciu miliardów złotych. Przykładowo w 2015 roku deficyt budżetowy w Polsce wyniósł 42,6 mld zł, zaś w 2019 13,7 mld zł. 

Jednocześnie przepisy Unii Europejskiej, w trosce o spójność europejskiego obszaru gospodarczego, ustanawiają maksymalne dopuszczalne poziomy deficytu budżetowego oraz długu publicznego państw członkowskich. Poziomy te to deficyt budżetowy nie większy niż 3 proc. PKB oraz dług publiczny nie większy niż 60 proc. PKB. 

Przekroczenie tych wartości powoduje objęcie danego państwa procedurą nadmiernego deficytu i zobowiązuje je do podjęcia odpowiednich działań naprawczych. Polska była objęta tą procedurą dwukrotnie – w latach 2004-2008 oraz 2009-2015. 

Akt prawny: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Autorka/Autor:red.

Źródło: TVN24 Biznes

Źródło zdjęcia głównego: Shutterstock

Pozostałe wiadomości

Liderem podwyżek, jeśli chodzi o ceny mieszkań, została Łódź. - W lutym za metr kwadratowy w tym mieście trzeba było zapłacić średnio ponad 11 tysięcy złotych - wynika z raportu BIG DATA RynekPierwotny.pl. Mieszkania zdrożały też w Krakowie - do 16 tysięcy złotych oraz w Trójmieście - do 15 tysięcy złotych za metr kwadratowy.

Jest nowy lider podwyżek na rynku mieszkań

Jest nowy lider podwyżek na rynku mieszkań

Źródło:
PAP

Nie sądzę, aby te wielkości były rzeczywistymi wielkościami - tak Maciej Bando, wiceminister klimatu, pełnomocnik rządu ds. strategicznej infrastruktury energetycznej, odpowiedział na pytanie, czy możliwy jest wzrost rachunków za prąd o 80 procent. Dodał, że "mrożenie cen jest sztucznym wytworem, który nic dobrego dla rynku nie robi". - Jeżeli mamy je odmrozić, to tylko teraz - zaznaczył.

Rachunki za prąd wzrosną o 80 procent? Odpowiedź wiceministra

Rachunki za prąd wzrosną o 80 procent? Odpowiedź wiceministra

Źródło:
tvn24.pl

W postępowaniu kwalifikacyjnym dotyczącym wyboru 9 członków zarządu Orlenu wpłynęło 260 zgłoszeń kandydatów i kandydatek - podał Orlen na swojej stronie internetowej. Zgłoszenia będą teraz analizowane przez Komitet Nominacji i Wynagrodzeń rady nadzorczej spółki. 

Ponad 250 chętnych do zarządu Orlenu

Ponad 250 chętnych do zarządu Orlenu

Źródło:
PAP

Z deklaracji pana premiera wynika, że Sejm ma uchwalać, postulować embargo na produkty żywnościowe rolno-spożywcze z Rosji i Białorusi. Uważam to za strzał w dziesiątkę - oceniła na antenie TVN24 Monika Piątkowska, prezeska Izby Zbożowo-Paszowej. - Nie może być tak, że rozmawiamy o zamknięciu granicy polsko-ukraińskiej, a do Unii Europejskiej wjeżdżają produkty rolno-żywnościowe z Rosji czy Białorusi - podkreśliła.

O pomyśle premiera. "Uważam to za strzał w dziesiątkę"

O pomyśle premiera. "Uważam to za strzał w dziesiątkę"

Źródło:
tvn24.pl

Przed wyborami parlamentarnymi w 2023 roku Ministerstwo Aktywów Państwowych, zarządzane wówczas przez Jacka Sasina, zamówiło w mediach publicznych produkcję i emisję spotów z udziałem ministra - podała "Wirtualna Polska". Koszt? Ponad milion złotych.

WP: Ponad milion złotych na spoty Sasina

WP: Ponad milion złotych na spoty Sasina

Źródło:
"Wirtualna Polska"

W sobotę klienci Banku Pekao mieli problemy z płatnościami kartą oraz Blikiem. "Informujemy, że wszystkie usługi działają poprawnie. Przepraszamy za utrudnienia. - napisali po godzinie 14.00 przedstawiciele banku w mediach społecznościowych.

Awaria w dużym banku usunięta. "Wszystkie usługi działają poprawnie"

Awaria w dużym banku usunięta. "Wszystkie usługi działają poprawnie"

Aktualizacja:
Źródło:
tvn24.pl

Trafiają do nas studenci, którym wydawało się, że wiedzą, co chcą w życiu robić. Jednak jak stykają się z praktyką, to okazuje się, że zmieniają kierunek studiów. Kładą większą uwagę na te obszary, których do tej pory nie dostrzegali - podkreślił w TVN24 Marian Owerko, twórca i szef Programu Kariera, wiceprezes Polskiej Rady Biznesu. Program Kariera to blisko 120 staży w ponad 50 firmach w 14 miastach z wynagrodzeniem od 4500 złotych do 7500 złotych za miesiąc. Aplikacje można składać od 1 marca.

"Kompilacja tych wszystkich doświadczeń powoduje, że mamy sukces, albo go nie mamy"

"Kompilacja tych wszystkich doświadczeń powoduje, że mamy sukces, albo go nie mamy"

Źródło:
tvn24.pl

Zmiana czasu zimowego na letni ma miejsce w ostatnią niedzielę marca. Wtedy to przestawiamy wskazówki zegarów z 2.00 na 3.00. Tego dnia będziemy spali o godzinę krócej. W 2024 roku zmiana na czas letni przypada na 31 marca. 

Zmiana czasu na letni. Kiedy przestawiamy zegarki?

Zmiana czasu na letni. Kiedy przestawiamy zegarki?

Źródło:
tvn24.pl

Przemysław Gacek z Grupy Pracuj został zwycięzcą 21. edycji konkursu EY Przedsiębiorca Roku 2023. Gacek będzie reprezentował Polskę podczas międzynarodowego finału konkursu EY World Entrepreneur Of The Year 2023 w czerwcu w Monte Carlo. Gala finałowa polskiego konkursu transmitowana była w TVN24 BiS.

Przemysław Gacek, prezes Grupy Pracuj, zwycięzcą konkursu EY Przedsiębiorca Roku

Przemysław Gacek, prezes Grupy Pracuj, zwycięzcą konkursu EY Przedsiębiorca Roku

Źródło:
tvn24.pl

Wykluczenie z rad nadzorczych spółek Skarbu Państwa członków partii politycznych oraz osób pełniących funkcje publiczne w ciągu ostatnich pięciu lat zakłada projekt wniesiony do Sejmu przez Polskę 2050.

"Wykluczamy ze składu rad nadzorczych członków partii politycznych". Jest projekt

"Wykluczamy ze składu rad nadzorczych członków partii politycznych". Jest projekt

Źródło:
PAP

W ciągu dwóch tygodni od rozpoczęcia tegorocznej akcji rozliczeń PIT urzędy skarbowe zwróciły podatnikom łącznie ponad 2,8 miliarda złotych tytułem nadpłaconego podatku - przekazał szef Krajowej Administracji Skarbowej Marcin Łoboda.

Pieniądze trafiają nawet w ciągu jednego dnia. Fiskus wyjaśnia

Pieniądze trafiają nawet w ciągu jednego dnia. Fiskus wyjaśnia

Źródło:
PAP

Będziemy starali się uratować tereny w Jaworznie dla dużej inwestycji, w nowym modelu biznesowym - powiedział w piątek szef Ministerstwa Aktywów Państwowych Borys Budka, pytany o plany wobec spółki ElectroMobility Poland, pracującej nad projektem samochodu elektrycznego Izera.

"To jedno z wielu kłamstw poprzedniego premiera Mateusza Morawieckiego"

"To jedno z wielu kłamstw poprzedniego premiera Mateusza Morawieckiego"

Źródło:
PAP

Elon Musk pozwał OpenAI, w tym także prezesa spółki Sama Altmana. Najbogatszy człowiek na świecie zarzuca firmie zajmującej się rozwojem sztucznej inteligencji złamanie wcześniej obietnic.

Elon Musk pozywa OpenAI i Sama Altmana

Elon Musk pozywa OpenAI i Sama Altmana

Źródło:
Reuters, tvn24.pl

Na najbliższym posiedzeniu 5 marca rząd ma zająć się nowym projektem wakacji kredytowych - wynika z zapowiedzi opublikowanych na stronie kancelarii premiera. W ubiegłym tygodniu Rada Ministrów nie przyjęła projektu w tej sprawie.

Rząd podejmie decyzję w sprawie wakacji kredytowych. Jest data

Rząd podejmie decyzję w sprawie wakacji kredytowych. Jest data

Źródło:
PAP

PKO Bank Polski, Santander Bank Polska, ING Bank Śląski, Velo Bank oraz Bank BPS - to banki, które zaplanowały prace serwisowe w najbliższych dniach. W związku z tym klienci muszą przygotować się na utrudnienia. Część osób będzie miała problemy z dostępem do bankowości internetowej i aplikacji mobilnej. Oryginalny komunikat do klientów skierował ING Bank Śląski.

"Daaj mi tę noc, tęę jedną noc". Duży bank wysłał wiadomość do klientów

"Daaj mi tę noc, tęę jedną noc". Duży bank wysłał wiadomość do klientów

Źródło:
tvn24.pl

Dofinansowanie do pomp ciepła ma być przyznawane jedynie dla urządzeń z listy zielonych urządzeń i materiałów - wynika z uchwały Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) w sprawie zmian w programie Czyste Powietrze.

Kłopoty z produktami z Azji. Ważna zmiana w popularnym programie

Kłopoty z produktami z Azji. Ważna zmiana w popularnym programie

Źródło:
PAP

Stacja TVN24 w lutym była najchętniej oglądanym kanałem w kraju, osiągając 6,96 procent udziału w widowni w grupie ogólnej (widzowie powyżej 4. roku życia) - wynika z danych Nielsen TV Audience Measurement. Konkurencję pozostawiły w tyle także "Fakty" TVN oraz portal tvn24.pl. TVN24 była również najbardziej opiniotwórczym medium w styczniu według rankingu Instytutu Monitorowania Mediów.

Doskonałe wyniki TVN24, "Faktów" TVN i tvn24.pl. Dziękujemy widzom i czytelnikom!

Doskonałe wyniki TVN24, "Faktów" TVN i tvn24.pl. Dziękujemy widzom i czytelnikom!

Źródło:
tvn24.pl

Koniec tymczasowych kontroli na granicy ze Słowacją. Taką decyzję podjął minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński - przekazał resort w piątkowym komunikacie. Kontrole będą trwały w sobotę do północy.

Zmiany na granicy z sąsiadem. Od niedzieli

Zmiany na granicy z sąsiadem. Od niedzieli

Źródło:
tvn24.pl, PAP

Linia lotnicza Ryanair poinformowała w piątek, że w najbliższych tygodniach otrzyma mniej samolotów niż planowano. Irlandzki przewoźnik zapowiedział, że w związku z tym będzie musiał zredukować siatkę połączeń w okresie od lipca do września 2024 roku - czytamy w komunikacie. Zapewniono, że zmiany w rozkładzie lotów będą "niewielkie".

Popularny przewoźnik o cięciach w rozkładzie. "Jesteśmy bardzo rozczarowani"

Popularny przewoźnik o cięciach w rozkładzie. "Jesteśmy bardzo rozczarowani"

Źródło:
tvn24.pl

Od 1 marca Artur Dziambor zajmuje stanowisko dyrektora departamentu marketingu i komunikacji oraz rzecznika prasowego Portu Gdańsk - poinformowali redakcję biznesową tvn24.pl przedstawiciele portu. W poprzedniej kadencji Dziambor był posłem Konfederacji, w wyborach parlamentarnych w 2023 roku startował z list Trzeciej Drogi.

Artur Dziambor ma nową pracę

Artur Dziambor ma nową pracę

Źródło:
tvn24.pl

Ministerstwo Przemysłu rozpoczyna działalność. W piątek weszło w życie rozporządzenie w sprawie utworzenia nowego resortu. Szefową ministerstwa, które swoją siedzibę ma w Katowicach, jest Marzena Czarnecka. - Transformacja energetyczna będzie przebiegać od węgla do atomu, dlatego lokalizacja ministerstwa na Śląsku jest najlepsza - podkreśliła minister.

Nowe ministerstwo. Dziś rozpoczyna działalność

Nowe ministerstwo. Dziś rozpoczyna działalność

Źródło:
PAP, tvn24.pl

W czwartek w Lotto padła jedna szóstka. Główna wygrana wynosi ponad 2,6 miliona złotych. Wiemy, w którym mieście wysłano szczęśliwy kupon. Oto wyniki Lotto oraz Lotto Plus z dnia 29 lutego 2024 roku.

Szóstka w Lotto. Wiemy, gdzie padła

Szóstka w Lotto. Wiemy, gdzie padła

Źródło:
tvn24.pl

Powraca pomysł wprowadzenia krótszego tygodnia pracy w Polsce. Lewica zapowiada złożenie projektu ustawy w tej sprawie. Rozwiązanie budzi emocje - pracownicy są pełni nadziei, a pracodawcy pełni wątpliwości. Ci pierwsi liczą wolne dni, drudzy kalkulują koszty. Do sprawy odniosło się również Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Materiał z magazynu "Polska i Świat", przygotowany przez Macieja Zalewskiego.

Krótszy tydzień pracy w Polsce? "Moglibyśmy upiec dwie pieczenie na jednym ogniu"

Krótszy tydzień pracy w Polsce? "Moglibyśmy upiec dwie pieczenie na jednym ogniu"

Źródło:
TVN24

Ponad 50 firm w 14 miastach przyjmie studentów i absolwentów do 30. roku życia na blisko 120 staży z wynagrodzeniem od 4500 złotych do 7500 złotych za miesiąc. Aplikacje można składać od 1 marca. O Programie Kariera poinformował organizator – Polska Rada Biznesu.

Nawet 7500 złotych za staż. "Czasy kserowania czy parzenia kawy dawno minęły"

Nawet 7500 złotych za staż. "Czasy kserowania czy parzenia kawy dawno minęły"

Źródło:
PAP

Od piątku 1 marca stanowisko prezesa operatora przesyłowego energii elektrycznej Polskich Sieci Elektroenergetycznych zajmuje Grzegorz Onichimowski - wynika z informacji opublikowanej na stronie spółki.

Zmiany w energetyce. Nowy prezes państwowej spółki

Zmiany w energetyce. Nowy prezes państwowej spółki

Źródło:
PAP

Poprawka do ustawy o zwiększeniu limitu kapitałowego południowokoreańskiego banku eksportowo-importowego (Eximbank), mająca na celu wsparcie kontraktów eksportowych, w tym sprzedaży broni do Polski, została w czwartek przyjęta przez Zgromadzenie Narodowe Korei Południowej – poinformowała agencja Reutera.

Polska na wielkich zakupach w Korei. Decyzja parlamentu

Polska na wielkich zakupach w Korei. Decyzja parlamentu

Źródło:
PAP

Komisja Europejska (KE) podjęła dwie decyzje w sprawie odblokowania unijnych środków dla Polski. Chodzi o Krajowy Plan Odbudowy (KPO) i fundusze spójności. Do Polski ma trafić łącznie około 600 miliardów złotych.

Potężne pieniądze dla Polski. Jest decyzja

Potężne pieniądze dla Polski. Jest decyzja

Źródło:
tvn24.pl, PAP

Mamy dobrą wiadomość dla nas wszystkich. To już jest taka kropka postawiona nad i. Jest formalna zgoda z Komisji Europejskiej. Zarówno akceptacja formalna pierwszego wniosku o wypłatę pierwszych pieniędzy z Krajowego Planu Odbudowy, jak i akceptacja formalna warunku związanego z Kartą Praw Podstawowych - powiedziała w czwartek Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, ministra funduszy i polityki regionalnej. Jak dodała, odblokowano w sumie 600 miliardów złotych, "15 tysięcy złotych na każdego mieszkańca Polski".

"15 tysięcy złotych na każdego mieszkańca Polski". Ministra tłumaczy

"15 tysięcy złotych na każdego mieszkańca Polski". Ministra tłumaczy

Źródło:
tvn24.pl, PAP

Znamy najnowszą listę najbogatszych Polaków. W tegorocznym rankingu jest kilka zaskoczeń - napisał "Forbes". Miesięcznik zaznaczył, że jesteśmy coraz bliżej chwili, gdy całą listę stu najbogatszych Polaków wypełnią wyłącznie miliarderzy. Pozycję lidera w najnowszym zestawieniu utrzymał Michał Sołowow.

Lista najbogatszych Polaków. Imponujący awans do czołówki

Lista najbogatszych Polaków. Imponujący awans do czołówki

Źródło:
"Forbes", tvn24.pl