Praca w szczególnych warunkach – kiedy można o niej mówić i jakie są warunki otrzymania wcześniejszej emerytury

Źródło:
TVN24 Biznes
Rząd doszedł do porozumienia z górnikami
Rząd doszedł do porozumienia z górnikamiTVN24
wideo 2/4
Rząd doszedł do porozumienia z górnikamiTVN24

Z pracą w szczególnych warunkach wiąże się określone ryzyko wystąpienia trwałych skutków zdrowotnych. W związku z tym osobom wykonującym taką pracę przysługują uprawnienia dotyczące wcześniejszych emerytur lub zwiększonej wysokości pobieranych świadczeń. Czym jest praca w szczególnych warunkach? Jakie są warunki otrzymania wcześniejszej emerytury?

Praca w szczególnych warunkach to praca o znacznej szkodliwości dla zdrowia i uciążliwości, która przed wiekiem emerytalnym może utrudniać wykonywaną pracę.Funkcjonują dwa wykazy prac w szczególnych warunkach stosowane w zależności od okresu wykonywania takiej pracy.Praca w szczególnych warunkach uprawnia do wcześniejszej emerytury pomostowej.Osoby, które utraciły prawo do emerytury pomostowej, mogą starać się o rekompensatę.

Przepisy dotyczące pracy w szczególnych warunkach zawiera rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. 

Wypłacanie wcześniejszych emerytur jest ponadto regulowane ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Zarówno rozporządzenie, jak i ustawa zawierają przy tym załączniki z inaczej sporządzonymi wykazami prac w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. To, który wykaz znajduje zastosowanie, zależy od okresu, w którym wykonywana była praca. 

Praca w warunkach szczególnych – definicja

Zgodnie z definicją z art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych praca w szczególnych warunkach to praca związana „z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia”. Co istotne, czynniki te, determinowane siłami natury lub dostępną technologią, muszą być niemożliwe do wyeliminowania pomimo zastosowania dostępnych środków profilaktycznych. 

Czynniki te muszą stawiać przy tym przed pracownikami wymagania przekraczające ich ograniczane starzeniem się możliwości jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego i w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. 

Do szczególnych warunków pracy determinowanych siłami natury należą:

– prace pod ziemią, – prace na wodzie, – prace pod wodą, – prace w powietrzu.

Do szczególnych warunków pracy determinowanych technologią należą m.in.:

– praca w warunkach gorącego lub zimnego mikroklimatu, – prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, – ciężkie i bardzo ciężkie prace fizyczne m.in. w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała.

Praca o szczególnym charakterze

Praca o szczególnym charakterze oznacza prace wymagające „szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej związanego z procesem starzenia się”.

Przykładami prac o szczególnym charakterze jest m.in. praca:

– pilotów statków powietrznych, – kontrolerów ruchu lotniczego, – pilotów i nawigatorów na statkach morskich, – kierowców autobusów, trolejbusów i motorniczych tramwajów w transporcie publicznym, – operatorów reaktorów jądrowych, – członków zespołów ratownictwa medycznego, – pracowników jednostek ochrony przeciwpożarowej.

Praca w szczególnych warunkach wykaz A i B

Równolegle funkcjonują obecnie dwa wykazy stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Pierwszy, nazywany również starym, podzielony jest na wykaz A i wykaz B i znajduje się w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. 

Wykaz ten w bardziej szczegółowy sposób wymienia rodzaje pracy kwalifikowane jako praca w szczególnych warunkach, np. praca przy produkcji brykietów węgla, praca przy emaliowaniu, prace cykliniarskie. Stary wykaz znajduje zastosowanie wobec okresów zatrudnienia do 31 grudnia 2008 roku. 

Pełny stary wykaz A i B dostępny jest m.in. na stronie ZUS

Praca w szczególnych warunkach – wykaz stanowisk

Drugi wykaz, nazywany również nowym, także podzielony jest na dwie części, numer 1 i numer 2, i znajduje się w załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych. 

Wykaz ten określa prace w szczególnych warunkach w sposób bardziej ogólny, np. prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali i ich wzbogacaniu, prace na morskich platformach wiertniczych. Nowy wykaz znajduje zastosowanie wobec okresów zatrudnienia od 1 stycznia 2009 roku, a przy wyliczaniu prawa do emerytury pomostowej – również przed tą datą.

Nowy wykaz dostępny jest m.in. na stronie ZUS. 

Informacja o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w każdy przypadku powinna być umieszczana w wydawanych przez pracodawców świadectwach pracy.

Obliczenie emerytury za pracę w szczególnych warunkach

Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wiąże się z uprawnieniem do korzystania z obniżonego wieku emerytalnego oraz możliwością pobierania emerytury lub renty inwalidzkiej w zwiększonej wysokości.

Szczegółowe informacje dotyczące warunków wymaganych do przejścia na wcześniejszą emeryturę określone zostały zarówno w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., jak i w ustawie o emeryturach pomostowych. Praca ta musi należeć przy tym do podstawowych obowiązków pracownika, być wykonywana ciągle i w wymiarze pełnego etatu.

Zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych funkcjonują obecnie dwa tryby uzyskania emerytury pomostowej:

na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, – na zasadach szczególnych, dla pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach określone w art. 5-10 ustawy o emeryturach pomostowych.

Aby ubiegać się o emeryturę pomostową na zasadach ogólnych należy spełniać następujące warunki:

– urodzenie się po 31 grudnia 1948 roku, – posiadanie co najmniej 55 lat (kobiety) lub co najmniej 60 lat (mężczyźni), – potwierdzone wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat, – staż ubezpieczeniowy (suma okresów składkowych i nieskładkowych) wynoszący co najmniej 20 lat (kobiety) lub 25 lat (mężczyźni), – wykonywanie przed 1 stycznia 1999 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienionej w starych wykazach prac albo w nowych wykazach prac, – wykonywanie po 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienionej w nowych wykazach prac, – rozwiązanie wszystkich stosunków pracy.

Okresy pracy wykonywanej do 31 grudnia 2008 roku i wymienionej w starych wykazach prac oraz pracy wykonywanej w dowolnym okresie i wymienionej w nowych wykazach prac są sumowane przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

O emeryturę pomostową na zasadach szczególnych ubiegać mogą się natomiast osoby wykonujące niektóre z pracy wymienionych w nowym wykazie prac. 

W zależności od konkretnego rodzaju pracy w ustawie ustanowiono w tym przypadku różne wymagania w zakresie osiągnięcia wymaganego wieku czy długości okresu zatrudnienia w takich warunkach. W zależności od rodzaju pracy w niektórych przypadkach do emerytury pomostowej na zasadach szczególnych uprawnia przepracowanie nawet jedynie 10 lat lub osiągnięcie 50. roku życia. 

Przelicznik lat pracy w warunkach szkodliwych

Praca w szczególnych warunkach nie jest tożsama z pracą w warunkach szkodliwych. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego (sygn. akt III UK 31/15) w przypadku prac w szczególnych warunkach muszą bowiem jednocześnie występować dwa elementy:

– znaczna szkodliwość dla zdrowia, – znaczny stopień uciążliwości.

Samo wykonywanie pracy w warunkach szkodliwych nie oznacza więc jeszcze, że pracę tę można zakwalifikować do prac w szczególnych warunkach, wymienionych i scharakteryzowanych w opublikowanych wykazach.

Z występowaniem w środowisku pracy czynników szkodliwych wiąże się występowanie chorób zawodowych.

Rekompensata za pracę w szczególnych warunkach

Osoby wykonujące pracę w szczególnych warunkach mogą również ubiegać się o rekompensatę z tego tytułu. Stanowi ona formę odszkodowania dla osób, które w wyniku zmiany przepisów i ustanowienia nowych wykazów pracy utraciły prawo do uzyskania emerytury pomostowej.

Aby ubiegać się o rekompensatę, konieczne jest przepracowanie przed 31 grudnia 2008 roku co najmniej 15 lat w szczególnych warunkach zgodnie ze starym wykazem. Przyznana rekompensata nie jest wypłacana w gotówce, lecz w formie dodatku do kapitału początkowego. Oznacza to, że w praktyce rekompensatą będzie podniesienie wysokości przysługującego świadczenia emerytalnego.

Akty prawne: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze; Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych; Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Autorka/Autor:red.

Źródło: TVN24 Biznes

Pozostałe wiadomości

W najbliższych dniach lub tygodniach poznamy stanowisko nie tylko Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Zdrowia, ale również rządu w sprawie składki zdrowotnej - przekazał szef kancelarii premiera Jan Grabiec. Dodał, że na ten temat toczą się rozmowy między resortami.

"Być albo nie być" w rządzącej koalicji. Szef kancelarii premiera komentuje

"Być albo nie być" w rządzącej koalicji. Szef kancelarii premiera komentuje

Źródło:
PAP

Odblokowanie 137 miliardów euro (600 miliardów złotych) z funduszy unijnych pozytywnie wpłynie na profil kredytowy (rating) Polski - uważa agencja Moody's. Jak dodano, środki będą miały pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy.

Wielka agencja ratingowa o odblokowaniu gigantycznych pieniędzy dla Polski

Wielka agencja ratingowa o odblokowaniu gigantycznych pieniędzy dla Polski

Źródło:
PAP

Ambasador Ukrainy w Polsce Wasyl Zwarycz zaapelował do polskich rolników o zaprzestanie - w jego ocenie - bezpodstawnego i szkodliwego blokowania granicy z Ukrainą. Blokada osłabia zarówno Ukrainę, jak i Polskę, a wzbogaca Rosję - podkreślił.

Ukraiński ambasador apeluje do polskich rolników

Ukraiński ambasador apeluje do polskich rolników

Źródło:
PAP

Włączenie do systemu opakowań po mleku, liczba operatorów, kwestia VAT i luki w przepisach, które mogą prowadzić do nadużyć i oszustw - takie zastrzeżenia do ustawy kaucyjnej zgłaszają przedstawiciele branży napojowej i handlu detalicznego. Zaapelowali, by start systemu przesunąć na 2026 rok.

Szykuje się rewolucja w sklepach. Przedsiębiorcy apelują o zmiany i ostrzegają przed "bombą biologiczną"

Szykuje się rewolucja w sklepach. Przedsiębiorcy apelują o zmiany i ostrzegają przed "bombą biologiczną"

Źródło:
PAP

Komisja Europejska (KE) nałożyła karę ponad 1,8 miliarda euro na Apple. Amerykański koncern miał uniemożliwiać Spotify i innym muzycznym serwisom informowanie użytkowników o tańszych możliwościach płatności poza aplikacją App Store.

Ogromna kara nałożona na Apple

Ogromna kara nałożona na Apple

Źródło:
PAP, Reuters

W obszarze usług wspólnych dla biznesu w Polsce pracuje ponad 435 tysięcy osób – wynika z opublikowanego w poniedziałek raportu firmy Grafton Recruitment. W 2023 roku wzrost zatrudnienia w sektorze wyniósł 8 procent.

W sektorze zatrudnionych jest ponad 400 tysięcy osób. "Polską interesują się nowi inwestorzy"

W sektorze zatrudnionych jest ponad 400 tysięcy osób. "Polską interesują się nowi inwestorzy"

Źródło:
PAP

Liczba ogłoszeń wynajmu mieszkań rośnie. W styczniu 2024 roku w 17 analizowanych miastach odnotowano 68 tysięcy takich ofert. To dane, które mogą być niepokojące dla właścicieli mieszkań na wynajem. Niewiele osób dostrzega nadchodzące zagrożenia - podkreślono w raporcie Expandera i Rentier.io. Chodzi o możliwy brak warunków do powtórzenia zysków z najmu, z jakimi mieliśmy do czynienia w ostatnich latach.

To może zaniepokoić właścicieli mieszkań. "Niewiele osób dostrzega zagrożenia"

To może zaniepokoić właścicieli mieszkań. "Niewiele osób dostrzega zagrożenia"

Źródło:
tvn24.pl

Premier podjął decyzję o likwidacji dwóch instytutów, które zostały utworzone za czasów rządów PiS - powiedział podczas konferencji prasowej szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (KPRM) Jan Grabiec. Chodzi o Instytut Pokolenia i Instytut De Republica.

Szef KPRM: premier podjął decyzję o likwidacji dwóch instytutów

Szef KPRM: premier podjął decyzję o likwidacji dwóch instytutów

Źródło:
tvn24.pl

Premier Donald Tusk poinformował, że zwróci się do marszałka Sejmu z propozycją uchwały niższej izby parlamentu, wzywającej Komisję Europejską do nałożenia unijnych sankcji na rosyjskie i białoruskie produkty rolne. Zapowiedział też, że wystąpi w najbliższych dniach z konkretną inicjatywą, dotyczącą rewizji niektórych zapisów Zielonego Ładu.

Premier chce sankcji na produkty z Rosji i Białorusi. "Dzisiaj zwrócę się do marszałka Sejmu"

Premier chce sankcji na produkty z Rosji i Białorusi. "Dzisiaj zwrócę się do marszałka Sejmu"

Źródło:
PAP

Scenariusz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 55 procent na 2030 rok jest dla Polski trudny. Można się domyślać, że cele również na 2040 rok będą dla Polski nieosiągalne - powiedziała w poniedziałek w Brukseli ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska.

"Nieosiągalne". Ministra o celach klimatycznych

"Nieosiągalne". Ministra o celach klimatycznych

Źródło:
PAP

Posiedzenie Rady Polityki Pieniężnej (RPP) to wydarzenie tygodnia na krajowym rynku finansowym. Decyzja w sprawie stóp procentowych zostanie podjęta po zapoznaniu się przez RPP z najnowszą projekcją inflacji. Kredytobiorcy czekają też na decyzję rządu w sprawie wakacji kredytowych. W tym tygodniu mogą się też rozstrzygnąć dalsze losy zerowej stawki VAT na podstawowe produkty żywnościowe.

Gorący tydzień w gospodarce. "Posiedzenie będzie niezwykle ważne"

Gorący tydzień w gospodarce. "Posiedzenie będzie niezwykle ważne"

Źródło:
PAP

Minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński zadeklarował w poniedziałek, że polski rząd będzie przekonywał władze Niemiec do zniesienia kontroli na granicy. Szef polskiego MSWiA ma rozmawiać w tej sprawie ze swoją niemiecką odpowiedniczką.

Co dalej z kontrolami na granicy z Niemcami? Jest deklaracja ministra

Co dalej z kontrolami na granicy z Niemcami? Jest deklaracja ministra

Źródło:
PAP

Związek zawodowy Verdi w poniedziałek wezwał personel naziemny linii lotniczych Lufthansa do kolejnego już strajku ostrzegawczego, który tym razem ma się odbyć w czwartek i piątek. Pasażerowie muszą być przygotowani na ograniczenia i odwołania lotów.

Zapowiedź kolejnego strajku pracowników giganta

Zapowiedź kolejnego strajku pracowników giganta

Źródło:
PAP

Główny Urząd Statystyczny w czwartym kwartale 2024 roku planuje udostępnić kalkulator inflacji indywidualnej. Jak wskazano, dzięki temu narzędziu będzie można oszacować stopę inflacji dotykającą własnego gospodarstwa domowego.

Nowe narzędzie od GUS. "Każdy będzie mógł oszacować stopę inflacji"

Nowe narzędzie od GUS. "Każdy będzie mógł oszacować stopę inflacji"

Źródło:
PAP

Zespół cyberbezpieczeństwa w Komisji Nadzoru Finansowego (CSIRT KNF) ostrzega przed oszustami podszywającymi się pod BNP Paribas Bank Polska. Cyberprzestępcy wysyłają wiadomości SMS z fałszywą informacją o rzekomej konieczności zweryfikowania swojej tożsamości.

Klienci dużego banku na celowniku oszustów. Skutki mogą być "bardzo przykre"

Klienci dużego banku na celowniku oszustów. Skutki mogą być "bardzo przykre"

Źródło:
tvn24.pl

Organizacje pozarządowe apelują do ministerstw o wprowadzenie zakazu używania w szkole telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych - informuje w poniedziałek dziennik "Rzeczpospolita". Choć wydaje się, że ustawowy zakaz korzystania ze smartfonów w szkołach mógłby spotkać się z dużym oporem ze strony uczniów, dla ich rówieśników za granicą to codzienność - zauważa gazeta.

Zakaz korzystania ze smartfonów w szkołach? List otwarty

Zakaz korzystania ze smartfonów w szkołach? List otwarty

Źródło:
"Rzeczpospolita"

Usługi kosmetyczne od 1 kwietnia 2024 roku mają być objęte niższym podatkiem VAT. Opublikowano projekt rozporządzenia w tej sprawie. Ministerstwo Finansów podało, o ile mogą się zmniejszyć wpływy do budżetu państwa z tego tytułu.

Obniżka podatków dla jednej branży. Podano koszt

Obniżka podatków dla jednej branży. Podano koszt

Źródło:
tvn24.pl

Spółka Centralny Port Komunikacyjny poinformowała o unieważnieniu przetargu na audyt dotyczący zatrudnienia i wynagrodzeń. Spółka tłumaczy to "troską o najwyższe standardy etyczne" oraz "identyfikacją sytuacji mającej znamiona konfliktu interesów". Postępowanie ma zostać powtórzone.

CPK unieważniła kolejny przetarg na audyt. "W trosce o najwyższe standardy etyczne"

CPK unieważniła kolejny przetarg na audyt. "W trosce o najwyższe standardy etyczne"

Źródło:
tvn24.pl, PAP

W sobotę o północy zakończyły się tymczasowe kontrole na granicy ze Słowacją. Taką decyzję podjął wcześniej minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński. Resort przekazał, że była ona spowodowana "ustabilizowaniem się sytuacji migracyjnej na tak zwanym szlaku bałkańskim i ustąpieniem zagrożenia nielegalną migracją na polsko-słowackim odcinku granicy państwowej".

Zmiany na granicy z sąsiadem. Od dzisiaj

Zmiany na granicy z sąsiadem. Od dzisiaj

Źródło:
tvn24.pl, PAP

Kraje grupy OPEC+ zgodziły się przedłużyć redukcję wydobycia ropy w drugim kwartale roku. Ceny surowca lekko spadają w poniedziałek. 

Jest decyzja w sprawie wydobycia ropy

Jest decyzja w sprawie wydobycia ropy

Źródło:
PAP

Ministerstwo Infrastruktury przekazało, że analizuje temat wysokości opłat za badania techniczne pojazdów. - Resort stara się znaleźć rozwiązanie, które nie uderzy po kieszeni właścicieli samochodów, ale jednocześnie wyjdzie naprzeciw oczekiwaniom przedsiębiorców prowadzących stacje kontroli pojazdów - zapewnił rzecznik prasowy resortu Rafał Jaśkowski.

Te opłaty nie zmieniły się przez dwadzieścia lat. Resort szuka rozwiązania

Te opłaty nie zmieniły się przez dwadzieścia lat. Resort szuka rozwiązania

Źródło:
PAP

Resort klimatu przedstawił już Komisji Europejskiej podstawowe założenia kontraktu różnicowego dla pierwszej elektrowni jądrowej - poinformował wiceszef tego resortu Miłosz Motyka. Jak ocenił, obecnie kontrakt różnicowy wydaje się "optymalnym rozwiązaniem".

Wiceminister o "optymalnym rozwiązaniu" dla elektrowni jądrowej

Wiceminister o "optymalnym rozwiązaniu" dla elektrowni jądrowej

Źródło:
PAP