Celem Ministerstwa Zdrowia jest to, by reforma psychiatrii do końca 2029 roku objęła cały kraj - stwierdziła Katarzyna Kęcka podczas II Kongresu Szpitali Psychiatrycznych w Warszawie. Wstępem do tych zmian jest pilotaż centrów zdrowia psychicznego (CZP) rozpoczęty w 2018 roku, który potrwa do końca bieżącego roku.
Reforma psychiatrii: opieka blisko miejsca zamieszkania
W Polsce działa obecnie 127 takich miejsc. Obejmują one opieką blisko połowę dorosłych mieszkańców kraju (około 14,7 mln). Docelowo system ma objąć całą populację kraju. Centra działają terytorialnie, czyli odpowiadają za opiekę psychiatryczną nad populacją zamieszkującą określony obszar. Oferują różne świadczenia: od konsultacji, która odbywa się natychmiast po zgłoszeniu, przez terapię, wizyty u psychiatry, opiekę w miejscu zamieszkania realizowaną przez zespoły psychiatrii środowiskowej czy wsparcie asystentów zdrowienia.
Głównym celem reformy było odejście od leczenia skoncentrowanego na hospitalizacji w zamkniętych szpitalach na rzecz świadczenia opieki psychiatrycznej blisko miejsca zamieszkania pacjenta.
Katarzyna Kęcka zapowiedziała, że jeszcze w tym miesiącu ma zostać podpisane "rozporządzenie koszykowe", które ma wprowadzić docelowy model opieki psychiatrycznej, bazujący na doświadczeniach z pilotażu.
- Pacjent psychiatryczny w Polsce zmienił się w ciągu ostatniej dekady. Potrzebuje pomocy szybkiej, blisko domu, bez konieczności rezygnowania z pracy i rodziny. Po ośmiu latach pilotażu nadszedł czas na stabilny, ogólnopolski system - podkreśliła Kęcka.
Model finansowania podzielił środowisko
W swoim rozwiązaniu ministerstwo zmienia jednak sposób finansowania centrów. Odchodzi od znanej z pilotażu stawki populacyjnej (ryczałtu na 100 tys. mieszkańców) na rzecz mechanizmu opierającego się na płaceniu za świadczenie, połączonym z komponentem jakościowym. Resort będzie monitorować m.in. ścieżkę pacjenta po hospitalizacji, wskaźniki powrotów na oddziały oraz stopień odzyskiwania samodzielności i aktywności zawodowej chorych. Z danych resortu wynika, iż w dotychczasowym modelu ze świadczeń korzystało do sześciu proc. populacji.
Przypomnijmy, zmieniony mechanizm finansowania wywołał sprzeciw części członków Rady ds. Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia. Po zapoznaniu się ze zmianami dziewięcioro ekspertów zrezygnowało z uczestnictwa w tym gremium. Jedną z tych osób był Marek Balicki. W rozmowie z tvn24.pl Balicki ocenia, że zaproponowany sposób finansowania to zakamuflowany powrót do kładzenia nacisku na liczbę świadczeń.
- Z punktu widzenia celów polityki zdrowotnej jest on niekorzystny. Ogólny system opieki zdrowotnej, oparty na "fee for service" i mnożeniu świadczeń, kosztuje nas wiele, a nie daje efektu w postaci ułatwienia dostępu czy poprawy jakości opieki - twierdzi.
- Mimo pozytywnych doświadczeń z pilotażu ministerstwo nie zdecydowało się na odejście od tego, co się zwyczajnie nie sprawdza. Najistotniejsza jest kwestia odpowiedzialności centrum za populację i zapewnienie jej jak najlepiej adresowanej opieki. Jeśli płacimy za procedury, to możemy mieć mnóstwo niepotrzebnych świadczeń, a ci, którzy będą potrzebować pomocy, nie doczekają się jej - dodaje Marek Balicki.
Ministerstwo: filary zachowane. Ekspert: rozporządzenie to nie reforma
Były minister zdrowia przypomina, że już w pierwszej edycji Narodowego Programu Zdrowia Psychicznego (z 2010 roku) pojawił się zapis, mówiący o tym, że nowy model opieki psychiatrycznej zostanie umocowany ustawowo - poprzez nowelizację ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.
- Chodzi o głębsze zmiany. Poprzez nowelizację "rozporządzenia koszykowego" nie można wprowadzić nowego modelu. To wyraźny sygnał, że nie mówimy tu o poważnej zmianie systemowej - ocenia Balicki.
Ministerstwo Zdrowia zapewnia natomiast, że filary opieki środowiskowej, znane z pilotażu, zostaną zachowane. Chodzi o Punkty Zgłoszeniowo-Konsultacyjne (PZK) z doprecyzowaną rolą, asystentów zdrowienia, których zadaniem na być wsparcie oparte na doświadczeniu kryzysu. W nowym modelu mają też się znaleźć koordynatorzy opieki oraz formalne uregulowana rola pracowników socjalnych.
Katarzyna Kęcka zapowiedziała, że do końca września pojawią się rekomendacje zespołu roboczego Rady ds. Zdrowia Psychicznego (pod przewodnictwem prof. Piotra Gałeckiego) dotyczące drugiego poziomu wysokospecjalistycznej opieki psychiatrycznej. Również w tym terminie mają dobiec końca prace zespołu zajmującego się poselskim projektem ustawy o zawodzie psychoterapeuty, a potem trafi on do ścieżki sejmowej.
Do końca roku planowane jest podpisanie nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (przygotowanej w ścisłym porozumieniu z Biurem RPO). Obejmie ona m.in. procedury przymusu bezpośredniego i przyjęć bez zgody w szpitalach ogólnych oraz możliwość prowadzenia sądowych posiedzeń opiekuńczych w formule hybrydowej lub online.