Jeszcze kilka lat temu szczepienia kojarzyły się głównie z przychodnią, kolejką i terminem "na za dwa tygodnie". Dziś coraz częściej wystarczy wejść do apteki. Farmaceuci szczepią, wystawiają recepty, a liczba osób korzystających z tej formy profilaktyki szybko rośnie. Lutowe zmiany są kolejnym krokiem w kierunku systemu, w którym szczepienia mają być łatwiej dostępne, szczególnie dla seniorów i osób z chorobami przewlekłymi.

Więcej darmowych szczepień w aptekach

Jeszcze pod koniec grudnia 2025 r. środowisko farmaceutów informowało o planach poszerzenia oferty szczepień w aptekach. Po spotkaniu Głównego Inspektora Farmaceutycznego Łukasza Pietrzaka z wiceminister zdrowia Katarzyną Kacperczyk zapowiedziano, że Narodowy Fundusz Zdrowia obejmie refundacją kolejne szczepienia. Początkowo mówiono o styczniu, ostatecznie nowe rozwiązania wejdą w życie z początkiem lutego. Liczba dostępnych procedur wzrośnie do 18, czyli będzie ich o sześć więcej niż dotychczas.

Dowiedz się więcej:

Oszukamy organizm paracetamolem, a wieczorem pojawią się powikłania

Od lutego dorośli pacjenci będą mogli bezpłatnie zaszczepić się w aptece przeciwko:

• ospie wietrznej,
• durowi brzusznemu,
• błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis w jednym preparacie,
• meningokokom typu B,
• meningokokom typu ACWY,
• żółtej gorączce.

To wyraźne poszerzenie oferty, szczególnie dla osób, które do tej pory musiały szukać punktów szczepień w przychodniach lub poradniach medycyny podróży.

Obecnie w aptekach można bezpłatnie zaszczepić się przeciwko 12 chorobom lub grupom chorób, m.in. przeciw COVID-19, grypie, kleszczowemu zapaleniu mózgu, pneumokokom, półpaścowi, RSV, HPV czy odrze, śwince i różyczce. Od lutego ta lista zostanie rozszerzona o kolejne pozycje.

Kto ma prawo do darmowej szczepionki, a kto płaci?

Bezpłatne w aptece jest samo wykonanie szczepienia. To znaczy, że pacjent nie ponosi kosztu usługi, ale nie zawsze oznacza to darmową szczepionkę. O tym, czy preparat jest bezpłatny, częściowo refundowany czy pełnopłatny, decydują kryteria określone w obwieszczeniu ministra zdrowia.

Warto podkreślić, że dodatkowe szczepienia, które od 1 lutego mają być wykonywane w aptekach bezpłatnie, można wykonać także już teraz. Różnica polega na tym, że obecnie pacjent musi zapłacić za usługę szczepienia - w większości aptek to koszt rzędu ok. 30 zł - natomiast od lutego wykonanie szczepienia ma być finansowane ze środków publicznych.

Jak przypomina wirusolożka prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska, receptę na szczepionkę z refundacją może wystawić nie tylko lekarz, ale również farmaceuta. Jeśli pacjent nie ma prawa do świadczeń finansowanych przez NFZ lub nie spełnia warunków refundacji, za szczepionkę płaci w całości.

Jak podkreśla prof. Szuster-Ciesielska, która regularnie pisze o tym w swoich mediach społecznościowych, zakres refundacji jest różny w zależności od szczepienia i sytuacji pacjenta. Część osób, głównie seniorzy, kobiety w ciąży oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi, może skorzystać ze szczepień bezpłatnie. Inni mają prawo do częściowej refundacji.

W praktyce oznacza to, że:

• w przypadku szczepień przeciw grypie osoby starsze płacą zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu złotych, podczas gdy cena pełnopłatna to około 50–160 zł,
• szczepienia przeciw pneumokokom dla seniorów z chorobami towarzyszącymi są bezpłatne, a dla pozostałych kosztują około 280 zł,
• szczepienia przeciw półpaścowi są darmowe dla osób po 65. roku życia, a przy częściowej refundacji to wydatek rzędu 370–380 zł; bez refundacji ponad 750 zł,
• szczepienia przeciw RSV dla seniorów i kobiet w ciąży są bezpłatne, przy zniżce kosztują około 400 zł, a pełna cena to ponad 800 zł,
• w przypadku szczepień przeciw HPV dzieci i młodzież szczepią się bezpłatnie, dorośli przy refundacji płacą około 140 zł, a bez niej około 280 zł.

Jak zaznacza wirusolożka, refundacja bardzo często oznacza realną ulgę finansową i usuwa jedną z ważniejszych barier w dostępie do szczepień.

Szczepień przybywa, ale Polska wciąż jest w ogonie Europy

W Polsce od lat obserwowano bardzo niskie wskaźniki zaszczepienia, zwłaszcza przeciw grypie. W wielu sezonach były to zaledwie pojedyncze procenty populacji, a w grupie 65+ wynik wyraźnie odbiegał od celu Światowej Organizacji Zdrowia, która wskazuje, że wyszczepialność seniorów powinna sięgać około 75 procent.

Problem dobrze pokazują dane międzynarodowe. W ostatnim raporcie "Health at a Glance" Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju Polska znalazła się w ogonie kilkudziesięciu analizowanych państw pod względem szczepień przeciw grypie wśród osób po 65. roku życia. W 2023 roku poziom zbliżony do rekomendowanego osiągnęły tylko nieliczne kraje, m.in. Korea Południowa, Meksyk, Wielka Brytania i Dania. Polska była na samym końcu zestawienia: przeciw grypie zaszczepiony był tylko co dziesiąty senior.

Dowiedz się więcej:

Pół miliona chorych w Polsce. Nauka kwestionuje tezę o nieodwracalnej demencji

Autorzy raportu przypominają, że szczepienia należą do najskuteczniejszych narzędzi zdrowia publicznego. Nie tylko ograniczają liczbę zakażeń, ale realnie zmniejszają ryzyko ciężkich powikłań, hospitalizacji i zgonów. W przypadku osób starszych ich znaczenie jest szczególne, bo to właśnie ta grupa najczęściej trafia do szpitali w sezonie grypowym i w największym stopniu obciąża system ochrony zdrowia.

Grypa pozostaje jedną z najpowszechniejszych chorób zakaźnych na świecie. Każdego roku prowadzi do milionów ciężkich zachorowań i setek tysięcy zgonów globalnie.

Widać wyraźne odbicie

Mimo to ostatni sezon przyniósł wyraźną zmianę. Z raportu o chorobach zakaźnych przygotowanego przez Centrum e-Zdrowia, Ministerstwo Zdrowia i Główny Inspektorat Sanitarny wynika, że od sierpnia do 16 listopada 2025 roku przeciw grypie zaszczepiło się ponad 2 miliony osób. To więcej niż w całym sezonie 2023/2024 i 2024/2025.

Sam wrzesień 2025 r. przyniósł niemal milion szczepień (967 769), czyli o blisko 60 procent więcej niż rok wcześniej.

Dowiedz się więcej:

Fala tej choroby nadeszła wcześniej. Jest nowa mutacja wirusa

Z najnowszych danych wynika, że to właśnie osoby starsze są dziś najbardziej aktywną grupą, która się szczepi. Do połowy listopada 2025 zaszczepiło się ponad milion osób w wieku 65+, co stanowi ponad połowę wszystkich zaszczepionych.

W poszczególnych grupach wiekowych wyglądało to następująco:

• 65-69 lat: 261 895 osób
• 70-74 lata: 313 571 osób
• 75-79 lat: 266 424 osoby
• 80-84 lata: 126 745 osób
• 85 lat i więcej: 118 320 osób

Dowiedz się więcej:

Wyleczyli nieuleczalne. Co jeszcze przyniósł 2025 rok w medycynie?

Eksperci zwracają uwagę, że duże znaczenie ma dostępność. Apteki stały się miejscem, do którego pacjenci zaglądają na co dzień, bez konieczności umawiania wizyty w przychodni. Połączenie bliskości, refundacji i prostszej procedury sprawia, że szczepienia przestają być "wyprawą do systemu", a zaczynają być zwykłą, krótką wizytą przy okazji codziennych spraw.