- Seniorzy spożywający więcej lecytyny mieli o około 20 procent niższe szanse występowania łagodnych zaburzeń poznawczych. Czy to oznacza, że lecytyna chroni przed otępieniem?
- W badaniu klinicznym suplementacja lecytyny poprawiała wyniki testów poznawczych. Dlaczego naukowcy wciąż zachowują ostrożność?
- Polskie normy żywienia określają wystarczające spożycie choliny, ale nie zalecają rutynowej suplementacji lecytyny. Gdzie szukać jej w diecie i kto powinien uważać na preparaty?
- Więcej artykułów o podobnej tematyce znajdziesz w zakładce "Zdrowie" oraz w "Wywiadzie medycznym" w TVN24+.
Lecytyna od lat kojarzy się z poprawą pamięci. Choćbyśmy zapomnieli, po co weszliśmy do pokoju, doskonale pamiętamy, na co ma pomagać. Co na to nauka? Badacze z kilku chińskich ośrodków, w tym Stołecznego Uniwersytetu Medycznego w Pekinie, sprawdzili związek między spożyciem lecytyny a sprawnością poznawczą seniorów. Wyniki opublikowali w październiku 2026 roku w "Chinese Medical Journal".
Lecytyna a pamięć. Co wykazało badanie?
W badaniu uczestniczyło 1917 osób po 60. roku życia. Naukowcy przeanalizowali ich dietę i stan zdrowia, a pamięć, uwagę i inne funkcje poznawcze ocenili za pomocą testu MoCA (Montrealskiej Skali Oceny Funkcji Poznawczych). U ponad połowy uczestników (1023 osób) rozpoznano MCI (ang. mild cognitive impairment), czyli łagodne zaburzenia poznawcze. Oznaczają one pogorszenie pamięci lub innych zdolności umysłowych większe niż typowe dla wieku, ale zwykle nie odbierają samodzielności. U części osób mogą poprzedzać rozwój otępienia.
Co wykazała analiza? Seniorzy spożywający więcej lecytyny osiągali lepsze wyniki testów poznawczych. Po uwzględnieniu m.in. wieku, wykształcenia i chorób przewlekłych mieli też o około 20 procent niższe szanse występowania MCI niż osoby spożywające jej mniej. Różnica w wynikach testu MoCA, po uwzględnieniu tych czynników, wynosiła jednak zaledwie około pół punktu w 30-punktowej skali.
Badacze zauważyli, że związek między spożyciem lecytyny a wynikami testu był silniejszy u osób z niższym wykształceniem. Przeprowadzili też dodatkową analizę laboratoryjną u 30 uczestników. Okazało się, że osoby z MCI miały mniej fosfatydylocholiny, jednego z głównych składników lecytyny, w błonach czerwonych krwinek.
"To badanie dostarcza ważnych dowodów epidemiologicznych, wskazujących, że zapewnienie odpowiedniej ilości lecytyny w zbilansowanej diecie może być sposobem na wspieranie sprawności poznawczej osób starszych" - podkreślają autorzy w komunikacie prasowym opublikowanym w serwisie BrightSurf News.
Czy zatem lecytyna chroni przed pogorszeniem pamięci? Tego badacze nie ustalili. Ocenili dietę i sprawność poznawczą uczestników w tym samym okresie, nie śledząc ich stanu zdrowia przez kolejne lata. Nie mogą więc stwierdzić, czy to lecytyna odpowiada za zaobserwowane różnice. Wspomniane 20 procent dotyczy szans występowania zaburzeń w badanej grupie, a nie zmniejszenia przyszłego ryzyka zachorowania.
Podkreślmy - analizowano lecytynę pochodzącą z żywności, a nie skuteczność suplementów.
Lecytyna i cholina. Co mają wspólnego z pracą mózgu?
Lecytyna to mieszanina związków tłuszczowych, m.in. wspomnianej już fosfatydylocholiny, która zawiera cholinę. Jak wyjaśnia Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - PIB w "Normach żywienia dla populacji Polski", organizm wykorzystuje cholinę do budowy błon komórkowych oraz produkcji acetylocholiny - neuroprzekaźnika uczestniczącego m.in. w procesach pamięci i uczenia się.
Zależność między dietą a zdrowiem mózgu badano już wcześniej. W 2019 roku w "The American Journal of Clinical Nutrition" opublikowano wyniki fińskiego badania, w którym przez średnio 22 lata obserwowano 2497 mężczyzn. Ci, którzy spożywali najwięcej fosfatydylocholiny, mieli o 28 procent niższe względne ryzyko rozwoju otępienia niż osoby spożywające jej najmniej. Podobnej zależności nie stwierdzono dla całkowitego spożycia choliny.
Także w tym przypadku badano dietę, a nie działanie suplementów. Wyniki wskazują na związek między spożyciem fosfatydylocholiny a zdrowiem poznawczym, ale nie dowodzą, że chroni ona przed otępieniem.
Czy suplementacja lecytyny poprawia pamięć? Nowe wyniki badań
Przez lata dowody na skuteczność suplementów z lecytyną pozostawały słabe. Jeszcze w kwietniu 2024 roku amerykańska Alzheimer's Drug Discovery Foundation, fundacja wspierająca badania nad chorobą Alzheimera, wskazywała, że choć większe spożycie fosfatydylocholiny w diecie wiąże się z lepszą sprawnością poznawczą, badania suplementacji nie przyniosły jednoznacznych wyników.
Nowe dane pojawiły się w maju 2025 roku. W czasopiśmie "Advanced Science" chińscy naukowcy opisali badanie kliniczne, które ukończyły 292 osoby w wieku co najmniej 65 lat. Przez 24 tygodnie przyjmowały lecytynę sojową w dawce 2,4 lub 4,8 grama dziennie albo placebo. W obu grupach otrzymujących lecytynę wyniki testu MoCA poprawiły się, podczas gdy w grupie placebo odnotowano niewielkie pogorszenie. Różnice między grupami były istotne statystycznie.
W odróżnieniu od badań dotyczących diety, opisanych wcześniej, tutaj naukowcy sprawdzali bezpośrednio działanie suplementów. Próba pochodziła jednak z tego samego programu badawczego co publikacja z 2026 roku, dlatego obu prac nie można traktować jako całkowicie niezależnych potwierdzeń skuteczności lecytyny. Półroczna obserwacja nie pozwala też ustalić, czy lecytyna zapobiega otępieniu ani jak długo utrzymują się zaobserwowane korzyści.
Przy interpretacji wyników należy uwzględnić również powiązania badań z branżą suplementów diety. W jednej z prób firma dostarczyła preparaty, druga otrzymała finansowanie m.in. z funduszu związanego z marką suplementów. Autorzy obu publikacji zadeklarowali brak konfliktu interesów. Wyniki wymagają jednak niezależnego potwierdzenia.
Ile lecytyny potrzebujemy? Polskie zalecenia i przeciwwskazania
W "Normach żywienia dla populacji Polski" z 2024 roku określono wystarczające spożycie choliny, a nie lecytyny. Wynosi ono 425 mg dziennie dla dorosłych kobiet i 550 mg dla mężczyzn. Zalecenia te pozostają takie same również po 65. czy 75. roku życia i dotyczą całkowitego spożycia choliny z diety, a nie dawki suplementu.
Jak wskazuje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - PIB, dobrymi źródłami choliny są m.in. żółtka jaj, podroby, ryby, mięso, rośliny strączkowe i orzechy. Polskie normy nie zawierają zaleceń rutynowej suplementacji lecytyny u seniorów.
Co ciekawe, lecytynę znajdziemy również w produktach wysokoprzetworzonych. Na etykietach czekolady, margaryny czy niektórych sosów występuje pod oznaczeniem E322. Pełni funkcję emulgatora, czyli pomaga łączyć składniki, które trudno byłoby ze sobą wymieszać. Sama obecność lecytyny nie czyni jednak czekolady sposobem na poprawę pamięci.
Na skład preparatów z lecytyną powinny zwracać uwagę osoby uczulone na soję, z której często jest pozyskiwana. Choć większość alergików dobrze toleruje oczyszczoną lecytynę sojową, może ona zawierać resztkowe ilości białek wywołujących reakcję alergiczną. Jak wyjaśnia Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, jej pochodzenie z soi musi być oznaczone na etykiecie. W przypadku alergii stosowanie takiego suplementu warto skonsultować z alergologiem.
Problemy z pamięcią u seniorów. Kiedy warto zgłosić się do lekarza?
Okazjonalne zapominanie nie musi świadczyć o chorobie. Neurolodzy przypominają, że niepokoić powinny narastające trudności z prowadzeniem rozmowy, orientacją w znanych miejscach czy codziennymi obowiązkami. Przyczyną pogorszenia pamięci bywają też zaburzenia snu, depresja, niedobory witamin lub działania niepożądane leków. W takich sytuacjach potrzebna jest konsultacja lekarska.
Co pomaga zachować sprawność poznawczą? W wytycznych z lipca 2026 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazuje m.in. na aktywność fizyczną, zdrową dietę, kontakty społeczne, ćwiczenia umysłowe oraz leczenie nadciśnienia, cukrzycy i zaburzeń lipidowych. Lecytyna nie znalazła się wśród osobno zalecanych środków zapobiegających otępieniu - szerzej na ten temat pisaliśmy tutaj.
Choć najnowsze badania przynoszą obiecujące wyniki, nadal nie wiadomo, czy długotrwała suplementacja lecytyny może chronić przed otępieniem. Samo zapomniane nazwisko nie jest więc powodem, by od razu sięgać po "lecytynkę".