- Według raportu WHO Europa należy do regionów o jednym z najwyższych obciążeń chorobami neurologicznymi, a koszty ich leczenia przekraczają 1,7 biliona euro rocznie.
- Profilaktyka obejmuje m.in. zdrową dietę, regularną aktywność fizyczną i odpowiednią dawkę snu. Co jeszcze?
- Udar mózgu coraz częściej dotyka osoby młode. Jakie są główne czynniki ryzyka?
- W Polsce istnieje niedobór specjalistów neurologii, potrzeba lepszej organizacji opieki oraz stabilnego finansowania leczenia chorób neurologicznych.
Mózg jest centrum dowodzenia całego organizmu. Odpowiada za ruch, mowę, pamięć, emocje, koncentrację, sen i funkcjonowanie wszystkich innych narządów. Dlatego choroby neurologiczne mają tak ogromny wpływ nie tylko na zdrowie jednostki, ale też na życie rodzinne, społeczne i zawodowe pacjentów - tłumaczy prezes Polskiego Towarzystwa Neurologii (PTN) prof. Alina Kułakowska.
Globalna skala zagrożenia
Z opublikowanego w październiku 2025 r. raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) "Global Status Report on Neurology" wynika, że ponad trzy mld ludzi na świecie zmaga się z chorobami neurologicznymi takimi jak: udaru mózgu, padaczka, migrena, stwardnienie rozsiane (SM), choroba Alzheimera i choroba Parkinsona oraz choroby rzadkie (prawie połowa z kilku tysięcy opisanych chorób rzadkich to schorzenia neurologiczne).
Rocznie z ich powodu umiera 11 mln osób. WHO alarmuje, że Europa należy do regionów o jednym z najwyższych obciążeń takimi zagrożeniami, pomimo stosunkowo dobrze rozwiniętej infrastruktury medycznej. Choroby mózgu są w krajach europejskich jedną z dominujących przyczyn niepełnosprawności i zgonów, a koszt ich leczenia przekracza 1,7 biliona euro rocznie.
Jednym z najpoważniejszych problemów pozostaje udar mózgu. - W Polsce każdego roku odnotowuje się około 90 tys. przypadków udaru, a aż 30 proc. dotyczy osób poniżej 65. roku życia - zauważa neurolożka i zaznacza, że ta choroba coraz częściej dotyka ludzi młodych, aktywnych zawodowo i będących w pełni życia.
Nie zmienia to jednak faktu, że najważniejszym czynnikiem ryzyka chorób neurologicznych jest podeszły wiek. Dotyczy to zwłaszcza chorób neurodegeneracyjnych i naczyniowych. - Równie istotne są czynniki cywilizacyjne: przewlekły stres, brak ruchu, niewłaściwa dieta, otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu i zaburzenia snu. To właśnie dlatego tak ważna jest profilaktyka, o której jako Polskie Towarzystwo Neurologiczne mówimy coraz więcej - wymienia neurolożka.
Dieta, ruch i sen - filary zdrowego mózgu
Zdaniem prof. Kułakowskiej w wielu przypadkach można realnie zmniejszyć ryzyko chorób mózgu poprzez codzienne wybory i zdrowy styl życia. - O zdrowie mózgu trzeba dbać codziennie, przez całe życie, już od młodości czy nawet dzieciństwa - zastrzega specjalistka. Podstawą kwestią jest kontrola czynników ryzyka chorób naczyń, czyli badanie poziomu glukozy i cholesterolu, regularne mierzenie ciśnienia tętniczego oraz leczenie nadciśnienia, cukrzycy czy zaburzeń lipidowych. Według prof. Kułakowskiej ma to ogromne znaczenie zwłaszcza w zapobieganiu udarom i otępieniu typu naczyniowego.
Równie ważna jest dieta. Mózgowi służy sposób żywienia oparty na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych, rybach, orzechach i zdrowych tłuszczach, zwłaszcza kwasach omega-3. - Warto ograniczać żywność wysoko przetworzoną, nadmiar cukru, soli i tłuszczów trans. Znaczenie ma także odpowiednie nawodnienie - podkreśla prezes PTN. Przypomina również, że regularna aktywność fizyczna poprawia ukrwienie mózgu, wspiera koncentrację, pamięć i nastrój, a także zmniejsza ryzyko udaru i chorób neurodegeneracyjnych.
Dla zdrowia mózgu bardzo ważny jest również sen bo wówczas zachodzą procesy regeneracyjne, porządkowanie informacji i usuwanie szkodliwych metabolitów. - Niestety obecnie coraz więcej osób cierpi na bezsenność i jeśli problem ten jest długotrwały, należy koniecznie zwrócić się po pomoc do lekarza - apeluje prof. Kułakowska.
Specjalistka zwraca też uwagę na powszechny niedobór snu u młodych osób. - Wyniki amerykańskich badań opublikowanych na początku marca tego roku w "JAMA" wskazują, że aż 77 proc. nastolatków nie śpi wystarczająco długo, a co szczególnie alarmujące - systematycznie wzrasta liczba nastolatków śpiących mniej niż 5 godzin na dobę - mówi neurolożka. Jej zdaniem przyczyną tego jest nadużywanie telefonów komórkowych i social mediów, ale także obciążenie nauką i zajęciami pozalekcyjnymi oraz intensywne życie towarzyskie.
Jak dbać o "centrum dowodzenia"?
Oprócz snu niezwykle ważna dla zdrowia mózgu jest też aktywność intelektualna i społeczna. Czytanie, uczenie się nowych rzeczy, rozwijanie pasji, rozmowy z ludźmi, muzyka czy ćwiczenie pamięci - wszystko to wzmacnia tzw. rezerwę poznawczą, czyli zdolność mózgu do radzenia sobie z wyzwaniami i kompensowania ewentualnych uszkodzeń - tłumaczy specjalistka. Dodała, że mózg lubi nowości, wyzwania, aktywność, dlatego warto czasami zjeść coś, czego wcześniej nie próbowaliśmy, czy pójść np. do szkoły czy pracy inną drogą niż zwykle.
Wśród rzeczy, które są dla mózgu szkodliwe, prof. Kułakowska wymienia: palenie papierosów - także bierne, nadużywanie alkoholu i innych używek, przewlekły stres, brak snu, siedzący tryb życia i nieleczone choroby przewlekłe. - Z pewnością mózgowi nie służy też stałe przeciążenie różnymi bodźcami. Dbanie o jego higienę jest dziś szczególnie ważne - dla dobra mózgu potrzebujemy zdrowego snu, regeneracji i równowagi, a nie funkcjonowania w ciągłym napięciu - ocenia ekspertka.
W jej opinii konieczne jest wzmacnianie edukacji zdrowotnej, ponieważ im lepiej społeczeństwo będzie rozumiało, jak dbać o mózg, tym większa jest szansa, że przynajmniej część osób uniknie choroby. - Mózg mamy jeden, a od jego zdrowia zależy jakość całego naszego życia. (...) Im lepiej zadbamy o mózg dziś, tym większa szansa, że będzie nam dobrze służył przez długie lata - mówi prof. Kułakowska.
Specjalistka zaznacza, że nie wszystkim chorobom mózgu można zapobiec, ale w przypadku wielu z nich można istotnie obniżyć ryzyko zachorowania albo opóźnić czy spowolnić ich rozwój.
Brakuje specjalistów i ośrodków
Aby sprostać wyzwaniu, jakim jest rosnąca liczba osób z chorobami neurologicznymi w Polsce, potrzebujemy przede wszystkim lepszej organizacji opieki neurologicznej. - Konieczne jest zbudowanie sieci neurologicznej i stworzenie referencyjności ośrodków, tak aby pacjent trafiał szybko do właściwego miejsca, z właściwą diagnostyką i planem leczenia - tłumaczy prof. Kułakowska. Chodzi o to, pacjenci ze stwardnieniem rozsianym, padaczką lekooporną, udarem mózgu, migreną przewlekłą czy chorobą Alzheimera wymagają odmiennej ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej.
Jej zdaniem poważnym problemem jest niedobór specjalistów z dziedziny neurologii w naszym kraju. Kolejnym - stabilne i adekwatne do potrzeb finansowanie neurologii, zapewnienie środków na realizację programów lekowych, zarówno na same leki, jak i na diagnostykę, monitorowanie terapii oraz pracę zespołów medycznych.
"Potrzebujemy spójnej polityki"
W Europie istnieją nierówności w dostępie do leczenia udaru mózgu oraz do rehabilitacji poudarowej. W konsekwencji różnice w wynikach leczenia pacjentów po udarze między poszczególnymi krajami europejskimi mogą sięgać nawet kilkudziesięciu procent - zwracają uwagę eksperci Światowej Organizacji Zdrowia w swoim raporcie.
Z dokumentu wynika też, że jedynie około 40 proc. państw europejskich posiada narodową strategię lub politykę zdrowotną dotyczącą chorób neurologicznych, a zaledwie jedna piąta krajów zapewnia na ten cel dedykowane finansowanie.
- Europa ma bardzo dobre zasoby medyczne i naukowe, ale potrzebuje bardziej spójnej, długofalowej polityki dla zdrowia mózgu. Bez tego nierówności zdrowotne będą się pogłębiały - uważa prof. Kułakowska.
Opracowała Anna Bielecka/ap
Źródło: PAP
Źródło zdjęcia głównego: Jo Panuwat D/Shutterstock