Nie żyje Michaił Gorbaczow

Autor:
momo/kg
Źródło:
Ria Nowosti, tvn24.pl
Rosyjskie media: nie żyje Michaił Gorbaczow, ostatni przywódca ZSRR
Rosyjskie media: nie żyje Michaił Gorbaczow, ostatni przywódca ZSRRReuters Archive
wideo 2/2
Reuters ArchiveRosyjskie media: nie żyje Michaił Gorbaczow, ostatni przywódca ZSRR

Nie żyje Michaił Gorbaczow, pierwszy i jedyny prezydent Związku Radzieckiego, a zarazem ostatni przywódca ZSRR - przekazały rosyjskie agencje informacyjne. Polityk zmarł po długiej chorobie. Miał 91 lat.

Gorbaczow pełnił funkcję sekretarza generalnego Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego oraz przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Był ostatnim przywódcą ZSRR i zarazem jedynym prezydentem tego kraju. W 1990 roku trzymał Pokojową Nagrodę Nobla.

Michaił GorbachowGetty Images

Pierestrojka, próba wielostronnych reform

Z wykształcenia prawnik i ekonomista agronom, karierę partyjną rozpoczynał w Kraju Stawropolskim. Od 1971 roku był członkiem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR), odpowiedzialnym za rolnictwo, ale szybko zyskał wpływ również na inne dziedziny. W 1985 roku został sekretarzem generalnym KPZR. Od 1988 roku był także przewodniczącym prezydium Rady Najwyższej ZSRR, czyli formalnie - głową państwa.

Z jego inicjatywy rozpoczęła się trwająca w latach 1985-1991 próba wielostronnych reform w państwie znana jako "pieriestrojka" - przebudowa. Faktycznie jej celem była poprawa ustroju (a nie jego zmiana), poprzez wsparcie demokratyzacji i zwiększenie wpływu społeczeństwa na władzę, rozszerzenie praw kolektywów pracowniczych i organizacji społecznych, poprawę funkcjonowania prawa. Gorbaczow zainicjował politykę "głasnosti" (jawności) która zaowocowała przyjęciem w 1990 roku ustawy o zniesieniu cenzury państwowej.

Gorbaczow zadecydował o powrocie z zesłania fizyka i obrońcy praw człowieka Andrieja Sacharowa, w ZSRR rozpoczął się proces przywracania dysydentom obywatelstwa ZSRR i rehabilitacji ofiar represji politycznych. Skutki reform gospodarczych były jednak niejednoznaczne: Gorbaczowowi nie udało się wesprzeć nieefektywnej gospodarki planowej, pojawiła się hiperinflacja i długotrwały spadek gospodarczy.

Zdrajca czy bohater?

Gorbaczow jest w oczach Rosjan bodaj najbardziej niejednoznacznie postrzeganym przywódcą ich kraju.

W 2015 roku, przy okazji 30. rocznicy pieriestrojki, niezależne Centrum Lewady zapytało Rosjan o jej ocenę. 55 procent uznało, że przyniosła ona więcej szkody niż pożytku. Dwukrotnie mniej - 24 procent – uważało, że przyniosła więcej korzyści. Następstwem reform stał się bowiem - w ocenie wielu ówczesnych obywateli ZSRR - nie tylko rozwój demokracji, lecz i utrata "porządku" w państwie, z krwawymi konfliktami narodowościowymi włącznie.

Współcześnie wielu rodaków Gorbaczowa wspomina jego epokę przez pryzmat tego, czym się ona zakończyła: rozpadu Związku Radzieckiego. Choć porozumienia białowieskie z 1991 roku podpisał nie Gorbaczow, a Borys Jelcyn, Rosjanie oceniają, że to jego działania do tego doprowadziły.

Z rządami Gorbaczowa związane są takie epokowe wydarzenia, jak zakończenie wyścigu zbrojeń, wycofanie wojsk radzieckich z Afganistanu czy zjednoczenie Niemiec. Ze względu na te dokonania Gorbaczow cieszył się szacunkiem i sympatią na Zachodzie. W 1990 roku otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla za działania na rzecz rozbrojenia nuklearnego i umocnienia bezpieczeństwa światowego, które podjął po spotkaniu z prezydentem USA Ronaldem Reaganem w Reykjaviku w 1986 roku.

W oczach wielu Rosjan te dokonania na arenie międzynarodowej nie zawsze były pozytywne dla ich kraju. Zakończenie zimnej wojny i wyprowadzenie wojsk radzieckich z NRD i z Europy Wschodniej przez wielu do dziś uważane są za okazanie słabości wobec Zachodu, zbytnie ustępstwo czy wręcz zdradę.

Barack Obama, Joe Biden i Michaił Gorbaczow w 2009 rokuThe Official White House Photostream / Pete Souza

Próba powrotu do polityki

O ocenę postaci Gorbaczowa socjolodzy pytali Rosjan wielokrotnie. Twórca pieriestrojki przez wielu Rosjan – pomiędzy 44 i 49 procent w ostatniej dekadzie – postrzegany był obojętnie. Jego dorobek postrzegany jest niejednoznacznie, a przy tym nie był on uważany we współczesnej Rosji za czynnego polityka. W 1996 roku próbował startować w wyborach prezydenckich, ale uzyskał znikome poparcie. Próbował utworzyć partię socjaldemokratyczną, jednak ona także nie odegrała większej roli w kraju.

Gorbaczow założył dwie organizacje społeczne: ekologiczny Międzynarodowy Zielony Krzyż i Fundację Gorbaczowa, poświęconą studiom politycznym.

W ostatnich dwóch dekadach twórca pieriestrojki często krytykował Zachód, zwłaszcza USA, zarzucając im triumfalizm i dążenie do dominacji w świecie. Negatywnie oceniał rozszerzenie NATO i plany budowy tarczy antyrakietowej w Europie Wschodniej. Krytykował sankcje zachodnie wobec Moskwy i opowiedział się za przynależnością anektowanego w 2014 roku Krymu do Rosji. Jednocześnie wielokrotnie krytykował brak demokracji w swej ojczyźnie.

Zaślepka materiału TVN24GO
"Gorbaczow. Człowiek, który zmienił świat". Film dokumentalny Ewy Ewart, cz. 1
Materiał jest częścią serwisu TVN24 GO
Zaślepka materiału TVN24GO
"Gorbaczow. Człowiek, który zmienił świat". Film dokumentalny Ewy Ewart, cz. 2
Materiał jest częścią serwisu TVN24 GO

Autor:momo/kg

Źródło: Ria Nowosti, tvn24.pl

Źródło zdjęcia głównego: Getty Images

Pozostałe wiadomości