Korzenie norweskiej monarchii sięgają IX wieku. Obecnie na tron, po śmierci najstarszego w Europie monarchy, Haralda V, który zmarł 28 sierpnia, wstępuje jego syn. Przyjmując imię Haakona VIII, zostaje czwartym królem Norwegii w erze nowożytnej. "To dostojny, skromny i opanowany, jak większość Norwegów, 53-latek", komentuje portal The Local. Portal NRK zauważa, że latami towarzyszył ojcu podczas publicznych wydarzeń, wyglądał na pewnego siebie i dobrze odnajdującego się w roli.
Media zwracają uwagę, że nie zawsze przychodziło mu to z łatwością. A władzę obejmuje w czasie, gdy jego rodzinę i norweski dwór nękają poważne skandale. Wśród nich powiązania jego żony ze skazanym przestępcą seksualnym Jeffreyem Epsteinem i wyrok skazujący jej syna - pasierba Haakona - za gwałty.
Nie marzył o królewskim tronie
Haakon urodził się w Oslo w 1973 roku. Jako dziecko uczęszczał do publicznych placówek - jego rodzice chcieli, by dorastał wśród "zwykłych" obywateli. On sam miał problem z zaakceptowaniem swojego statusu. "Tak, byłem członkiem rodziny królewskiej, ale nie chciałem o tym rozmawiać. W szkole było to dla mnie powodem do niepokoju", napisał w swojej autobiografii z 2023 roku.
Spędził trzy lata w marynarce wojennej. Poszedł na studia. W przeciwieństwie do dziadka i ojca, wybrał jednak uczelnię nie w Anglii, a w Stanach Zjednoczonych, kierunek - nauk polityczne. Pasjonował się surfingiem, chętnie bywał na festiwalach muzycznych. W rozmowie z dziennikarzami wyznał, że gdyby nie był członkiem rodziny królewskiej, związałby się z surfingiem zawodowo.
Gdy w 1999 roku wrócił do Norwegii, poznał Mette-Marit. Była samotną matką, prowadziła swobodny styl życia, miała nawet kontakty z norweskim półświatkiem. Ich związek wywołał chwilowy skandal. Jednak drogę do związków osób z rodziny królewskiej z osobami spoza arystokracji utorował już wcześniej ojciec Haakona. Harald V, zanim wstąpił na tron, poślubił Sonję Haraldsen - kobietę "z ludu". Zabiegał o małżeństwo z nią przez niemal dekadę, wbrew rodzinie.
Haakon opisywał, że Mette-Marit - w przeciwieństwie do niego - posiadała naturalny talent towarzyski. "Potrafi wejść do pokoju i dogadać się ze wszystkimi", mówił. Pobrali się w 2001 roku i doczekali dwójki dzieci - księżniczki Ingrid Alexandry i księcia Sverre Magnusa. Pasierbem Haakona stał się Marius Borg Hoiby, syn Mette-Marit z poprzedniego związku.
Kryzys norweskiej monarchii
Księżnej nigdy nie udało się zdobyć sympatii większości obywateli. A poparcie dla niej znacząco spadło dwie dekady później, gdy Departament Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych opublikował obszerną korespondencję e-mailową pomiędzy Mette-Marit a skazanym przestępcą seksualnym Jeffreyem Epsteinem. W lutym księżna wyraziła żal z powodu przyjaźni z nim. Haakon wspierał żonę przez cały ten czas, gdy przez wiele dni jej zdjęcie pojawiało się na okładkach norweskich gazet. - Kiedy się bierze ślub, to na dobre i na złe - mówił podczas wywiadu telewizyjnego.
"Czy Mette-Marit może być po tym królową?" - takie pytanie dziennik "Aftenposten" zamieścił na pierwszej stronie wydania. - W tej chwili wiele osób je sobie zadaje - mówił w lutym w rozmowie z TVN24+ Kjetil B. Alstadheim, dziennikarz gazety. W mediach pojawiły się sondaże, w których ludzie zostali zapytani, czy uważają, że księżna Mette-Marit jest odpowiednią osobą na tron Norwegii. Większość respondentów oceniła, że nie. W niedługim czasie jej pierwszy syn, Marius Borg Hoeiby, stanął przed sądem oskarżony o gwałt i przemoc domową. Haakon w oświadczeniu stwierdził, że jego pasierb powinien stanąć przed wymiarem sprawiedliwości jak każdy inny obywatel. W czerwcu 29-latek został skazany na cztery lata więzienia i zapłatę grzywny poszkodowanym kobietom.
W tym roku głośno w mediach było też o stanie zdrowia Mette-Marit. W czerwcu poinformowano, że przeszła transplantację płuc. Księżna od kilku lat choruje na idiopatyczne włóknienie płuc (IPF), wcześniej była widywana z butlą tlenową nawet podczas wystąpień publicznych.
Prócz skandali dotyczących życia osobistego członków rodziny królewskiej pojawia się jeszcze kwestia wątpliwości co do istoty monarchii. W lutym w parlamencie w Oslo odbyło się głosowanie nad wnioskiem o jej zniesienie i wprowadzenie republiki. Chociaż został on odrzucony zdecydowaną większością głosów, badania opinii publicznej w kraju oraz wypowiedzi ekspertów wskazują na rosnące podziały społeczne w sprawie ustroju.
Na początku roku politolog Craig Aaen-Stockdale z ruchu Norwegia Republika podkreślił, że choć poparcie dla monarchii pozostaje wysokie, to między 2017 a 2024 rokiem spadło z 80 proc. do ok. 62 proc. Jak powiedział, ustrój republikański zyskuje zwolenników zwłaszcza wśród młodych wyborców i mieszkańców dużych miast.
Pozostaje też pytanie, kto objąłby władzę po Haakonie? Z Mette-Marit mają dwoje dzieci: Ingrid Aleksandrę (ur. 2004) i Sverre'a Magnusa (ur. 2005). Zmiany w zasadach sukcesji wprowadzone w 1990 roku stanowią, że tron dziedziczy najstarsze dziecko króla niezależnie od płci. Istnieje szansa, że mająca obecnie 22 lata księżniczka koronna zostanie pierwszą panującą królową Norwegii od czasów średniowiecza.