TVN24 | Poznań

Tak wyglądał mężczyzna, który żył 500 lat temu w mieście, którego już nie ma

TVN24 | Poznań

Autor:
aa/gp
Źródło:
PAP/TVN24
Twarz z przeszłości. Tak wyglądał mieszkaniec Dzwonowa sprzed 500 lat Muzeum Regionalne w Wągrowcu
wideo 2/4
Muzeum Regionalne w WągrowcuTwarz z przeszłości. Tak wyglądał mieszkaniec Dzwonowa sprzed 500 lat

Najpierw z lotu ptaka wypatrzyli średniowieczną osadę. Potem ją przebadali i znaleźli szczątki kilku jej mieszkańców. Jeden z nich szczególnie zainteresował naukowców, dlatego zrekonstruowali jego twarz. Jak wyglądał mieszkaniec Dzwonowa sprzed 500 lat?

Wszystko zaczęło się pięć lat temu. To wtedy na polach uprawnych w rejonie wsi Niedźwiedziny (woj. wielkopolskie) archeolog Marcin Krzepkowski, dzięki analizie zdjęć lotniczych, natrafił na ślady zabudowań.

Najpierw badania z lotu ptakaMuzeum Regionalne w Wągrowcu

Analiza źródeł pozwoliła ustalić, że dawniej znajdowało się tam miasto Zwanowo (dziś używa się nazwy Dzwonowo - przyp. red.). Pierwsze wzmianki o nim pochodzą jeszcze z początku XIV w., kiedy to miejscowość należała do późniejszego wojewody poznańskiego Dobrogosta – następnie zaś do jego potomków.

Od kilku lat archeolodzy prowadzą tam badania geofizyczne i wykopaliskowe. Przebadali domostwa i przykościelny cmentarz, wykorzystywany od XIV do XVIII w. - Przebadaliśmy nieco ponad sto grobów - szacujemy, że to około 5-10 procent wszystkich pochowanych na cmentarzu w Dzwonowie - powiedział kierownik prac Marcin Krzepkowski, pracujący obecnie w Muzeum Regionalnym w Wągrowcu. Wiadomo, że pochówki zalegają obecnie w 4-5 poziomach, co świadczy o intensywnym i długotrwałym użytkowaniu cmentarza.

Kim jest?

Badacze skoncentrowali się na szczątkach jednego ze zmarłych i wykonali rekonstrukcję jego głowy. Szacują, że mężczyzna ten żył w okresie pomiędzy początkiem XIV a drugą połową XVI wieku. - Kim był ten zmarły? Nie mam pojęcia. Możemy tylko zgadywać, że był kupcem lub rzemieślnikiem. Prawie na pewno był mieszkańcem średniowiecznego Dzwonowa - mówi Krzepkowski.

Jego czaszka była jedną z lepiej zachowanych, co więcej - wyraźnie odróżniała się od pozostałych. Widoczne są nie niej pewne wady i asymetria.

OGLĄDAJ TVN24 W INTERNECIE NA TVN24 GO >>>

Jak wyglądał?

Rekonstrukcję z masy plastycznej wykonały wrocławskie antropolożki, od początku związane z projektem badań Dzwonowa - Beata Drupa i Joanna Wysocka. Obie brały udział w eksploracji grobów i ich dokumentowaniu. Później wykonywały pomiary i analizę wydobytych szczątków.

Najpierw czaszka została zeskanowana, potem wydrukowano jej model w 3D.

Rekonstrukcją zajęły się wrocławskie antropolożkiMuzeum Regionalne w Wągrowcu

Z ich analiz wynika, że człowiek, którego twarz zrekonstruowano, zmarł w wieku 35-44 lat. Miał on wadę zgryzu określaną jako przodozgryz, powodujący wrażenie wysunięcia żuchwy. W oczy rzuca się też asymetria twarzy, zauważalna przede wszystkim w okolicy oczu i nosa oraz sposobie osadzenia uszu. Zdaniem antropolożek jest ona konsekwencją asymetrycznego rozwoju kości twarzoczaszki i puszki mózgowej. Taka wada mogła być spowodowana przedwczesnym wzrostem prawej połowy szwu wieńcowego.

Tak wyglądał mieszkaniec Dzwonowa sprzed 500 latMuzeum Regionalne w Wągrowcu

Podobiznę mężczyzny będzie można oglądać we wrześniu podczas plenerowej imprezy w miejscu badań archeologicznych. Prace dotyczące rekonstrukcji i ich efekt można też zobaczyć na materiale wideo przygotowanym przez uczestników projektu.

Naukowcy wybrali czaszkę, która była dobrze zachowanaMuzeum Regionalne w Wągrowcu

To jeszcze nie koniec

Miejsce odkrycia położone jest w rejonie słabo rozpoznanym przez archeologów – to Puszcza Zielonka, zdominowana przez gęsty las. Badacze przypuszczają, że przez Dzwonowo przebiegał trakt łączący Poznań z Pomorzem Gdańskim, wiodący przez Łekno, Kcynię i Nakło. Konkurencja ze strony nieco później lokowanych miast prywatnych w pobliżu Dzwonowa (Goślina Kościelna, Skoków) spowodowała zapewne jego powolny upadek. Niewykluczone, że miasto ucierpiało również podczas wojny domowej toczącej się u schyłku XIV w. Obecnie miejscowość liczy zaledwie 12 mieszkańców.

W tym roku - mimo pandemii COVID-19 - archeolodzy kontynuują prace terenowe w obrębie Dzwonowa. To już siódmy sezon badań. Wyniki przedstawią we wrześniu w czasie plenerowych popularnonaukowych Spotkań Dzwonowskich, odbywających się na miejscu badań.

W czasie tego wydarzenia będzie można też zobaczyć podobiznę mężczyzny wykonaną z masy plastycznej. Następnie będzie eksponowana od przełomu 2020 i 2021 r. w Muzeum Regionalnym w Wągrowcu.

Badania wykopaliskowe oraz prace związane z rekonstrukcją twarzy zmarłego są możliwe dzięki dotacji Urzędu Miasta i Gminy Skoki.

Dzwonowo to obecnie przysiółek wsi Niedźwiedziny w Polsce położony w województwie wielkopolskim, w powiecie wągrowieckim, w gminie Skoki. Miejscowość (cztery gospodarstwa) wchodzi w skład sołectwa Niedźwiedziny. Wieś była wzmiankowana już w XIV wieku (powstała przy dawnym szlaku z Poznania do Kcyni). Pierwotna nazwa brzmiała Zwanowo (od staropolskiego dzwonu - zwan). Początkowo (do około XVI wieku) była to znacząca miejscowość, jedna z siedzib Nałęczów. Od XIV do XVIII wieku funkcjonował tutaj kościół. Dzięki nieinwazyjnym badaniom archeologicznym przeprowadzonym w 2014 udało się ustalić, że miasteczko zamieszkiwało w szczytowym okresie około 200 osób, a pierzeja rynku miała 69 metrów długości. 

Dzwonowo to dziś malutka osada, ale przed wiekami, jako Zwanowo, było miastemGoogle

Autor: aa/gp

Źródło: PAP/TVN24

Źródło zdjęcia głównego: Muzeum Regionalne w Wągrowcu