Święto Niepodległości. Co wydarzyło się 11 listopada 105 lat temu

Źródło:
PAP
Przygotowania do Święta Niepodległości
Przygotowania do Święta NiepodległościTVN24
wideo 2/5
Przygotowania do Święta NiepodległościTVN24

Święto Niepodległości przypada co roku 11 listopada. Dlaczego właśnie tego dnia świętujemy? Dokładnie 105 lat temu Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę wojskową i naczelne dowództwo podległych jej wojsk polskich. Tego samego dnia Niemcy podpisały zawieszenie broni kończące I wojnę światową. Polski na mapie Europy nie było przez 123 lata.

Na przełomie października i listopada 1918 roku wobec rozpadu monarchii austro-węgierskiej i zapowiedzi bliskiej klęski Niemiec Polacy coraz wyraźniej odczuwali, że odbudowa niepodległego państwa polskiego jest bliska.

Sytuacja międzynarodowa była dla Polski wyjątkowo korzystna. Cztery lata wcześniej w chwili wybuchu I wojny światowej Polacy mogli jedynie pomarzyć o tym, że w momencie jej zakończenia wszystkie trzy państwa zaborcze będą właściwie bezsilne.

Szansy danej przez historię Polacy nie zmarnowali i aktywnie przystąpili do przejmowania władzy na ziemiach polskich okupowanych przez państwa centralne. W Cieszynie już od 19 października 1918 roku działała i sprawowała funkcje rządowe Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego. 28 października 1918 roku w Krakowie posłowie polscy do parlamentu austriackiego powołali Polską Komisję Likwidacyjną, która dwa dni później przejęła władzę w Galicji. Na jej czele stanął Wincenty Witos, przywódca PSL "Piast".

Czytaj też: Przygotowania do Święta Niepodległości

31 października rozpoczęto przejmowanie władzy w okupowanej przez Austro-Węgry części Królestwa. W nocy z 6 na 7 listopada w zajętym kilka dni wcześniej Lublinie powołano Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, którego premierem został Ignacy Daszyński, przywódca galicyjskich socjalistów.

Rada Regencyjna

W Warszawie od września 1917 roku działała powołana przez Niemcy i Austro-Węgry Rada Regencyjna. Jej członkami byli książę Zdzisław Lubomirski, arcybiskup Aleksander Kakowski i hrabia Józef Ostrowski. W grudniu 1917 roku Rada Regencyjna utworzyła gabinet ministrów, na czele którego stanął Jan Kucharzewski.

Radę krytykowano za zbytnią uległość wobec zaborców i za konserwatyzm poglądów. Na początku listopada 1918 roku regenci zdawali sobie jednak sprawę, że ich polityczna rola dobiega końca i starali się powołać rząd, który miałby szerokie poparcie społeczne i któremu mogliby oddać władzę z przekonaniem, że w możliwie krótkim czasie przeprowadzi on wybory do Sejmu.

Flaga Polskilowcawspomnien/Shutterstock

Józef Piłsudski przyjeżdża do Warszawy

Sytuację polityczną w Warszawie zmieniło w sposób zasadniczy przybycie 10 listopada 1918 roku specjalnym pociągiem z Berlina uwolnionego z twierdzy magdeburskiej Józefa Piłsudskiego. Na Dworcu Głównym powitał go m.in. reprezentujący Radę Regencyjną książę Zdzisław Lubomirski.

Prof. Tomasz Schramm, oceniając ówczesną pozycję Piłsudskiego, pisał: "W jego osobie zjawiał się poważny czynnik polityczny: przywódca, opromieniony wspomnieniem długoletniej działalności".

Czytaj też: Narodowe Święto Niepodległości. Lista wydarzeń w Warszawie

Tuż po przybyciu do Warszawy Piłsudski odbył rozmowy z członkami Rady Regencyjnej. W ich wyniku zrezygnował z planowanego wyjazdu do Lublina, gdzie od trzech dni na wyzwolonych terenach działał Tymczasowy Rząd Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.

Na decyzję Piłsudskiego o pozostaniu w stolicy bez wątpienia miał wpływ fakt, iż w dniu jego przybycia do Warszawy niemiecka okupacja była już w stanie rozkładu i perspektywa utworzenia Rządu Narodowego w stolicy wydawała się bardzo bliska.

Rozejm kończący wojnę 

Przyjazd Piłsudskiego do Warszawy wywołał powszechny entuzjazm jej mieszkańców i tylko o jeden dzień wyprzedził wiadomość o tym, że w okolicach Compiègne delegacja rządu niemieckiego podpisała zawieszenie broni, które kończyło działania bojowe I wojny światowej.

W tych dniach Polacy uświadomili sobie, że po latach niewoli odzyskali niepodległość. Atmosferę tej wyjątkowej chwili tak opisywał Jędrzej Moraczewski: "Niepodobna oddać tego upojenia, tego szału radości, jaki ludność polską w tym momencie ogarnął. Po 120 latach prysły kordony. Wolność! Niepodległość! Zjednoczenie! Własne państwo! Na zawsze!".

Radosna Parada Niepodległości we Wrocławiu
Radosna Parada Niepodległości we Wrocławiu (materiał z 2022 roku)TVN24 Wrocław

Rada Regencyjna oddała władzę Józefowi Piłsudskiemu

11 listopada 1918 roku Rada Regencyjna "wobec grożącego niebezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego, dla ujednolicenia wszelkich zarządzeń wojskowych i utrzymania porządku w kraju" przekazała władzę wojskową i naczelne dowództwo wojsk polskich, jej podległych, brygadierowi Józefowi Piłsudskiemu.

Trzy dni później Rada Regencyjna rozwiązała się, oświadczając jednocześnie, iż "od tej chwili obowiązki nasze i odpowiedzialność względem narodu polskiego w Twoje ręce, Panie Naczelny Dowódco, składamy do przekazania Rządowi Narodowemu".

Piłsudski mając powszechne poparcie społeczne, zdecydował się przejąć władzę od regentów.

Pierwszy rząd

18 listopada pierwszy oficjalny rząd niepodległej Polski utworzył inny socjalista Jędrzej Moraczewski.

Cztery dni później, 22 listopada 1918 roku nowy rząd opracował, a Piłsudski zatwierdził "Dekret o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej". Na mocy tego dekretu, który był swego rodzaju ustawą zasadniczą, Piłsudski obejmował, jako Tymczasowy Naczelnik Państwa "Najwyższą Władzę Republiki Polskiej" i miał ją sprawować do czasu zebrania się Sejmu Ustawodawczego.

Autorka/Autor:ek / prpb

Źródło: PAP

Źródło zdjęcia głównego: Konoplytska/Shutterstock

Pozostałe wiadomości

Śmierć 25-letniej Lizy napadniętej w centrum Warszawy wstrząsnęła wszystkimi. Kim jest 23-letni Dorian S., który napadł i bestialsko zgwałcił mijaną na ulicy dziewczynę? Reportaż Agnieszki Madejskiej w "Uwaga! TVN".

"Nie wydawał się człowiekiem agresywnym". Bestialsko zaatakował na ulicy 25-letnią Lizę

"Nie wydawał się człowiekiem agresywnym". Bestialsko zaatakował na ulicy 25-letnią Lizę

Źródło:
Uwaga! TVN

Kilka podmorskich kabli w rejonie Morza Czerwonego zostało uszkodzonych - poinformowała firma HGC Global Communications. 90 procent danych wymienianych między Europą i Azją przekazywanych jest kablami leżącymi na dnie Morza Czerwonego.

"Niewidzialna siła napędzająca internet". Kable na dnie morza uszkodzone

"Niewidzialna siła napędzająca internet". Kable na dnie morza uszkodzone

Źródło:
PAP, CNN

Kongres Parlamentu Francuskiego zagłosował w poniedziałek za wpisaniem prawa do aborcji do konstytucji Francji. Na wspólnym posiedzeniu obu izb francuskiego parlamentu ustawę przegłosowano zdecydowaną większością głosów.

Francja za wpisaniem do konstytucji prawa do aborcji

Francja za wpisaniem do konstytucji prawa do aborcji

Źródło:
PAP, Reuters

Tam gdzie było złamane prawo, tam będą zawiadomienia do prokuratury, będziemy żądać zwrotu środków nielegalnie pobranych - powiedział w "Faktach po Faktach" w TVN24 Jan Grabiec, szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Odniósł się w ten sposób do audytu w KPRM po rządach PiS-u. Mówił o "mieleniu pieniędzy tak, żeby trafiły do osób zainteresowanych" oraz, że w kancelarii premiera "tworzono departamenty ku czci ministrów bez teki".

"Departamenty ku czci ministrów bez teki" i "szeroki transfer" pieniędzy. Grabiec o audycie w KPRM

"Departamenty ku czci ministrów bez teki" i "szeroki transfer" pieniędzy. Grabiec o audycie w KPRM

Źródło:
TVN24

26. gala wręczenia Polskich Nagród Filmowych Orły za nami. W kategorii Najlepszy film zwyciężyła 20. fabuła Agnieszki Holland "Zielona granica". To pierwsza nagroda w dorobku legendarnej filmowczyni. Holland uhonorowana została także Orłem za osiągniecia życia.

Orły 2024. "Zielona granica" najlepszym filmem

Orły 2024. "Zielona granica" najlepszym filmem

Źródło:
tvn24.pl

Zeszłotygodniowy wyciek rozmowy niemieckich oficerów na temat Ukrainy, opublikowanej w rosyjskich mediach, jest źródłem zakłopotania dla Berlina - oceniają zagraniczne media. Jak podał Reuters, chociaż dotąd reakcja ze strony sojuszników była raczej oszczędna, analitycy twierdzą, że sprawa prawdopodobnie nadwyręży relacje Niemiec z partnerami. - Ten atak hybrydowy miał na celu wywołanie niepewności i podziału między nami - powiedział w poniedziałek rzecznik rządu. - I właśnie na to nie pozwolimy - oświadczył.

Niemcy pod presją po wycieku rozmowy oficerów. "Miał na celu wywołanie niepewności i podziału"

Niemcy pod presją po wycieku rozmowy oficerów. "Miał na celu wywołanie niepewności i podziału"

Źródło:
BBC, Reuters

W środę rozpocznie się siódme posiedzenie Sejmu, na którym posłowie zajmą się kwestiami budzącymi największe polityczne emocje, między innymi zmianami w wymiarze sprawiedliwości oraz możliwością popełnienia przestępstwa przez byłego premiera Mateusza Morawieckiego.

Zbliża się "gorące" posiedzenie Sejmu. W programie kwestie budzące największe emocje

Zbliża się "gorące" posiedzenie Sejmu. W programie kwestie budzące największe emocje

Źródło:
tvn24.pl, PAP

Po naszych drogach przemieszcza się polskie wojsko, przemieszczają się różnego rodzaju pojazdy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej, również państw sojuszniczych - mówił minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz, odnosząc się do trwających NATO-wskich ćwiczeń Dragon-24. W tym kontekście poprosił "o coś bardzo ważnego". - Nie fotografujmy, nie wrzucajmy do sieci, nie informujmy o tym, jakie pojazdy, w jakiej liczbie przemieszczają się, ilu żołnierzy, co robią, jak wykonują swoje zadania. Nie ułatwiajmy życia tym, którzy są naszymi wrogami - apelował.

Władysław Kosiniak-Kamysz prosi "o coś bardzo ważnego"

Władysław Kosiniak-Kamysz prosi "o coś bardzo ważnego"

Źródło:
TVN24

Marszałek Szymon Hołownia przekazał, że materiały wideo ze zdarzenia z 7 lutego, kiedy to doszło do szarpaniny przed Sejmem, zostaną opublikowane prawdopodobnie w trakcie najbliższego posiedzenia izby. O Antonim Macierewiczu, jednym z posłów, którzy uczestniczyli w tym zdarzeniu, mówił, że być może ma on "dar bilokacji".

Hołownia o szarpaninie przed Sejmem: może Antoni Macierewicz ma dar bilokacji

Hołownia o szarpaninie przed Sejmem: może Antoni Macierewicz ma dar bilokacji

Źródło:
TVN24, PAP

Policjanci z Piły zatrzymali 41-latka, który włamał się do kilku biur i ukradł ponad 25 tys. zł. Mężczyzna był poszukiwany listem gończym do odbycia kary siedmiu lat pozbawienia wolności za wcześniej popełnione przestępstwa. Szukała go policja w całym kraju.

Zatrzymany seryjny włamywacz poszukiwany w całym kraju

Zatrzymany seryjny włamywacz poszukiwany w całym kraju

Źródło:
PAP

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych zdecydował w poniedziałek, że były prezydent USA Donald Trump może pojawić się na kartach do głosowania w Kolorado. Decyzję o uniemożliwieniu Trumpowi startu w tym stanie wydał Sąd Najwyższy Kolorado, który powołał się na 14. poprawkę do konstytucji. Poniedziałkowy wyrok oznacza również unieważnienie podobnych decyzji władz w Illinois i New Hampshire.

Trump wygrywa przed Sądem Najwyższym. Może pojawić się na kartach wyborczych w Kolorado

Trump wygrywa przed Sądem Najwyższym. Może pojawić się na kartach wyborczych w Kolorado

Źródło:
Reuters, tvn24.pl

Referendum jest po prostu jedyną opcją, jedyną możliwością, dlatego że mamy świadomość, że prezydent Duda zawetuje ustawę - powiedziała w "Kropce nad i" w TVN24 wiceministra edukacji Joanna Mucha. Ministra ds. równości Katarzyna Kotula wskazywała, że "referendum będzie kosztowało około 70-75 milionów", a ponadto "kończy się ustawą, która musi być głosowana w Sejmie".

Joanna Mucha o referendum jako "jedynej opcji", Katarzyna Kotula przeciwna. "Jest wymówką"

Joanna Mucha o referendum jako "jedynej opcji", Katarzyna Kotula przeciwna. "Jest wymówką"

Źródło:
TVN24

Prokuratura Okręgowa w Warszawie wszczęła śledztwo w sprawie programu ministerstwa edukacji, który określany jest jako willa plus. Stało się to na początku lutego - dowiedziała się dziennikarka TVN24 Marta Gordziewicz.

Jest śledztwo w sprawie willi plus

Jest śledztwo w sprawie willi plus

Źródło:
TVN24

Zawartość kokainy i innych narkotyków w rzymskim powietrzu rośnie - donoszą eksperci z włoskiego Komitetu Badań Naukowych. O tym, że w ciągu ostatnich 10 lat zawartość kokainy w powietrzu wzrosła aż o 60 procent, można przeczytać w poniedziałkowym wydaniu dziennika "Il Messaggero".

Coraz większa zawartość narkotyków w powietrzu w Rzymie

Coraz większa zawartość narkotyków w powietrzu w Rzymie

Źródło:
PAP, ilfattoquotidiano.it,

W poniedziałek zmarł Tomasz Guzowski, uczestnik słynnej konferencji prasowej w 2021 roku, podczas której poseł Łukasz Mejza bronił swojej firmy obiecującej leczenie ciężkich chorób - podał portal "Gazety Wyborczej". Informację potwierdzili dziennikowi bliscy rodziny. 

"Gazeta Wyborcza": Tomasz Guzowski nie żyje. Wystąpił z Łukaszem Mejzą na słynnej konferencji prasowej

"Gazeta Wyborcza": Tomasz Guzowski nie żyje. Wystąpił z Łukaszem Mejzą na słynnej konferencji prasowej

Źródło:
"Gazeta Wyborcza", tvn24.pl

Jest reakcja sanepidu po śmierci 18-latki z Ostrzeszowa (woj. wielkopolskie). Dziewczyna z objawami zatrucia pokarmowego poszła do szpitala. Po zbadaniu odesłano ją jednak do domu, gdzie następnego dnia nastolatka zmarła. Teraz Inspektor Sanitarny w Ostrzeszowie pobiera próbki ze sklepu spożywczego, w którym dziewczyna miała kupić artykuły spożywcze. Jednocześnie prokuratura prowadzi postępowanie ws. działań lekarzy.

Śmierć 18-latki. Prokuratura wszczęła śledztwo, sanepid bada produkty ze sklepu

Śmierć 18-latki. Prokuratura wszczęła śledztwo, sanepid bada produkty ze sklepu

Źródło:
tvn24.pl/PAP

Minister sprawiedliwości Adam Bodnar przedstawił plany zmian w Trybunale Konstytucyjnym. - Obywatele zasługują na to, żeby działał w Polsce sąd konstytucyjny, który w pełni realizuje swoje zadania - podkreślił. W konferencji wzięli udział też przedstawiciele wszystkich ugrupowań koalicji rządzącej oraz byli prezesi i sędziowie TK.

"Czas najwyższy, żeby doprowadzić do naprawy". Bodnar o planowanych zmianach w TK

"Czas najwyższy, żeby doprowadzić do naprawy". Bodnar o planowanych zmianach w TK

Źródło:
TVN24, PAP

Komisja Europejska (KE) nałożyła karę ponad 1,8 miliarda euro na Apple. Amerykański koncern miał uniemożliwiać Spotify i innym muzycznym serwisom informowanie użytkowników o tańszych możliwościach płatności poza aplikacją App Store.

Ogromna kara nałożona na Apple

Ogromna kara nałożona na Apple

Źródło:
PAP, Reuters

Królowa Kamila rozpoczęła ponadtygodniową przerwę w pełnieniu oficjalnych obowiązków - informuje "The Times" i sugeruje, że kilka dni wolnego spędzi z Karolem III, u którego niedawno zdiagnozowano nowotwór. Ostatnie tygodnie były dla królewskiej małżonki bardziej intensywne niż zwykle, ze względu na konieczność zastępowania króla podczas publicznych wystąpień.  

Królowa Kamila wycofuje się z pełnienia oficjalnych obowiązków. W ostatnich tygodniach zastępowała króla

Królowa Kamila wycofuje się z pełnienia oficjalnych obowiązków. W ostatnich tygodniach zastępowała króla

Źródło:
The Time, Daily Mail, The Sun, TVN24.pl

Stolica którego państwa za czasów rzymskich nosiła nazwę Bonna: Republiki Federalnej Niemiec, Republiki Czeskiej, Księstwa Monako, czy Królestwa Hiszpanii? Na to pytanie za pięć tysięcy złotych odpowiadała pani Anna z Poznania.

Stolica którego państwa za czasów rzymskich nosiła nazwę Bonna? Pytanie w "Milionerach"

Stolica którego państwa za czasów rzymskich nosiła nazwę Bonna? Pytanie w "Milionerach"

Źródło:
Milionerzy TVN

Na TikToku i w innych mediach społecznościowych krąży przekaz, że Ukraińcy mieszkający w Polsce będą mogli brać udział w wyborach. W tej sprawie rzekomo "partie są zgodne" a "Unia już przyklaskuje". Przekaz ten podchwycili niektórzy politycy. Tyle że nie ma takiej prawnej możliwości.

Prawa wyborcze dla obywateli Ukrainy? Wyjaśniamy, skąd wziął się ten przekaz

Prawa wyborcze dla obywateli Ukrainy? Wyjaśniamy, skąd wziął się ten przekaz

Źródło:
Konkret24

Internet jest pełen mitów dotyczących klimatu. Niektórzy powielają je, nie mając zupełnie świadomości. Inni zaś, także politycy, świadomie kłamią. W "Rozmowach o końcu świata" w TVN24 GO i w TVN24 co miesiąc będziemy obalać te największe manipulacje. W pierwszym odcinku tego minicyklu sprawdzamy, jak ludzkość wpływa na obecną zmianę klimatu.

Ludzkość nie ma żadnego wpływu na zmianę klimatu? Obalamy mity

Ludzkość nie ma żadnego wpływu na zmianę klimatu? Obalamy mity

Źródło:
TVN24 GO, "Rozmowy o końcu świata"

Oscary 2024. Doroczna ceremonia wręczenia Nagród Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej coraz bliżej. Po raz czwarty w swojej karierze i drugi rok z rzędu galę poprowadzi Jimmy Kimmel. Kto znalazł się w gronie nominowanych? Kto ma największe szanse na wygraną? Kiedy i gdzie odbędzie się 96. gala wręczenia Oscarów? Prezentujemy wszystko, co warto wiedzieć przed hollywoodzkim świętem kina.

Oscary 2024. Wszystko, co warto wiedzieć o 96. gali wręczenia Nagród Akademii

Oscary 2024. Wszystko, co warto wiedzieć o 96. gali wręczenia Nagród Akademii

Źródło:
tvn24.pl

Nie żyje Marcin Bronikowski, baryton występujący na największych scenach operowych Polski i świata. Artysta miał 55 lat.

Nie żyje Marcin Bronikowski. Znany śpiewak operowy zmarł nagle w podróży

Nie żyje Marcin Bronikowski. Znany śpiewak operowy zmarł nagle w podróży

Źródło:
PAP, tvn24.pl

Średnio 877 tysięcy widzów przyciągnął do TVN pierwszy odcinek "The Traitors. Zdrajcy". Program zadebiutował w środę o godzinie 21.35. Branżowy portal Press pisze o "dobrym starcie". Holenderski format, który spodobał się widzom na całym świecie, jest zainspirowany grą "Mafia". Wygrać można nawet pół miliona złotych.

"Dobry start" programu "The Traitors. Zdrajcy" w TVN

"Dobry start" programu "The Traitors. Zdrajcy" w TVN

Źródło:
tvn24.pl