Instytut Pamięci Narodowej w poniedziałek informował o rozpoczęciu prac ekshumacyjnych na terenie dawnych wsi Ostrówki i Wola Ostrowiecka w byłym powiecie lubomelskim na Wołyniu. Prace, w trakcie których podjęte zostaną szczątki Polaków zamordowanych w 1943 roku, potrwają do 7 sierpnia.
"W leśnej mogile niedaleko cmentarza w Ostrówkach na Wołyniu podjęliśmy i zabezpieczyliśmy szczątki jednej osoby. Ich obecność w tym miejscu potwierdziły nasze kwietniowe prace poszukiwawcze" - poinformował IPN w środę w mediach społecznościowych. "Szkielet był niekompletny i nosił ślady naruszenia, do którego doszło prawdopodobnie podczas wcześniejszych prac leśnych" - dodano.
Instytut podkreślił, że obecny etap prac wpisuje się w wieloletnią historię badań w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej, gdzie w latach 1992, 2011 oraz 2015 odnaleziono, ekshumowano i godnie pochowano szczątki 674 osób.
Cienkowska: pierwszy raz w historii udało się potwierdzić tożsamość ofiar zbrodni wołyńskiej
O ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej mówiła w środę w "Tak jest" w TVN24 ministra kultury Marta Cienkowska. Jak przypomniała, w poniedziałek wręczono noty identyfikacyjne rodzinom ośmiu ofiar z Puźnik, które udało się się zidentyfikować na podstawie badań genetycznych. - To pierwsze w historii potwierdzone tożsamości ofiar zbrodni wołyńskiej - podkreśliła.
Szefowa resortu kultury pytana, czy kryzys w relacjach polsko-ukraińskich zatrzymał ekshumacje, odpowiedziała: - Nie, (…) w poniedziałek wyruszyła kolejna ekspedycja właśnie do Ostrówek i Woli Ostrowieckiej, na czele której stoi Instytut Pamięci Narodowej. Ale są też również osoby z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, bo my jesteśmy przy każdej tej wyprawie do Ukrainy, również ze względów bezpieczeństwa.
- W tym roku mamy zamiar pojechać do Puźnik jeszcze raz, ponieważ ostatnie prace poszukiwawcze nie przyniosły efektów - zapowiedziała Cienkowska i dodała, że wydarzy się to w sierpniu. Jak mówiła, planowane są także poszukiwania szczątków żołnierzy Wojska Polskiego w Hucisku w obwodzie lwowskim oraz prace ekshumacyjne w Ugłach.
Piotr Marciniak dociekał, czy są miejsca, w których Ukraińcy wstrzymują lub odmawiają wydania zgody na prace. Ministra odpowiedziała, że nie ma takich miejsc. - Oczywiście te procesy, także pozyskiwania tych zgód, są długie. I też proszę pamiętać o tym, że my jednak wyjeżdżamy na teren wojny (…) w Ostrówkach musieliśmy sprawdzić teren dzięki pomocy saperów (…) to są bardzo niebezpieczne wyjazdy - podkreśliła Cienkowska.
Ekshumacje ofiar zbrodni wołyńskiej
Pierwsze ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej odbyły się w sierpniu 1992 roku w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej. Wydobyto wówczas szczątki z dwóch masowych dołów, w których zakopano nie mniej niż 323 osoby. Na przełomie lipca i sierpnia 2011 roku miały miejsce ekshumacje szczątków nie mniej niż 317 Polaków zakopanych w pięciu mogiłach w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej.
We wrześniu 2013 roku odbyła się ekshumacja 81 Polaków w Gaju. Kolejne prace archeologiczne polsko-ukraińskiej ekipy badawczej przeprowadzono w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej w maju i sierpniu 2015 roku. W Ostrówkach odnaleziono jedną mogiłę zbiorową kryjącą szczątki 33 osób, w Woli Ostrowieckiej zaś mogiłę kobiety.
Od wiosny 2017 roku trwał spór wokół zakazu poszukiwań i ekshumacji szczątków polskich ofiar wojen i konfliktów na terytorium Ukrainy wprowadzonego przez ukraiński IPN. Zakaz został wydany po zdemontowaniu pomnika UPA w Hruszowicach w województwie podkarpackim w kwietniu 2017 roku. Decyzja o zniesieniu moratorium na poszukiwania i ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej została ogłoszona pod koniec listopada 2024 roku podczas wspólnej konferencji prasowej szefów dyplomacji Polski i Ukrainy, Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy.