- Większa zmienność długości snu wiązała się z o 24 procent wyższym względnym ryzykiem poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Co wykazała analiza ponad miliona nocy?
- Nieregularny sen wiązał się również z większym ryzykiem nadciśnienia i cukrzycy typu drugiego. Dlaczego nasz zegar biologiczny nie lubi zmian?
- Jak wyregulować rytm snu i co zrobić po nieprzespanej nocy? Eksperci radzą, od czego zacząć.
- Więcej artykułów o podobnej tematyce znajdziesz w zakładce "Zdrowie". Polecamy także "Wywiad Medyczny" - w każdy poniedziałek w TVN24+
Prawda jest taka, że bardzo często traktujemy sen jak konto debetowe: w tygodniu zaciągamy dług, w weekendy go spłacamy. Nasz organizm nie daje się jednak oszukać średnią z siedmiu dni. Zespół naukowców z Harvard Medical School oraz University of Maryland sprawdził, jak taki tryb życia odbija się na układzie krążenia. Wyniki ich pracy, o których czytamy w ScienceAlert, ukazały się w listopadzie w czasopiśmie "Circulation: Population Health and Outcomes".
Różne godziny zasypiania zwiększają ryzyko zawału i udaru?
Przez pół roku 10 362 dorosłych mieszkańców USA spało w opaskach rejestrujących długość i przebieg odpoczynku. Przez blisko cztery kolejne lata badacze śledzili ich stan zdrowia. W grupie 6782 osób przeanalizowanej pod kątem najpoważniejszych chorób układu krążenia zdiagnozowano 230 przypadków zawału, udaru niedokrwiennego, niewydolności serca lub kardiomiopatii (choroby mięśnia sercowego).
Co łączyło te osoby? Przede wszystkim brak stałego rytmu dnia i nocy. Badacze wyliczyli, że każde dodatkowe 29 minut rozbieżności w długości snu między nocami - utrzymujące się przez wiele tygodni - podnosiło ryzyko poważnych kłopotów z układem krążenia o 24 procent.
Podobnie działało samo przesuwanie godzin odpoczynku. Zasypianie o różnych porach podnosiło to ryzyko o 23 procent, a nieregularne godziny pobudek - o 20 procent. Brak wieczornej i porannej rutyny odbijał się też na innych obszarach zdrowia: u osób śpiących w nieregularnym rytmie częściej rozwijała się niewydolność serca (ryzyko wyższe o 32 procent), cukrzyca typu drugiego (o 20 procent) oraz nadciśnienie tętnicze (o 16 procent).
Długość snu czy stałe pory zasypiania? Pułapka tygodniowej średniej
Dlaczego średnia liczba przespanych godzin może być myląca? Wyobraźmy sobie dwie osoby. Pierwsza codziennie kładzie się i wstaje o stałych porach, śpiąc po siedem godzin. Druga w tygodniu sypia po sześć godzin, a w weekendy nadrabia zaległości, śpiąc po dziewięć i pół. W obu przypadkach średnia wynosi siedem godzin na dobę. Różnica? Regularność. Jak pokazało badanie, to właśnie duże wahania długości snu, a nie jego średnia, wiązały się z wyższym ryzykiem poważnych problemów sercowo-naczyniowych, w tym zawału i udaru.
Czy to oznacza, że można spać po cztery godziny na dobę, byle o stałych porach? Nie. Niedobór snu nadal szkodzi zdrowiu. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA) zaleca dorosłym od siedmiu do dziewięciu godzin nocnego odpoczynku. W 2022 roku organizacja włączyła sen do ośmiu filarów zdrowego serca, a w stanowisku z 2025 roku podkreśliła, że oprócz długości znaczenie mają również jego jakość, pora i regularność.
Naukowcy przyjrzeli się także temu, co dzieje się podczas snu. Okazało się, że większa liczba pełnych cykli, obejmujących fazy NREM (w tym sen głęboki) i REM (fazę, w której najczęściej śnimy), wiązała się z niższym ryzykiem zaburzeń rytmu serca pochodzenia przedsionkowego, w tym migotania przedsionków. Zależność tę zaobserwowano niezależnie od długości i regularności snu. Badacze podkreślają, że wymaga ona potwierdzenia.
Odsypianie w weekend szkodzi sercu. Czym jest social jetlag?
Takie przesuwanie godzin snu i czuwania między tygodniem a dniami wolnymi specjaliści nazywają społecznym jet lagiem (social jetlag). Choć nigdzie nie wyjeżdżamy, zmuszamy ciało do wysiłku porównywalnego z nagłą zmianą strefy czasowej. - Jeśli w tygodniu wstajemy o szóstej, a w weekend o dziesiątej, to tak, jakbyśmy co tydzień zmieniali strefę czasową. To niezdrowe, bo prowadzi do nieregularnego rytmu snu i czuwania - ostrzegał dr Michał Skalski, psychiatra i specjalista medycyny snu, w podcaście "Wywiad medyczny".
Wewnętrzny zegar biologiczny nie odpowiada wyłącznie za to, kiedy robimy się senni. Reguluje także ciśnienie tętnicze, temperaturę ciała, wydzielanie hormonów i gospodarkę glukozową. Kiedy co kilka dni przestawiamy godziny snu, cały ten system ulega rozregulowaniu. W badaniach eksperymentalnych takie zaburzenia prowadziły między innymi do wzrostu ciśnienia krwi, pogorszenia kontroli poziomu glukozy oraz nasilenia stanów zapalnych w organizmie.
Na ten problem zwraca uwagę również Minh Tuan Viet Nguyen, neurobiolog z Boston Children's Hospital i Harvard Medical School, jeden z autorów opisywanej analizy. - Nieregularność snu często wynika z weekendów. W piątkowy wieczór kładziemy się trochę później. Dotyczy to również osób pracujących zmianowo. To może nie służyć zdrowiu serca - wyjaśnił w komunikacie AHA.
Jak uregulować rytm dobowy i co zrobić po nieprzespanej nocy?
Najlepszym wsparciem dla serca jest utrzymywanie stałych pór zasypiania i budzenia się przez cały tydzień, również w soboty i niedziele. Pomaga w tym także odpowiednia higiena dnia: regularna aktywność fizyczna, ekspozycja na naturalne światło w godzinach porannych oraz unikanie ekranów przed snem.
Co jednak zrobić, gdy mimo starań noc była nieudana, a sen przyszedł dopiero nad ranem? Odsypianie w ciągu dnia nie jest dobrym rozwiązaniem, ponieważ zaburza rytm kolejnej nocy. - Jeżeli dana noc mi nie wyszła, to ja już nic tej nocy nie zrobię. Muszę zrobić coś w ciągu dnia - zmęczyć się fizycznie, zadbać o dietę i relaks - żeby kolejna noc była lepsza - radził w TVN24+ psychiatra i psychoterapeuta Mikołaj Centkowski.
Oczywiście nie na wszystkie okoliczności mamy wpływ - opieka nad małym dzieckiem czy praca zmianowa wymuszają elastyczność. Warto jednak przyjrzeć się własnym nawykom i ograniczyć te wahania, które wynikają wyłącznie z naszych codziennych wyborów.
Autorzy amerykańskiej analizy zaznaczają, że ich badanie wykazało silny związek statystyczny, a nie bezpośredni dowód przyczynowo-skutkowy. Dopiero kolejnym krokiem będzie sprawdzenie, czy uregulowanie harmonogramu snu realnie zmniejsza ryzyko chorób układu krążenia.