Czym jest żyroskop i jakie ma zastosowanie

Źródło:
PWN
Oto wynalazki Polaków, o których nie słyszałeś
Oto wynalazki Polaków, o których nie słyszałeśtvn24bis.pl
wideo 2/2
Oto wynalazki Polaków, o których nie słyszałeśtvn24bis.pl

Żyroskopy znaleźć można w wielu dziedzinach życia. Najbliższe nam są zapewne te znajdujące się w smartfonach i smartwatchach. To dzięki nim m.in. możesz zagrać w wiele gier, które wykorzystują ruchy urządzenia.

●  Żyroskop powstał w 1852 roku.

●  Żyroskopy mają szerokie zastosowanie między innymi w lotnictwie.

●  Nie pomyl żyroskopu z akcelerometrem - to dwa zupełnie inne urządzenia.

Co to jest żyroskop?

Żyroskop to urządzenie służące do pomiaru lub utrzymywania orientacji przestrzennej. Działa on dzięki zasadzie zachowania momentu pędu. Pierwszy żyroskop został zbudowany w 1852 roku przez francuskiego fizyka doświadczalnego i astronoma Jeana Bernarda Léona Foucaulta.

Żeby zobaczyć efekt żyroskopowy, wystarczy pobawić się zabawkowym bąkiem. Zaraz po puszczeniu go, bąk kręci się bardzo szybko wokół własnej osi i raczej utrzymuje swoją pozycję. Kiedy go dotkniemy, bąk się nie przewraca się, tylko próbuje wrócić do swojej pozycji - zachowując równowagę. Jest to właśnie zjawisko nazywane efektem żyroskopowym. Dopóki taki bąk kręci się szybko, wygrywa z grawitacją. Kiedy zacznie zwalniać, to grawitacja zaczyna wygrywać. Właśnie wtedy oś obrotu, która przy większej prędkości była prostopadła do podłoża, odchyla się i zakreśla w przestrzeni stożek. Jest to zjawisko precesji.

Jak działa żyroskop?

Dzięki żyroskopowi kierunkowemu można obserwować obroty ciała, do którego jest przymocowany. Sam żyroskop to najczęściej dysk zawieszony w specjalnej konstrukcji, w której możliwe jest jego swobodne obracanie się względem układu odniesienia. Żyroskop elektroniczny nie ma natomiast tradycyjnych, ruchomych elementów.

Żyroskop, który jest w telefonie czy zegarku, odpowiada za precyzyjne określenie położenia twojego urządzenia. To dzięki niemu działają gry i aplikacje, w których wykorzystywany jest ruch urządzenia - przede wszystkim wychylanie telefonu na boki czy obracanie go. Zawdzięczasz mu też stabilizację obrazu podczas robienia zdjęć czy nagrywania filmów.

Zobacz też: Co trzeci nastolatek bez smartfona w ręce odczuwa niepokój. "Powielają zachowania dorosłych"

Żyroskop to najczęściej mikroskopijne płytki, które wraz ze zmianą wysokości wibrują i przekazuję informacje do czujników. A wtedy telefon wie, jak jest ułożony i jak został obrócony. Wykorzystywany jest również do obsługiwania wirtualnej rzeczywistości.

W przypadku zegarka (smartwatcha) żyroskop jest szczególnie przydatny podczas uprawiania sportu, w których ważne jest precyzyjne wskazanie położenia użytkownika - na przykład bieganiu.

Żyroskop w lotnictwie

Żyroskopy swoje zastosowanie znalazły też w lotnictwie. Jednym z takich lotniczych przyrządów żyroskopowych jest sztuczny horyzont, który umożliwia wizualne wskazanie kątów pochylenia i przechylenia na przykład samolotu (lub innego statku powietrznego) względem płaszczyzny horyzontu. Jest to szczególnie ważne podczas lotów, kiedy nie widać ziemi. Sztuczne horyzonty są powszechne w lotnictwie od lat 30. XX wieku. 

Kolejne zastosowanie żyroskopy znalazły jako jeden z elementów autopilota. Automatyczny pilot to urządzenie, dzięki któremu następuje automatyczne sterowanie obiektem lub rakietami. Żyroskopy są też odpowiedzialne za kontrolę kursu torped.

Czym jest akcelerometr? Co to za urządzenie?

Podobne zastosowanie do żyroskopu ma akcelerometr. Nie jest to jednak to samo. Są ze sobą często mylone. Akcelerometr nazywany jest również przyspieszeniomierzem i jest urządzeniem mierzącym - jak sama nazwa wskazuje - przyspieszenie, któremu poddawany jest jego element czynny. Oba urządzenia świetnie się uzupełniają i często używane są razem.

Nawigacja inercyjna (INS)

Nazywana jest też nawigacją bezwładnościową. Służy ona do określania pozycji samolotu, statku kosmicznego, pocisku rakietowego czy okrętu za pomocą przyspieszeniomierzy i żyroskopów. Montowana często jest w obiektach, które nie mają innych punktów odniesienia.

Działanie systemów inercyjnych jest oparte na drugiej zasadzie dynamiki Newtona. Mówi ona, że przyspieszenie ciała jest wprost proporcjonalne do oddziałującej na to ciało siły i odwrotnie proporcjonalne do masy tego ciała. 

W takiej nawigacji akcelerometry dokonują pomiaru przyspieszenia, a żyroskopy - pomiaru kątów obrotu. Na podstawie danych system podaje użytkownikowi pozycję geograficzną.

Na statkach zamiast kompasu magnetycznego używany jest często żyrokompas (kompas żyroskopowy), czyli przyrząd nawigacyjny, który wskazuje kierunek północ-południe na Ziemi.

Źródła: Zintegrowana Platforma Edukacyjna, PWN, “Prace Instytutu Geodezji i Kartografii”, Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy.

Bibliografia:

Co to jest żyroskop? Urządzenia żyroskopowe utrzymujące w pionie oś optyczną kamery lotniczej O puszczaniu bąków żyroskop kursowy lotniczy Podstawy nawigacji inercyjnej 

Autorka/Autor:red.//am

Źródło: PWN

Źródło zdjęcia głównego: Shutterstock

Pozostałe wiadomości

Zima ponownie zawitała do Polski. W sobotę nad ranem wystąpiły przymrozki, a na północy kraju pojawiły się opady śniegu. Na Kontakt24 otrzymaliśmy zdjęcia i filmy.

Powrót zimy. Śnieg w kwietniu

Powrót zimy. Śnieg w kwietniu

Źródło:
Kontakt24

Silny wiatr, opady śniegu, a nawet burze - to wszystko może przynieść dziś mroźny front atmosferyczny z północy. Zjawiskom będzie towarzyszyć także mocny spadek temperatury. O szczegółach opowiadają synoptycy tvnmeteo.pl.

"Front zadziała jak taran"

"Front zadziała jak taran"

Źródło:
tvnmeteo.pl

Pogoda w najbliższym czasie mocno się zmieni. Chwilami może być wręcz niebezpiecznie. Sprawdź, na co się przygotować.

To musisz wiedzieć przed załamaniem pogody

To musisz wiedzieć przed załamaniem pogody

Źródło:
tvnmeteo.pl

Pogoda na dziś. Sobota 5.04 przyniesie prawdziwe załamanie pogody. Zrobi się znacznie chłodniej, miejscami termometry pokażą tylko kilka stopni Celsjusza. Prognozowane są opady deszczu ze śniegiem, a nawet samego śniegu. Utrudnieniem będzie także silny wiatr.

Pogoda na dziś - sobota, 5.04. To będzie wymagający dzień

Pogoda na dziś - sobota, 5.04. To będzie wymagający dzień

Źródło:
tvnmeteo.pl

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej ostrzega z silnym wiatrem. Żółte alarmy obowiązują w kilkunastu województwach. Porywy mogą sięgać nawet 80 km/h. Sprawdź szczegóły

Uwaga na silny wiatr. Alarmy IMGW w kilkunastu województwach

Uwaga na silny wiatr. Alarmy IMGW w kilkunastu województwach

Źródło:
tvnmeteo.pl

W ciągu najbliższych kilkunastu godzin pogoda w Polsce zmieni się o 180 stopni - ostrzegają synoptycy. Pomimo że jeszcze w piątek doświadczymy ciepłej, wiosennej aury, już w sobotę do Polski napłynie arktyczny chłód. O szczegółach mówił w programie "Wstajesz i wiesz" w TVN24 Tomasz Wasilewski.

Zmiana o 180 stopni. "Spektakularne" ochłodzenie na długo pozbawi nas ciepła

Zmiana o 180 stopni. "Spektakularne" ochłodzenie na długo pozbawi nas ciepła

Źródło:
tvnmeteo.pl

Do Polski zbliżają się masy mroźnego powietrza z północy, które przyniosą zapowiadane przez synoptyków ochłodzenie. Zmiana pogody będzie drastyczna. Na termometrach zobaczymy zaledwie kilka stopni powyżej zera, a z nieba może padać śnieg. Sprawdź szczegóły.

Którędy będzie szła zima. Mapy

Którędy będzie szła zima. Mapy

Źródło:
tvnmeteo.pl, ventusky.com

Trzy osoby zginęły w mieście Coria del Rio w Sewilli po tym, jak zawalił się dach magazynu. Zdaniem służb, do tragicznego zdarzenia przyczyniły się silny wiatr i i ulewny deszcz, które do Hiszpanii sprowadziła w piątek burza Nuria.

Po wichurze i ulewach runął dach, zginęły trzy osoby

Po wichurze i ulewach runął dach, zginęły trzy osoby

Źródło:
ENEX, RTVE, El Pais

W jednej z angielskich wsi w hrabstwie Hertfordshire samiec myszołowca towarzyskiego atakował ludzi. Drapieżny ptak obierał sobie za cel łysych wysokich mężczyzn. Niektórzy trafiali z zakrwawioną głową do szpitala. W czwartek problematycznego osobnika udało się złapać.

Drapieżny ptak atakował wysokich łysych mężczyzn

Drapieżny ptak atakował wysokich łysych mężczyzn

Źródło:
The Independent, BBC News

W łożyskach kotek, a także w płodach, może znajdować się mikroplastik - wynika z niewielkiego badania naukowców z Uniwersytetu w Parmie. Zdaniem ekspertów niebezpieczne cząsteczki mogą przenikać przez barierę łożyskową i kumulować się w płodach.

Zbadali bezdomne kotki. W łożyskach miały coś, czego nie powinno tam być

Zbadali bezdomne kotki. W łożyskach miały coś, czego nie powinno tam być

Źródło:
PAP

Co najmniej siedem osób zginęło w wyniku fali burz i tornad, jaka przetoczyła się nad centralnymi regionami Stanów Zjednoczonych. Lokalne władze informują o rozległych zniszczeniach i przerwach w dostawie prądu. Według prognoz zagrażające życiu warunki mogą utrzymywać się jeszcze przez kilka dni.

Nie żyje kilka osób. "Nie traćcie czujności"

Nie żyje kilka osób. "Nie traćcie czujności"

Źródło:
CNN, PAP

W ostatnim czasie w Peru padał intensywny deszcz. Do tragicznego zdarzenia doszło w prowincji Chanchamayo, gdzie trzech robotników zginęło w wyniku osuwiska.

Osunęła się ziemia, spadli ze 150 metrów. Nie żyją

Osunęła się ziemia, spadli ze 150 metrów. Nie żyją

Źródło:
Reuters, elbuho.pe, hytimes.pe, pachamamaradio.org

Minionej nocy na polskim niebie pojawiła się zorza polarna. Świetlny spektakl był widoczny między innymi na północy kraju. Na Kontakt24 otrzymaliśmy wyjątkowe zdjęcia.

"Zorza ponownie zatańczyła nad polskim morzem"

"Zorza ponownie zatańczyła nad polskim morzem"

Aktualizacja:
Źródło:
tvnmeteo.pl, Kontakt24

Susza panuje w Kampinoskim Parku Narodowym. Przepływ wody w biegnącym przez jego teren cieku osiągnął w środę rekordowo niską wartość. Jak przekazali w mediach społecznościowych przedstawiciele parku, jest to szczególnie niebezpieczne dla wrażliwych na ogień kampinoskich ekosystemów.

"Najbardziej palny park w Polsce" zmaga się z suszą

"Najbardziej palny park w Polsce" zmaga się z suszą

Źródło:
KPN, Regionalne Centrum Ekologiczne REC Polska

Kot został odnaleziony podczas telewizyjnej relacji na żywo. Zwierzak zaginął podczas tornada, które w środę przeszło nad stanem Arkansas.

"Tam jest mój kot". Zaginione zwierzę odnalazło się podczas relacji telewizyjnej

"Tam jest mój kot". Zaginione zwierzę odnalazło się podczas relacji telewizyjnej

Źródło:
fox13memphis.com, tvnmeteo.pl
Naukowcy sfermentowali miso w kosmosie

Naukowcy sfermentowali miso w kosmosie

Źródło:
CNN, iScience

Polska misja IGNIS na Międzynarodową Stację Kosmiczną wystartuje najwcześniej w maju - przekazała NASA. W jej tamach na ISS poleci astronauta Sławosz Uznański-Wiśniewski, który przeprowadzi szereg badań zaproponowanych przez krajowe przedsiębiorstwa i ośrodki naukowe.

Polski astronauta na ISS. NASA podała datę

Polski astronauta na ISS. NASA podała datę

Źródło:
PAP, NASA

Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba sfotografował asteroidę 2024 YR4. Do niedawna istniało niewielkie ryzyko, że obiekt mógłby uderzyć w Ziemię w 2032 roku. Obecnie to prawdopodobieństwo oceniane jest na bliskie zeru.

Asteroida, która mogła trafić w Ziemię, na zdjęciu

Asteroida, która mogła trafić w Ziemię, na zdjęciu

Źródło:
ESA, phys.org

Samce muszki owocowej, które "piją" alkohol, są bardziej atrakcyjne dla samic. Jak wynika z badań, ten związek chemiczny powoduje zwiększoną produkcję hormonów płciowych. Co jeszcze ciekawsze - w mózgach muszek owocowych naukowcy zidentyfikowali mechanizm pozwalający na kontrolę konsumpcji alkoholu.

Samce muszek owocowych "piją" alkohol, by zyskać na atrakcyjności

Samce muszek owocowych "piją" alkohol, by zyskać na atrakcyjności

Źródło:
PAP, BBC

Tornada przetoczyły się w środę nad centralnymi i południowymi Stanami Zjednoczonymi. Trąby powietrzne spowodowały spore zniszczenia w stanach Missouri i Arkansas. Meteorolodzy ostrzegają, że to nie koniec zagrożeń - kolejne dni mają przynieść wyjątkowo obfite ulewy.

Ludzie pod gruzami domów, wiatr porywał auta

Ludzie pod gruzami domów, wiatr porywał auta

Źródło:
Reuters, CNN

Część Ameryki Północnej powoli kapie w głąb Ziemi. Jak wyjaśnili naukowcy z Uniwersytetu Teksańskiego, proces ten zachodzi bardzo głęboko pod powierzchnią, na granicy skorupy i płaszcza Ziemi. Modelowanie komputerowe pomogło im też w ustaleniu, co powoduje cieknięcie skał.

Geologowie zauważyli, że Stany Zjednoczone kapią w głąb Ziemi

Geologowie zauważyli, że Stany Zjednoczone kapią w głąb Ziemi

Źródło:
University of Texas - Austin

Trzęsienie ziemi o magnitudzie 5,6 nawiedziło południowe wybrzeże Birmy (Mjanmy) - przekazało niemieckie centrum informacyjne GFZ. Azjatycki kraj nadal zmaga się ze skutkami ubiegłotygodniowych wstrząsów, które wystąpiły w okolicy miasta Mandalaj. Jak podała agencja AP, liczba ofiar kataklizmu przekroczyła 3 tysiące.

Kolejne trzęsienie ziemi w Birmie. Liczba ofiar stale rośnie

Kolejne trzęsienie ziemi w Birmie. Liczba ofiar stale rośnie

Źródło:
PAP, Reuters

Rząd Słowacji zatwierdził plan odstrzału 350 niedźwiedzi oraz wprowadził stan nadzwyczajny w 55 z 79 powiatów kraju. Z decyzją władz nie zgadzają się obrońcy przyrody. Według nich planowany odstrzał kilkakrotnie przekracza dopuszczalny poziom.

Stan nadzwyczajny i zgoda na odstrzał 350 niedźwiedzi

Stan nadzwyczajny i zgoda na odstrzał 350 niedźwiedzi

Źródło:
PAP, TVN24

Po raz pierwszy naukowcy wykazali, że niektóre gatunki porostów mogłyby przetrwać warunki panujące na Marsie. W badaniu, prowadzonym przez Polaków, organizmy poddano symulacji, której rezultat zaprzeczył wcześniejszym założeniom dotyczącym życia na Czerwonej Planecie.

Te niezwykłe organizmy występują w Polsce i być może poradzą sobie na Marsie

Te niezwykłe organizmy występują w Polsce i być może poradzą sobie na Marsie

Źródło:
phys.org, zpe.gov.pl

W dolinie Biebrzy panuje susza. Wystarczy iskra, żeby doszło do pożaru. Susza może mieć także katastrofalny wpływ na tamtejsze ptaki, które do lęgu potrzebują rozlewisk.

Tak sucho nad Biebrzą nie było nawet podczas historycznego pożaru

Tak sucho nad Biebrzą nie było nawet podczas historycznego pożaru

Źródło:
TVN24, tvnmeteo.pl

Ogromne fale nawiedziły we wtorek wschodnie wybrzeże Australii. Na popularnej wśród surferów plaży Bondi ocean poważnie uszkodził klub surfingowy. Trudna sytuacja panowała także na południe od Sydney, gdzie przypływ podmył promenadę.

"Królewski przypływ" uderzył w kultową plażę

"Królewski przypływ" uderzył w kultową plażę

Źródło:
Reuters, ABC News

Potężne ulewy nawiedziły w ubiegłym tygodniu australijski Queensland. Według szacunków władz, pod wodą znalazło się około 500 tysięcy kilometrów kwadratowych terenu. Ponad 100 tysięcy sztuk bydła zatonęło. Meteorolodzy nie mają dobrych wieści, bo prognozowane są kolejne opady.

Roczne opady w tydzień. Pod wodą obszar wielkości Francji

Roczne opady w tydzień. Pod wodą obszar wielkości Francji

Źródło:
AFP, PAP

W okolicach Grindaviku na Islandii trwa erupcja wulkaniczna. Prewencyjnie ewakuowano mieszkańców miasta i turystów przebywających w słynnej Błękitnej Lagunie. Od samego rana w regionie trwa wzmożona aktywność sejsmiczna. Wstrząsy były odczuwalne w wielu regionach kraju.

Wulkan się obudził. Wstrząsy odczuwalne w stolicy

Wulkan się obudził. Wstrząsy odczuwalne w stolicy

Aktualizacja:
Źródło:
PAP, RUV

W ostatnich dniach wiele regionów Stanów Zjednoczonych nawiedziły niszczycielskie burze, którym towarzyszyły tornada. Zginęło co najmniej siedem osób. Wiatr niszczył domy, drzewa i zrywał linie energetyczne. Meteorolodzy ostrzegają, że to jeszcze nie koniec gwałtownych zjawisk.

Nie żyje siedem osób. "Najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa"

Nie żyje siedem osób. "Najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa"

Źródło:
PAP, NBC News, CNN

Strażacy z Kalifornii od kilku dni walczą z pożarem przy granicy z Nevadą. Udało się powstrzymać rozprzestrzenianie się żywiołu, jednak to nie koniec zmagań służb. Jak podała gazeta "Los Angeles Times", płomienie nadal są potencjalnym zagrożeniem dla znajdujących się w pobliżu drzew, których wiek szacowany jest na ponad 4000 lat.

Ogień zagraża drzewom liczącym ponad 4000 lat

Ogień zagraża drzewom liczącym ponad 4000 lat

Źródło:
PAP, Los Angeles Times, AP, tvnmeteo.pl

W Birmie trwa akcja poszukiwawczo-ratunkowa po trzęsieniu ziemi, jakie nawiedziło kraj w zeszłym tygodniu. Bilans ofiar wzrósł do ponad 2,7 tysięcy. Jak opowiadali na antenie TVN24 wolontariusze z organizacji Humanosh Emergency Medical Team, koordynację pomocy utrudnia brak usług komunikacyjnych, a przez zniszczone drogi służby mają problemy z dotarciem do potrzebujących.

"Podróż, która do tej pory trwała dwie godziny, zajmuje dziesięć"

"Podróż, która do tej pory trwała dwie godziny, zajmuje dziesięć"

Źródło:
Reuters, PAP, TVN24

Ulewy nawiedziły w poniedziałek południową Brazylię. Najtrudniejsza sytuacja panowała w rejonie Sao Paulo, gdzie woda zalała kilka ważnych arterii komunikacyjnych. Transport miejski został wstrzymany, a tysiące domów pozostało bez dostępu do prądu.

Na ulicach zamiast autobusów pojawiły się amfibie

Na ulicach zamiast autobusów pojawiły się amfibie

Źródło:
PAP, G1 Globo

Wystartowała misja Fram2. Załoga kapsuły Crew Dragon "Resilience" spędzi cztery dni na orbicie polarnej - to pierwsza załogowa misja, której trasa przebiega nad obszarami okołobiegunowymi. Cywilni astronauci mają w planach przeprowadzenie ponad 20 eksperymentów.

Spędzą kilka dni na nieprzyjaznej orbicie. Pierwsza taka misja w historii

Spędzą kilka dni na nieprzyjaznej orbicie. Pierwsza taka misja w historii

Źródło:
Reuters, SpaceX, CNN, "Z głową w gwiazdach", "O kosmosie i astronautyce"