Konkubinat – jakie prawa mają partnerzy żyjący w związku nieformalnym

Źródło:
TVN24 Biznes
Biedroń: naprawdę nie jestem naiwny, że Morawiecki przeforsuje związki partnerskie
Biedroń: naprawdę nie jestem naiwny, że Morawiecki przeforsuje związki partnerskieTVN24
wideo 2/4
Biedroń: naprawdę nie jestem naiwny, że Morawiecki przeforsuje związki partnerskieTVN24

Konkubinat to prawnie nieuregulowana wspólnota życiowa mężczyzny i kobiety, której cechą jest trwałość. W Polsce życie w konkubinacie oznacza brak możliwości korzystania z dokładnie takich samych praw, jakie mają małżeństwa. Mimo to są możliwości dziedziczenia, wspólnych rozliczeń czy brania wspólnie kredytu.

Konkubinat jest uważany za związek osób różnej płci, ale w postanowieniu sądu z 2007 roku pojawia się również sformułowanie „konkubinat homoseksualny”.Konkubina i konkubent mogą spisywać umowy na podstawie Kodeksu cywilnego, w których mogą podzielić majątek. Mogą też dziedziczyć na podstawie testamentów.W konkubinacie nie obowiązuje zasada domniemania uznania ojcostwo jak w małżeństwie, ale przysługują alimenty dziecku, a także może ono dziedziczyć po rodzicach.

Konkubinat – co to jest?

Sformułowanie konkubinat wywodzi się z połączenia łacińskich słów: con – "wespół z" i cubrare – "leżeć". Według Słownika Języka Polskiego PWN konkubinat to trwały związek, który nie jest potwierdzony zawarciem związku małżeńskiego, czyli nie jest sformalizowany. Tworzą go konkubent (mężczyzna żyjący z kobietą w konkubinacie) i konkubina (kobieta żyjąca z mężczyzną w konkubinacie). A u jego podstaw leży połączenie więzami uczuciowymi, fizycznymi i gospodarczymi.

Konkubinat jest w tradycyjnym ujęciu związkiem osób różnej płci. Tak też przedstawiono to w wyroku Sądu Najwyższego z grudnia 2007 roku. Powstało jednak określenie „konkubinat homoseksualny”, które bazuje na orzeczeniu Sądu Apelacyjnego z lutego 2007 roku. Stwierdzono w nim, że „nie ma podstaw do stosowania odmiennych zasad przy rozliczaniu konkubinatu homoseksualnego niż te, które mają zastosowanie odnośnie do konkubinatu heteroseksualnego”.

Konkubinat a kohabitacja

Powszechnie konkubinat jest używany zamiennie ze sformułowaniem związek kohabitacyjny. Według definicji kohabitacja to współzamieszkiwanie (con – wespół z, habitare – mieszkać) i przynajmniej w etymologii różni się tym od konkubinatu, że kładzie nacisk na współmieszkanie, a nie na współżycie. Do współżycia i wzajemnych relacji odnosi się również sformułowanie związek partnerski, czyli zalegalizowana forma, która występuje w wielu państwach (między innymi w Europie Zachodniej). To pozwala na formalne funkcjonowanie par homo- czy heteroseksualnych. W Polsce dotychczas nie zdecydowano się na taki krok.

Konkubinat – prawa i ograniczenia

Konkubinat w Polsce jest stanem faktycznym, ale nieuregulowanym w prawie. Osoby tworzące taki związek nie mogą korzystać z zawartych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym przepisów dotyczących stosunków majątkowych małżeńskich do rozliczenia konkubinatu. Nie ma możliwości wspólnego rozliczenia podatku ani korzystania z ulg przy rozliczaniu darowizn i nabycia spadku. A prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego i współżycia nie oznacza automatycznie domniemania, że nabyte indywidualnie rzeczy są wspólne.

Może jednak dojść do zakupu na współwłasność (ułamkową), gdy partnerzy jednocześnie nabywają prawo własności na przykład mieszkania. Źródłem współwłasności może też być zasiedzenie, które obowiązuje przy wieloletnim konkubinacie. Do rozliczeń można posługiwać się przepisami o bezpodstawnym wzbogaceniu lub zniesieniu współwłasności.

W polskich przepisach (w Kodeksie cywilnym czy karnym) znajdują się też pewne sformułowania, które odnoszą się do konkubinatu. Jednym z nich jest pojęcie "osoby pozostającej we wspólnym pożyciu". Takim osobom przysługuje wejście w stosunek najmu mieszkania po śmierci najemcy.

Do konkubinatu można odnieść też przepisy, gdzie użyto pojęcia "osoby bliskiej". To oznacza, że po śmierci konkubenta lub konkubiny można występować o rentę odszkodowawczą. Można też zostać zwolnionym ze składania zeznań w postępowaniu karnym w czasie trwania związku. W razie śmierci partnera konkubinie (lub konkubentowi), która z nim mieszkała, przysługuje uprawnienie do korzystania z mieszkania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku.

Dziecko, alimenty i dziedziczenie w konkubinacie

W przypadku dziecka urodzonego w małżeństwie domniemuje się automatycznie ojcostwo męża matki. Ta zasada nie obowiązuje jednak w konkubinacie. Konkubent musi je uznać, ale można też wystąpić do sądu o uznanie ojcostwa. Dziecko w związku bez ślubu może mieć nazwisko ojca, ale również matki czy dwuczłonowe.

Prawo do opieki nad dzieckiem, czyli władza rodzicielska, przysługuje konkubentom w stosunku do ich wspólnego dziecka. W przypadku potomków z innych związków – pozostają one obce dla konkubenta matki lub ojca. To oznacza, że nie ma wobec nich żadnych obowiązków, ale też formalnie nie może decydować o jego życiu.

Dziecku w konkubinacie przysługują prawa do alimentów. Można też wystąpić do sądu rodzinnego, jeżeli nie są one wypłacane. Alimenty nie przysługują jednak partnerom w konkubinacie.

Dziecko w konkubinacie ma również prawo do renty rodzinnej, a także do dziedziczenia na równi z potomkami z małżeństw. Automatyczne dziedziczenie z ustawy nie dotyczy jednak samych konkubentów, ponieważ według prawa spadkowego są sobie obcy. W tym wypadku konieczne jest spisanie testamentu. Jeżeli jednak zostaną w nim pominięci ustawowi spadkobiercy, czyli rodzina, to mogą oni dochodzić prawa do zachowku.

Konkubinat – po ilu latach? Jak udowodnić konkubinat?

Ponieważ konkubinat nie jest prawnie uregulowany, to nie jest też wymagane oświadczenie konkubenckie, by mógł funkcjonować. Nie ma też przepisów stanowiących, od ilu lat zaczyna się konkubinat. Jednak w sprawach spornych przed sądem dotyczących na przykład rozliczeń czy dziedziczenia może pojawić się pytanie – jak konkubinat udowodnić. Można to zrobić na podstawie relacji świadków (rodziny, sąsiadów), przedstawienia rachunków za media, aktów urodzenia dzieci (jeżeli konkubenci mają wspólne), ale również za pomocą dokumentów z podróży, które razem odbyli, czy zaświadczenia z administracji (jeśli oboje są zameldowani w tym samym miejscu).

Umowa konkubencka

Strony mogą też spisać umowę konkubencką, w której na przykład zawrą obowiązek opieki nad partnerem w razie choroby, podzielą w niej majątek określając wysokość udziałów, zniosą współwłasność czy ustalą zakres zajmowania się bieżącymi sprawami. Taka umowa musi być oparta na artykule 353 Kodeksu cywilnego, który mówi o zasadzie swobody umów i jej ograniczenia. „Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego”.

Umowa musi być sporządzona pisemnie, zawierać informację o stronach, pomiędzy którymi zawarta zostaje umowa, a także opis porozumienia. Może również zawierać akt notarialny, czyli być przygotowana przez notariusza.

Partnerzy w konkubinacie mogą również wziąć wspólny kredyt za zgodą banku, na przykład na mieszkanie. Co jednak zrobić, gdy zaciągnięto wspólny kredyt bez ślubu a później doszło do rozstania? Jedna z osób może zatrzymać mieszkanie i spłacić byłego partnera. Można też je sprzedać i przy podziale pieniędzy spłacić kredyt wcześniej. Szczegółowe rozwiązania zależą jednak od umowy i ustaleń z bankiem.

Akty prawne: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny; postanowienia Sądów Najwyższego i Apelacyjnego

Autorka/Autor:red.

Źródło: TVN24 Biznes

Źródło zdjęcia głównego: Shutterstock

Pozostałe wiadomości

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej analizuje dwa pomysły na skrócenie czasu pracy - przekazała w piątek szefowa resortu Agnieszka Dziemianowicz-Bąk. Jak stwierdziła, jej "marzeniem, planem, wolą" są zmiany w tym zakresie. - Pracownik wypoczęty jest bardziej kreatywny i zmotywowany - powiedziała szefowa MRPiPS.

Rewolucja w czasie pracy. "Dwie propozycje" na stole

Rewolucja w czasie pracy. "Dwie propozycje" na stole

Źródło:
PAP

Jak zobaczyłam ten rachunek, to myślałam, że zera mi się mieszają. Nie prowadzimy huty szkła, a małą rodzinną firmę - mówi w rozmowie z redakcją biznesową tvn24.pl Małgorzata Piekarz z jeleniogórskiej firmy Nova Market, która w styczniu dostała rachunek za gaz na 45 tysięcy złotych. Antoni Pyzik w w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku faktury miał na prawie 50 tysięcy złotych, mimo że zdecydował się na początku roku zamknąć "Zajazd na Wzgórzu" w Moszczenicy. - Zapłaciłem, bo musiałem - opowiada.

Dostali rachunek za gaz na ponad 45 tysięcy złotych. "Takie sytuacje niszczą ludzi"

Dostali rachunek za gaz na ponad 45 tysięcy złotych. "Takie sytuacje niszczą ludzi"

Źródło:
tvn24.pl

Od 1 czerwca 2024 roku banki, firmy pożyczkowe i telekomunikacyjne przed zawarciem umowy będą musiały sprawdzać w rejestrze, czy PESEL danej osoby został zastrzeżony. Wicepremier, minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski powiedział, że jeżeli ktoś zaciągnie kredyt na zastrzeżony PESEL, to obywatel którego PESEL został do tego wykorzystany, nie będzie musiał spłacać tego zobowiązania.

"Olbrzymia zmiana" dla klientów banków i firm telekomunikacyjnych

"Olbrzymia zmiana" dla klientów banków i firm telekomunikacyjnych

Źródło:
PAP

Subwencje z tarcz antycovidowych będzie musiało oddać kolejne kilkaset firm - poinformował wiceprezes Polskiego Funduszu Rozwoju Bartosz Marczuk. Dodał, że PFR czeka jeszcze na ostatnie potwierdzenia tych decyzji od właściwych służb i instytucji. W niektórych przypadkach przedsiębiorcy otrzymywali kwoty sięgające nawet 3,5 miliona złotych.

Kolejne kilkaset firm dostanie wezwania do zwrotu pieniędzy

Kolejne kilkaset firm dostanie wezwania do zwrotu pieniędzy

Źródło:
PAP, tvn24.pl

Blue City, spółka zarządzająca centrum handlowym przy Alejach Jerozolimskich 179 w Warszawie, złożyła w sądzie wniosek o otwarcie przyśpieszonego postępowania układowego z powodu braku porozumienia z bankami na przedłużenie finansowania - poinformowało w czwartek Blue City.

Poważne kłopoty dużego centrum handlowego. Jest wniosek do sądu

Poważne kłopoty dużego centrum handlowego. Jest wniosek do sądu

Źródło:
PAP

Sejm w czwartek przyjął poprawki Senatu do ustawy w sprawie osłon dla odbiorców energii, w tym tę o czasowym zwolnieniu gospodarstw domowych z opłaty mocowej. Nowe przepisy wprowadzają między innymi bon energetyczny dla gospodarstw o niższych dochodach, a także na drugie półrocze - cenę maksymalną za energię elektryczną.

Sejm przyjął poprawki Senatu do ustawy o osłonie odbiorców energii elektrycznej

Sejm przyjął poprawki Senatu do ustawy o osłonie odbiorców energii elektrycznej

Źródło:
PAP

Liczba osób zarabiających powyżej 10 tysięcy złotych brutto miesięcznie wzrosła w Polsce w 2022 roku do 1,5 miliona - wynika z raportu firmy KPMG. O jedną dziesiątą zmalała natomiast grupa dysponujących majątkiem powyżej 1 miliona dolarów netto.

Tylu Polaków zarabiało powyżej 10 tysięcy złotych

Tylu Polaków zarabiało powyżej 10 tysięcy złotych

Źródło:
PAP

Prezydent Władimir Putin podpisał w czwartek dekret, na mocy którego możliwe będzie przejmowanie amerykańskiego majątku w Rosji w odwecie za zajmowanie przez władze USA zamrożonych rosyjskich aktywów w Stanach Zjednoczonych.

Rosja będzie przejmować amerykański majątek. Dekret Putina

Rosja będzie przejmować amerykański majątek. Dekret Putina

Źródło:
PAP

Główny Inspektor Farmaceutyczny (GIF) wstrzymał w obrocie na terenie całego kraju jedną serię leku Corhydron 25. Jak poinformował GIF, seria "nie spełnia ustalonych dla niej wymagań jakościowych".

Seria leku wstrzymana w obrocie. "Nie spełnia wymagań"

Seria leku wstrzymana w obrocie. "Nie spełnia wymagań"

Źródło:
GIF

Czeka nas wysoka waloryzacja kapitału emerytalnego. Ma wynieść 14,9 procent. Zebrane w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych środki mają wpływ na wysokość przyszłych świadczeń.

Mocna podwyżka przyszłych emerytur

Mocna podwyżka przyszłych emerytur

Źródło:
tvn24.pl

"W odpowiedzi na decyzję Aten, które ogłosiły wyznaczenie parków morskich na Morzu Egejskim, Turcja również wyznaczy swoje parki w regionie" - pisze w czwartek turecki portal Daily Sabah. Sprawa utworzenia parków morskich to jeden z najnowszych przykładów napięć między obu krajami.

Turcja i Grecja kłócą się o parki morskie

Źródło:
PAP

Komisja Europejska uruchomiła procedurę naruszenia prawa Unii Europejskiej wobec Niemiec, Węgier, Polski i Rumunii za brak terminowej wymiany informacji o dochodach osiąganych przez osoby fizyczne i firmy poprzez korzystanie z platform internetowych.

Bruksela wszczęła procedurę wobec Polski

Bruksela wszczęła procedurę wobec Polski

Źródło:
PAP

Marszałek Sejmu Szymon Hołownia poinformował w czwartek w Sejmie, że kieruje do procedowania do komisji odpowiedzialności konstytucyjnej wstępny wniosek o postawienie przed Trybunałem Stanu prezesa NBP Adama Glapińskiego.

Wniosek o Trybunał Stanu dla Adama Glapińskiego. Jest decyzja marszałka Hołowni

Wniosek o Trybunał Stanu dla Adama Glapińskiego. Jest decyzja marszałka Hołowni

Źródło:
PAP

Komisja Europejska nałożyła na koncern spożywczy Mondelez International karę w wysokości 337,5 miliona euro. Właściciel popularnych marek takich jak Milka czy Oreo odpowie za utrudnianie handlu słodyczami, czego skutkiem było sztuczne zawyżanie cen na europejskim rynku. Według KE firma współpracowała w ramach dochodzenia i przyznała się do naruszenia unijnych reguł konkurencji.

Potężna kara dla spożywczego giganta

Potężna kara dla spożywczego giganta

Źródło:
PAP

15 tysięcy złotych netto miesięcznie, premia i zakwaterowanie. To skierowana do Polaków oferta pracy w fabryce Mercedesa, o której napisał "Fakt". Co więcej, nie jest to wcale górna granica stawek.

Oferują 15 tysięcy złotych na rękę. Szukają chętnych w Polsce

Oferują 15 tysięcy złotych na rękę. Szukają chętnych w Polsce

Źródło:
Fakt

W aplikacji mObywatel 2.0 pojawiła się nowa usługa dla przedsiębiorców - "Firma". Umożliwia między innymi szybkie udostępnienie danych na temat działalności gospodarczej. Dla wszystkich użytkowników będzie dostępna 27 maja.

Nowa usługa dla przedsiębiorców w aplikacji mObywatel

Nowa usługa dla przedsiębiorców w aplikacji mObywatel

Źródło:
PAP

Zarząd TVN SA wydał w czwartek oświadczenie w sprawie działań Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.

Oświadczenie zarządu TVN SA w sprawie działań KRRiT 

Oświadczenie zarządu TVN SA w sprawie działań KRRiT 

Źródło:
tvn24.pl

Joanna Tyrowicz i Ludwik Kotecki z Rady Polityki Pieniężnej zostali wezwani do prokuratury na przesłuchanie w roli świadków. Wezwania dotyczą postępowania w sprawie naruszenia przepisów o ujawnieniu informacji w związku z wykonywaną funkcją.

Członkowie RPP wezwani do prokuratury

Członkowie RPP wezwani do prokuratury

Źródło:
PAP

Popularna wśród polskich turystów wyspa Hvar zmaga się z katastrofą ekologiczną. Jak donoszą chorwackie media, wszystko za sprawą statków wycieczkowych, które "zamieniają najpiękniejsze na świecie plaże w szamba". Branża turystyczna wezwała chorwacki rząd do podjęcia interwencji w tej sprawie.

Katastrofa ekologiczna na popularnej wśród Polaków wyspie. "Plaże zmienione w szamba"

Katastrofa ekologiczna na popularnej wśród Polaków wyspie. "Plaże zmienione w szamba"

Źródło:
PAP

Z Orlenu i spółek kontrolowanych przez paliwowego giganta w ostatnich miesiącach zwolniło się lub zostało zwolnionych ponad sto osób związanych z Prawem i Sprawiedliwością - informuje Business Insider. Na liście są między innymi syn byłego szefa TVP i mąż byłej wicepremier.

Wielkie sprzątanie po Obajtku. Na liście ponad sto osób

Wielkie sprzątanie po Obajtku. Na liście ponad sto osób

Źródło:
tvn24.pl

Posłowie koalicji rządzącej złożyli wniosek o postawienie przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Macieja Świrskiego przed Trybunałem Stanu. Podpisało się pod nim 185 posłów.

Trybunał Stanu dla szefa KRRiT. Jest wniosek

Trybunał Stanu dla szefa KRRiT. Jest wniosek

Źródło:
tvn24.pl, RM FM

W najbliższych dwóch tygodniach możemy spodziewać się nasilonych cyberataków - ostrzega wicepremier, minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski. Wskazał, że chodzi o dezinformację, ale też ataki na infrastrukturę krytyczną.

Wicepremier alarmuje. "W najbliższych dwóch tygodniach największa aktywność ataków cybernetycznych na Polskę"

Wicepremier alarmuje. "W najbliższych dwóch tygodniach największa aktywność ataków cybernetycznych na Polskę"

Źródło:
PAP

Polski Fundusz Rozwoju wzywa firmy do zwrotu środków, które otrzymały w ramach tarcz antykryzysowych, ale nie ujawnia przyczyn, bo... są tajne. - Państwo stosuje zasadę domniemania winy przedsiębiorcy zamiast zasady domniemania uczciwości - mówi rzecznik małych i średnich przedsiębiorców Adam Abramowicz.

Dostają wezwania do zwrotu pieniędzy. "Zostaliśmy oszukani i skrzywdzeni"

Dostają wezwania do zwrotu pieniędzy. "Zostaliśmy oszukani i skrzywdzeni"

Źródło:
tvn24.pl

Samorządy mogą już teraz zakazać sprzedaży alkoholu na stacjach paliw. Muszą jednak zrobić to z głową - zwrócił uwagę w czwartkowym wydaniu dziennik "Rzeczpospolita". Z takiej możliwości skorzystali radni z Torunia.

Zakaz może nadejść w każdej chwili. "Jest to już możliwe"

Zakaz może nadejść w każdej chwili. "Jest to już możliwe"

Źródło:
PAP

Orlen mocno traci w czwartek na giełdzie. W środę wieczorem spółka opublikowała wyniki za pierwszy kwartał tego roku. Zysk netto Grupy Orlen za pierwsze trzy miesiące był niższy o 6,7 miliarda złotych w porównaniu z analogicznym okresem roku ubiegłego.

Kurs Orlenu mocno w dół

Kurs Orlenu mocno w dół

Źródło:
PAP