Proktologia to jedna z najbardziej intymnych dziedzin medycyny. Czy tutaj empatia ma jeszcze większe znaczenie niż gdzie indziej?
Na pewno! Każda osoba przychodząca na pierwszą wizytę jest bardzo wystraszona. Obawia się zarówno badania, jak i diagnozy jaką usłyszy. Dlatego tak ważne jest indywidualne podejście i przeprowadzenie wizyty w sposób jak najmniej krępujący. Poza tym trzeba uważnie się wsłuchać w problem pacjenta, często wyciągając od chorego jakie dolegliwości mu doskwierają. Wiele osób nawet przed lekarzem wstydzi się mówić o swoich objawach. A dokładny wywiad to połowa sukcesu w uzyskaniu prawidłowego efektu terapeutycznego.
Proktologia to wciąż temat tabu. Czy Polacy nadal wstydzą się mówić o problemach zdrowotnych związanych z odbytem i jelitem grubym?
Tak, nadal jest to duży problem w społeczeństwie. Myślę, że jeszcze wiele osób nie zdaje sobie sprawę, że w ogóle są lekarze proktolodzy, którzy zajmują się problemami kanału odbytu, odbytnicy i jelita grubego. Często pacjenci myślą, że ich problemy proktologiczne są wyjątkowe i tylko oni mają problem. To oczywiście wynika, że nikt nie dzieli się informacją o swoich problemach nawet w najbliższej rodzinie – a to błąd. Wszyscy jesteśmy tak samo zbudowani i każdy z nas ma te same problemy. A jeżeli ktoś jeszcze ich nie ma, to tylko kwestia czasu.
Z jakimi objawami pacjenci najczęściej zgłaszają się do Pana gabinetu?
Najczęściej pacjenci zgłaszają się powodu krwawień z kanału odbytu podczas wypróżnień, to jest oczywiście spowodowane obawą o pojawienie się nowotworu. Kolejnym częsty objawem z którym się zgłaszają chorzy to pieczenie, świąd kanału odbytu i uczucie dyskomfortu. Nierzadko mamy do czynienia z problemem bólu podczas wypróżnień i podczas siedzenia. Nieregularne rytmy wypróżnień i zaparcia to jest kolejny problem, który na pewno stanowi znaczącą grupę.
Jak długo przeciętnie zwlekają z wizytą, zanim trafią do specjalisty?
To wygląda bardzo różnie i zależy od problemu. Jeżeli mamy pacjenta z bólem kanału odbytu to zazwyczaj przychodzi bardzo szybko po poradę. Podobnie jest w przypadku krwawienia z kanału odbytu. Z pozostałymi dolegliwościami pacjenci potrafią zwlekać po kilka miesięcy, albo próbują leczyć się na własną rękę szukając rozwiązania w internecie i z reklam telewizyjnych.
Pacjenci często przychodzą zawstydzeni, przestraszeni, czasem po latach zwlekania. Jak przełamuje Pan ich lęk już od pierwszych minut wizyty?
Tak, oczywiście tacy pacjenci też się zjawiają, kiedy ich objawy są tak dokuczliwe, że uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Zawsze w takich przypadkach mówię, że na pewno sobie poradzimy i zastosujemy odpowiednie leczenie do problemu, a także, że za parę tygodni będzie żałował, że tak długo zwlekał z wizytą.
Jak dieta wpływa na powstawanie hemoroidów, szczelin odbytu czy zaparć?
W przypadku pokarmów to oczywiście na pierwszym miejscu należy wspomnieć o odpowiednim nawodnieniu – ale pamiętajmy, że mówimy o wodzie a nie o takich napojach kawa czy herbata. Na drugim miejscu zawsze wspominam o ograniczeniu spożywania czekolady i orzechów, które będę powodować zaparcia i doprowadzać do rozwoju choroby hemoroidalnej. Kolejnym elementem diety, który nie wszystkim służy i może powodować problemy z wypróżnianiem, nasilać uczucia parcia na stolec, to są produkty mleczne pochodzenia odzwierzęcego.
Kiedy krwawienie z odbytu to „tylko hemoroidy", a kiedy może oznaczać nowotwór?
Krew jasnoczerwona, żywa, świeża, pozostająca na papierze lub nawet nierzadko kapiąca do ustępu jest najczęściej objawem krwawienia z kanału odbytu – czy to hemoroidów lub ze szczeliny kanału odbytu. Natomiast, na pewno niepokojące objawy mogące sugerować występowanie nowotworu jelita grubego to wybuchowe stolce, nieregularne naprzemienne biegunki i zaparcia, pojawienia się śluzu, krwawienia pod postacią krwi wymieszanej ze stolcem oraz spadek masy ciała w krótkim okresie – 1-2 miesiące spadek o np. 5-10 kg.
Jakich objawów absolutnie nie wolno bagatelizować?
Tak naprawdę każde krwawienia z kanału odbytu wymagają konsultacji lekarskiej, ale również tak, jak wcześniej wspomniałem: nieregularne wypróżnienia ze śluzem i krwią, wybuchowe stolce, nagły spadek masy ciała i osłabienie powinny zostać wyjaśnione.
Czy młodzi pacjenci coraz częściej trafiają do proktologa?
Niestety tak, jest to związane z trybem życia dzisiejszej młodzieży. Duża grupa młodych osób dzisiaj czas spędza siedząc przed telefonem, komputerem, telewizorem. Do tego należy wspomnieć że niektóre aktywności fizyczne również mogą nasilić i powodować rozwój hemoroidów, np.: jazda rowerem i intensywny wysiłek fizyczny.
Dlaczego Polacy nadal boją się kolonoskopii bardziej niż samej choroby?
Obecnie na pewno świadomość konieczności przeprowadzenia kolonoskopii profilaktycznej jest dosyć wysoka, a obawy przed wykonaniem badania najczęściej wynikają z obaw o ból podczas badania. Niestety nie wszystkie ośrodki w Polsce wykonują badania w znieczuleniu w asyście anestezjologa.
Jak przekonać osoby po 40. lub 50. roku życia do badań profilaktycznych?
Każdy po 45 roku życia powinien mieć wykonaną kolonoskopię profilaktyczną, a w przypadku wystąpienia nowotworu jelita grubego w rodzinie kolonoskopia powinna być wykonana już w wieku 40 lat. Aby zachęcić pacjentów do badań profilaktycznych to przede wszystkim należy zapewnić bezbolesne wykonanie badania w asyście anestezjologicznej, a także wspomnieć, że obecne preparaty służące do przygotowania jelita nie są straszne.
Jak zmieniła się proktologia w ostatnich latach – czy dziś leczenie jest mniej bolesne i mniej inwazyjne?
Czy jest mniej bolesne i mniej inwazyjne, no chyba nie do końca. Obecnie reklamowane zabiegi z zastosowaniem lasera, nie są dla wszystkich chorych. Najczęściej pacjenci z dolegliwościami bólowymi kanału odbytu, z intensywnymi krwawieniami na tle zaawansowanej choroby hemoroidalnej III i IV st. wymagają leczenia chirurgicznego. Zabiegi małoinwazyjne nie przynoszą efektu u tych pacjentów.
Czy wiele problemów można rozwiązać ambulatoryjnie, bez pobytu w szpitalu?
Na pewno cześć problemów możemy wykonać ambulatoryjne – jak np. nacięcie zakrzepu, lub ropnia okołoodbytniczego. W gabinecie możemy przeprowadzić diagnostykę wykonując badanie per rectum, rektoskopię lub anoskopię kanału odbytu. Oczywiście w niektórych gabinetach zakładane są gumki na hemoroidy lecz ja tego nie rekomenduję. W gabinecie leczymy objawy choroby hemoroidalnej i w zależności od stopnia zaawansowania jest krótsze lub dłuższe rozwiązanie problemu. W przypadku nawracających objawów choroby hemoroidalnej jedynym skutecznym leczeniem jest leczenie operacyjne, podobnie wygląda sytuacja w przetokach okołoodbytniczych. Należy też wspomnieć o leczeniu szczeliny kanału odbytu botoksem, czyli sfincterotomii farmakologicznej, którą, aby dobrze wykonać należy zrobić w asyście anestezjologa.
Z czym pacjenci mają większy problem – z bólem czy ze wstydem?
Z bólem pacjent nie ma problemu – bóle kanału odbytu potrafią bardziej doskwierać niż ból zęba, wtedy wstyd ustępuję i liczy się tylko, aby uśmierzyć ból. Natomiast w przypadku objawów nie powodujących bólu, a dających dyskomfort lub wynikających z niezadowolenia z wyglądu kanału odbytu, staram się, aby ten wstyd szybko ustąpił.
Jak wygląda pierwsza wizyta u proktologa i czego niepotrzebnie boją się pacjenci?
Wizyta u proktologa nie jest taka straszna jak ją piszą pacjenci.
U mnie w gabinecie zawsze zaczynam wizytę od rozmowy z pacjentem, aby poznać problem, pozwolić aby pacjent dokładnie opisał swoje problemy, aby się otworzył, bo nierzadko trudno im mówić o problemach. Następnie przechodzimy od badania per rectum, które wykonując delikatnie nie jest bolesne. Badania, aby nadto nie krępować pacjenta możemy wykonać w pozycji na lewym boku, pozycja kolankowo-łokciowa na pewno może powodować krępację pacjenta. Jednak czasami jest to pozycja konieczna do przeprowadzenia badania. W niektórych przypadkach wykonujemy również badania wziernikiem, czyli tzw. anoskopię lub krótkie badanie endoskopowe – czyli rektoskopię sztywnym wziernikiem przy podejrzeniu zmian lokalizujących się powyżej kanału odbytu – odbytnicy i esicy. Ale to tego badania pacjent musi przyjść odpowiednio przygotowany.
Co powiedziałby Pan osobie, która od miesięcy odkłada konsultację?
Objawy i dolegliwości same nie ustąpią, a wręcz przeciwnie – będą się tylko nasilać. Szkoda życia i czasu, a problem możemy bardzo szybko rozwiązać.
Gdyby miał Pan wskazać trzy najważniejsze zasady dbania o zdrowie jelit i okolic intymnych – co by to było?
Unikanie zaparć poprzez odpowiednie nawodnienie i ograniczenie spożywania słodyczy ze szczególnym naciskiem na ograniczenie czekolady.
Unikanie siedzącego trybu życia. Częściej wstawać i mniej siedzieć w pracy i domu. Konieczna aktywność fizyczna, ale z ograniczeniem intensywnego wysiłku fizycznego.
Dbanie o utrzymanie suchego środowiska okolicy kanału odbytu, w tym zaprzestania częstego podmywania.
Czego jako społeczeństwo powinniśmy nauczyć się o profilaktyce zdrowotnej?
Przede wszystkim powinniśmy pamiętać o okresowych badaniach przesiewowych: morfologia, badanie poziomu glukozy, regularne pomiary ciśnienia i kolonoskopia po 45 roku życia. Kobiety powinny pamiętać o regularnych wizytach u ginekologa, a mężczyźni u urologa. Kolejno należy wspomnieć o stylu życia: ruch, odpowiednia dieta, sen, niepalenie i wyeliminowanie alkoholu. Pamiętajmy, żeby poświęcić czas na badania i to, że czujemy się dobrze, to nie znaczy, że jestem zdrowy. Wiele objawów pojawia się dopiero w zaawansowanym stadium choroby.
Co najbardziej porusza Pana w codziennej pracy lekarza?
Najbardziej porusza mnie moment, kiedy ktoś przychodzi bardzo zestresowany, zawstydzony, często z problemem, o którym bał się mówić od miesięcy, czy nawet lata po badaniu wychodzi spokojniejszy, z poczuciem ulgi i konkretnym planem leczenia. To daje ogromną satysfakcję. W mojej specjalizacji bardzo widać, jak ważne są zaufanie, empatia i zwykła ludzka rozmowa.
Co chciałby Pan powiedzieć osobom, które boją się wizyty u lekarza i odkładają ją miesiącami?
Pierwszy krok choć zwykle najtrudniejszy, często przynosi największą ulgę. I zawsze powtarzam: proktolog dr Gmerek to też człowiek - naprawdę można przyjść bez stresu, spokojnie porozmawiać i po prostu dać sobie pomóc.
Rozmawiała: Danuta Klimek