Polacy żyją krócej niż średnio w UE. Resort zdrowia przedstawia plan na dziesięć lat
- Palenie, alkohol, zła dieta i brak ruchu mają związek z blisko 29 procentami zgonów w Polsce. Jak resort chce ograniczyć ich skutki?
- Polacy żyją coraz dłużej, ale wciąż krócej niż średnio w Unii Europejskiej. Co pokazują najnowsze dane?
- Nowy program obejmie także zdrowie psychiczne, uzależnienia cyfrowe i skutki zmian klimatu. Jakie działania zaplanowano do 2036 roku?
- Więcej artykułów o podobnej tematyce znajdziesz w zakładce "Zdrowie" w tvn24.pl
Ministerstwo Zdrowia opublikowało w poniedziałek projekt rozporządzenia dotyczącego Narodowego Programu Zdrowia na lata 2027-2036. Dokument wyznacza kierunki działań w zdrowiu publicznym, od ograniczania czynników ryzyka chorób przewlekłych po ochronę zdrowia psychicznego. Nowe przepisy mają wejść w życie pierwszego stycznia 2027 roku.
Narodowy Program Zdrowia na dziesięć lat. Dlaczego resort chce zmian?
Dotychczas Narodowy Program Zdrowia przygotowywano na pięć lat. Obecną edycję, obejmującą pierwotnie lata 2021-2025, przedłużono do końca 2026 roku. Teraz Ministerstwo Zdrowia proponuje dwukrotnie dłuższą perspektywę.
Jak zaznaczono w ocenie skutków regulacji, trwała zmiana nawyków zdrowotnych społeczeństwa i obserwacja trendów epidemiologicznych wymagają długofalowych, niezakłóconych działań. Celem nowego programu ma być zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie nierówności zdrowotnych w społeczeństwie. Resort chce również uporządkować zadania, dostosować je do aktualnych zagrożeń i wprowadzić wskaźniki pozwalające dokładniej oceniać skuteczność podejmowanych działań.
Narodowy Program Zdrowia jest podstawą polityki zdrowia publicznego, wynikającą z ustawy obowiązującej od grudnia 2015 roku. Pierwsza edycja obejmowała lata 2016-2020, a kolejna była w dużej mierze kontynuacją wcześniejszych działań.
Za realizację programu odpowiada nie tylko Ministerstwo Zdrowia, ale również samorządy, szkoły, instytucje państwowe i organizacje pozarządowe. Chodzi między innymi o profilaktykę chorób układu krążenia, nowotworów, cukrzycy i przewlekłych chorób układu oddechowego.
Zgony, których można uniknąć. Polska daleko od średniej
Choć Polacy żyją coraz dłużej, ich przeciętna długość życia pozostaje niższa niż średnio w Unii Europejskiej. Rośnie również liczba lat przeżywanych w zdrowiu - z 62,6 roku w 2021 roku do 63,1 roku w 2024 roku. Wyzwaniem pozostają jednak skutki pandemii COVID-19, starzenie się społeczeństwa, spadek liczby urodzeń oraz wysoka umieralność z powodu chorób przewlekłych.
Według raportu "Health at a Glance 2025", opublikowanego przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), wskaźnik zgonów możliwych do uniknięcia wśród osób poniżej 75. roku życia wynosi w Polsce 316 na 100 tysięcy mieszkańców, wobec 222 średnio w krajach OECD. Do zgonów możliwych do uniknięcia zalicza się zarówno te, którym można zapobiec dzięki skutecznej profilaktyce, jak i te, których ryzyko można ograniczyć dzięki odpowiednio wczesnej diagnostyce i leczeniu.
Palenie, alkohol, dieta i brak ruchu. Ile kosztują nasze nawyki?
Ministerstwo Zdrowia wskazuje cztery główne czynniki ryzyka: palenie tytoniu, nadmierne spożywanie alkoholu, nieprawidłową dietę i niedostateczną aktywność fizyczną. Według danych przywołanych przez resort wiążą się one z około 28-29 procentami wszystkich zgonów w Polsce - zwiększają ryzyko między innymi chorób sercowo-naczyniowych, nowotworów, cukrzycy oraz przewlekłych chorób układu oddechowego. Ich konsekwencje wykraczają poza stan zdrowia pacjentów. To także wcześniejsze kończenie aktywności zawodowej, absencja chorobowa i straty dla gospodarki.
"Należy zauważyć, że koszty leczenia następstw chorób cywilizacyjnych kilkudziesięciokrotnie przekraczają wydatki przeznaczane na profilaktykę tych chorób" - podkreśliło Ministerstwo Zdrowia. Tymczasem, jak wynika z raportu OECD, Polska przeznacza na profilaktykę zaledwie 1,7 procent bieżących wydatków na zdrowie, podczas gdy średnia dla krajów tej organizacji wynosi 3,4 procent.
Resort przekonuje, że skuteczne ograniczanie czynników ryzyka wymaga konsekwentnych działań prowadzonych przez wiele lat. Profilaktyka ma nie tylko poprawiać zdrowie społeczeństwa, ale też zmniejszać przyszłe koszty leczenia i świadczeń związanych z niezdolnością do pracy.
Zdrowie psychiczne, uzależnienia cyfrowe i zmiany klimatu. Co przewiduje program?
Projekt Narodowego Programu Zdrowia obejmuje cztery główne obszary: zdrowe wybory, zdrowe środowiska, zdrowie psychiczne oraz działania wzmacniające system zdrowia publicznego.
Pierwszy dotyczy przede wszystkim ograniczania palenia, spożycia alkoholu, używania substancji psychoaktywnych i uzależnień behawioralnych, w tym hazardu. Obejmuje też poprawę sposobu żywienia, zwiększanie aktywności fizycznej oraz przeciwdziałanie zakażeniom przenoszonym drogą płciową.
Drugi obszar skupia się na wpływie środowiska na zdrowie. Uwzględniono w nim między innymi skutki zmian klimatu i ekstremalnych temperatur, choroby związane z pracą oraz narastającą lekooporność drobnoustrojów.
Osobne miejsce poświęcono zdrowiu psychicznemu. Zaplanowano działania służące zmniejszeniu liczby samobójstw i prób samobójczych, przeciwdziałaniu nadmiernemu korzystaniu z technologii cyfrowych oraz poprawie zdrowia psychicznego seniorów i wsparciu ich opiekunów.
Program ma także wzmacniać edukację zdrowotną, przygotowanie na zagrożenia związane z chorobami zakaźnymi i dostosowanie profilaktyki do zmian demograficznych. Działania mają być finansowane między innymi ze środków budżetu państwa, funduszy celowych i pieniędzy pozostających w dyspozycji instytucji realizujących projekt.
Nowy program ma zacząć obowiązywać 1 stycznia 2027 roku. Dokument musi jednak jeszcze przejść proces legislacyjny. Samo wydłużenie programu nie przesądza też o skali efektów - znaczenie będą miały sposób realizacji poszczególnych działań, ich finansowanie i ocena skuteczności.