"Trudno mi wskazać inny kraj europejski, który w takim stopniu się zmienił"

Robert Kostro o zmianach polskich granic w ciągu stu lat niepodległości
Robert Kostro o zmianach polskich granic w ciągu stu lat niepodległości
tvn24
Robert Kostro o zmianach polskich granic w ciągu stu lat niepodległościtvn24

Obecnie granice są wyprostowane i jesteśmy bardziej homogeniczni - stwierdził Robert Kostro, dyrektor Muzeum Historii Polski. W programie "Sto lat Niepodległości" w TVN24 mówił o tym, jak w 1918 roku kształtowały się granice odzyskującej niepodległość Rzeczpospolitej. Jak dodał, Polska po II wojnie światowej przeszła ogromną zmianę, o czym nie zawsze pamiętamy.

Kostro powiedział, że "czasami sobie wyobrażamy państwo przede wszystkim przez granice". Dodał, że w listopadzie 1918 roku nie było jasności, co będzie należało do państwa polskiego.

- We Lwowie od 1 listopada trwały walki z Ukraińcami. (...) W grudniu wybucha Powstanie Wielkopolskie i to ono w dużej mierze zadecydowało o przynależności do Polski Wielkopolski, przynajmniej w takim kształcie, w jakim ona weszła - mówił.

Dodał, że z kolei traktat wersalki potwierdził granicę zachodnią, ale bez Śląska. - Kolejnym elementem było Wilno. To kolejny znak zapytania, bo tu jest konflikt polsko-litewski. Kolejne zagrożenie, to znaczy ta wisząca, wielka niewiadoma związana ze Wschodem - podkreślał. - Jeszcze w 1918 roku nie było wiadomo, czy wybuchnie wojna, w jaki sposób - dodał.

"Było pytanie, czy to będzie państwo Polaków, czy rodzaj federacji"

Pytany, czy wszyscy Polacy byli zgodni, że Polska - jeśli ma powstać - musi mieć Warszawę, Kraków, Lublin, ale także Poznań, Łódź, Katowice, Gdańsk, Wilno, Lwów, czy Grodno, Kostro odparł:

- Myślę, że jeśli chodzi o Łódź, Poznań, Wilno czy Lwów, to dyskusji wielkich nie było.

- Było pytanie dotyczące Górnego Śląska, Gdańska, ale przede wszystkim było pytanie o kształt tego państwa. Czy to będzie państwo tylko - albo przede wszystkim - Polaków, czy będzie jakiś rodzaj federacji, czy jakiś rodzaj innego ułożenia relacji, zwłaszcza z tymi narodami, które należały dawniej do Rzeczpospolitej - wskazywał. - To znaczy relacje z Ukrainą, z Litwą. One przede wszystkim były dużym znakiem zapytania - tłumaczył Kostro.

Jak dodał, "piłsudczycy, ale też w dużej mierze PPS (Polska Partia Socjalistyczna), lewica, byli bliscy koncepcji federacyjnej, natomiast Narodowa Demokracja chciała przede wszystkim, żeby państwo było oparte o ziemie etnicznie polskie".

- Ważny był również dla nich Śląsk i Pomorze - zaznaczył. - Tutaj była też argumentacja - poza etniczną, ludnościową - gospodarcza. Że Śląsk i Pomorze są kluczowe z punktu widzenia gospodarczego dla zbudowania silnego, niezależnego państwa - podkreślił dyrektor Muzeum Historii Polski.

Robert Kostro, dyrektor Muzeum Historii Polski w programie "Sto lat niepodległości"
Robert Kostro, dyrektor Muzeum Historii Polski w programie "Sto lat niepodległości"tvn24

"Inna była postawa Francji i inna Wielkiej Brytanii"

Mówił również o tym, jaką Polskę widział Zachód.

- Inna była postawa Francji i inna Wielkiej Brytanii. (...) Francji zależało na osłabieniu Niemiec, w związku z tym Francja była naszym sojusznikiem na konferencji pokojowej w Paryżu, zwłaszcza w sprawach dotyczących Śląska, Pomorza, Gdańska - podkreślił. - Jeśli chodzi o Wielką Brytanię, to tutaj te interesy działały zupełnie inaczej. To znaczy, Brytyjczycy bali się nadmiernego wzmocnienia Francji - wyjaśniał. W związku z tym - jak dodał - nie chcieli wzmocnienia Polski, która była sojusznikiem Francji w tym regionie.

Drugim ważnym czynnikiem - jak tłumaczył Kostro - była kwestia polityki wschodniej. - Wówczas jeszcze nikt nie przewidywał, że Związek Sowiecki będzie trwałym elementem systemu europejskiego - mówił.

Jak zauważył, "czerwona Rosja" była wtedy dla Polski korzystna. - Piłsudski to pokazał. W pewnym momencie wstrzymał ofensywę przeciwko bolszewikom, żeby nie dać temu państwu upaść. Myślę, że w tym momencie to była wielka szansa dla Polski, że Związek Sowiecki nie był partnerem negocjacyjnym - tłumaczył dyrektor Muzeum Historii Polski.

"Politycznie nam się to opłacało"

Kostro pytany był, czy miasta takie jak Gdańsk, Wrocław, czy Olsztyn włączone po II wojnie światowej w granice Polski, były rekompensatą za utracone ziemie wschodnie.

- W 1945 roku żaden Polak by się nie zgodził na taką wymianę, na oddanie Wilna i Lwowa - ocenił.

Stwierdził, że "wiele straciliśmy, II Rzeczpospolita była państwem bogatszym kulturowo i etnicznie", ale teraz - jak dodał - relacje między Polakami są prostsze dzięki temu, że "granice są wyprostowane i jesteśmy bardziej homogeniczni".

Ocenił jednocześnie, że "politycznie być może nam się to opłacało". - To nie znaczy, że my nie mamy w swojej kulturze, pamięci, tych ziem wschodnich. Były one ważnym elementem kultury Rzeczpospolitej - dodał.

"Wtedy jest to wspólne dziedzictwo"

- My mamy pewien obowiązek wobec dziedzictwa kulturowego które tam (na ziemiach wschodnich) zostało - mówił Kostro. Czasami jest ono traktowane jako własne przez Litwinów czy Ukraińców, ale nie zawsze. Często Polska musi finansować digitalizację zbiorów lub konserwacje dzieł sztuki, które zostały w Wilnie, czy Lwowie - dodał.

Dyrektor Muzeum Historii Polski podkreślał, że w tej kwestii warto współpracować z Litwinami i Ukraińcami. - To jest najlepszy klucz, jeśli udaje nam się znaleźć środowiska ludzi, którzy interesują się historią, pamięcią tych miejsc. Wtedy jest to wspólne dziedzictwo, a nie coś narzuconego przez nas - tłumaczył.

Gość programu "Sto lat Niepodległości" pytany był też o wielki transfer polskiej ludności ze wschodu na zachód, który dokonał się po II wojnie światowej.

- Koncentrujemy się na historii militarnej, a gdzieś ucieka nam historia cywilna, która jest niesłychanie ważna - ocenił Kostro. - Wbrew obiegowemu sądowi, że my się koncentrujemy na naszych cierpieniach, paradoksalnie nawet te cierpienia nie są przez nas pamiętane. Transfery ludności, wywózki, to jest rzecz słabo obecna w polskiej pamięci historycznej, a trudno mi wskazać inny kraj europejski, który w takim stopniu się zmienił - podsumował.

Zobacz materiał reporterki TVN24 Brygidy Grysiak:

Materiały z zasobu Narodowego Archiwum Cyfrowego www.nac.gov.pl

"Sto lat Niepodległości", materiał Brygidy Grysiak i rozmowa z gościem
"Sto lat Niepodległości", materiał Brygidy Grysiak i rozmowa z gościemtvn24

Autor: js,ads//now / Źródło: tvn24

Źródło zdjęcia głównego: tvn24

Raporty:
Pozostałe wiadomości

Główny Inspektor Farmaceutyczny podjął decyzję o wstrzymaniu w obrocie leku Viglita, stosowanego przy leczeniu cukrzycy. Powodem jest stwierdzenie wady jakościowej. 

Lek na cukrzycę wstrzymany w obrocie

Lek na cukrzycę wstrzymany w obrocie

Źródło:
tvn24.pl

W wyniku spożycia zatrutego piwa w kilku miejscowościach w południowej Zambii zmarło co najmniej 10 osób, a wiele trafiło do szpitala - poinformowała w piątek zambijska policja. Do produkcji piwa wykorzystano alkohol metylowy i pastę do butów.

Pasta do butów w piwie. Nie żyje co najmniej 10 osób

Pasta do butów w piwie. Nie żyje co najmniej 10 osób

Źródło:
PAP

Kancelaria prezydent Zuzany Czaputovej rozesłała w piątek do przewodniczących parlamentarnych partii politycznych zaproszenie na zaplanowane na wtorek spotkanie z prezydentem-elektem Peterem Pellegrinim. Czaputova i Pellegrini chcą wspólnego oświadczenia o odrzuceniu nienawiści. Dwie partie koalicji nie potwierdziły udziału w tym spotkaniu.

Spotkanie prezydent Słowacji i prezydenta-elekta z liderami partii zagrożone. "A co ja mam wspólnego z Czaputovą?"

Spotkanie prezydent Słowacji i prezydenta-elekta z liderami partii zagrożone. "A co ja mam wspólnego z Czaputovą?"

Źródło:
PAP

W polskich lasach panują ekstremalnie niebezpieczne warunki pożarowe. W piątek strażacy walczyli z trzema rozległymi pożarami lasu i wieloma mniejszymi, a prognozy wskazują, że sobota również może być niebezpieczna. W części kraju nadal obowiązuje także alert RCB.

Lepiej zrezygnować z leśnych wycieczek. Ekstremalne zagrożenie pożarowe

Lepiej zrezygnować z leśnych wycieczek. Ekstremalne zagrożenie pożarowe

Źródło:
IBL, IMGW, tvnmeteo.pl, PAP, KG PSP

W czwartek wieczorem siły izraelskie odzyskały ciała trojga zakładników ze Strefy Gazy - powiedział w piątek rzecznik izraelskiej armii Daniel Hagari. Według Izraela Hamas w Strefie Gazy nadal przetrzymuje około 100 żywych zakładników oraz ciała około 30 porwanych osób.

Izraelska armia odzyskała ciała trojga zakładników

Izraelska armia odzyskała ciała trojga zakładników

Źródło:
BBC, PAP

Sąd federalny w San Francisco skazał w piątek Davida DePape'a na 30 lat więzienia za próbę porwania w 2022 roku ówczesnej przewodniczącej Izby Reprezentantów USA Nancy Pelosi i zranienie jej męża. Prokuratorzy żądali kary 40 lat więzienia.

Chciał porwać Nancy Pelosi, zaatakował jej męża. David DePape skazany

Chciał porwać Nancy Pelosi, zaatakował jej męża. David DePape skazany

Źródło:
PAP

815 dni temu rozpoczęła się inwazja Rosji na Ukrainę. Ukraińska armia wzmacnia obronę przygranicznych rejonów obwodu charkowskiego. Rosyjskie straty na tym kierunku w ciągu doby wyniosły 133 zabitych - informuje portal Interfax Ukraina, cytując piątkowy raport Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy. Co wydarzyło się w Ukrainie w ostatnich godzinach.

Ukraina. Najważniejsze wydarzenia ostatnich godzin

Ukraina. Najważniejsze wydarzenia ostatnich godzin

Źródło:
PAP

IMGW wydał ostrzeżenia meteorologiczne przed burzami. Gwałtowna aura spodziewana jest w większości województw, a miejscami porywy wiatru mogą sięgnąć 70 kilometrów na godzinę. Sprawdź, gdzie może być groźnie.

Zagrzmi, może spaść grad. Ostrzeżenia IMGW

Zagrzmi, może spaść grad. Ostrzeżenia IMGW

Źródło:
IMGW

Zawiadomienie do prokuratury w sprawie działalności Mikołaja Pawlaka nie zostało jeszcze złożone, natomiast różne rzeczy mogą się wydarzyć - przyznała Rzeczniczka Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak, mówiąc o działalności swojego poprzednika. W "#BezKitu" przekazała też, że prawdziwe są informacje na temat zakupu bardzo drogich samochodów przez biuro RPD za czasów Pawlaka. Mówiła też o rzeczach koniecznych do zrobienia w zakresie walki z kryzysem zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży.

Będzie zawiadomienie do prokuratury na byłego Rzecznika Praw Dziecka? "Analizuję materiał. Nie wykluczam"

Będzie zawiadomienie do prokuratury na byłego Rzecznika Praw Dziecka? "Analizuję materiał. Nie wykluczam"

Źródło:
TVN24

TVP informuje o roszczeniach wystosowanych przeciwko spółce za materiały wyemitowane w latach 2016-2023. Prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień przez szefową neo-KRS. Na terenie Wojskowej Akademii Łączności w Petersburgu doszło do eksplozji - relacjonują rosyjskie media. Oto sześć rzeczy, które warto wiedzieć w sobotę 18 maja.

Sześć rzeczy, które warto wiedzieć w sobotę 18 maja

Sześć rzeczy, które warto wiedzieć w sobotę 18 maja

Źródło:
PAP, TVN24

Zignorował znak stop na przejeździe kolejowym i ciągnikiem lamborghini wjechał wprost przed pociąg. Został zabrany do szpitala, ale nie odniósł poważniejszych obrażeń. Wśród pasażerów pociągu nie było rannych.

W ciągnik lamborghini uderzył pociąg

W ciągnik lamborghini uderzył pociąg

Źródło:
tvnwarszawa.pl

W piątkowym losowaniu Eurojackpot nie padła główna wygrana. W efekcie kumulacja rośnie do 320 milionów złotych. Odnotowano cztery wygrane drugiego stopnia - w Niemczech i Danii. W Polsce padła wygrana trzeciego stopnia.

Wyniki Eurojackpot z 17 maja 2024. Jakie liczby padły podczas ostatniego losowania?

Wyniki Eurojackpot z 17 maja 2024. Jakie liczby padły podczas ostatniego losowania?

Źródło:
tvn24.pl

Wszedł na pomnik smoleński i zagroził detonacją ładunku wybuchowego. Postawił wówczas na nogi setki policjantów. Śledztwo w tej sprawie już się zakończyło. O skierowaniu do sądu aktu oskarżenia poinformował Szymon Banna, rzecznik Prokuratury Okręgowej w Warszawie.

Wszedł na pomnik smoleński, groził detonacją bomby. Koniec śledztwa

Wszedł na pomnik smoleński, groził detonacją bomby. Koniec śledztwa

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Polska gospodarka nie jest przygotowana na przyjęcie wspólnej waluty. W Ministerstwie Finansów nie toczą się prace nad przyjęciem euro – powiedział minister finansów Andrzej Domański w piątek podczas wystąpienia w mediach społecznościowych Koalicji Obywatelskiej. Przekazał też, że od stycznia mniejszy będzie tak zwany podatek Belki.

Minister: podatek będzie obniżony od 1 stycznia

Minister: podatek będzie obniżony od 1 stycznia

Źródło:
PAP

Niemal 10 milionów złotych - tyle wynosi suma roszczeń w sprawach przeciwko Telewizji Polskiej za materiały wyemitowane w latach 2016-2023 z powództwa osób i instytucji o naruszenie dóbr osobistych - poinformowano w komunikacie TVP.

"To cena, jaką spółka zapłaci za szkodliwą działalność Kurskiego". Podano kwotę

"To cena, jaką spółka zapłaci za szkodliwą działalność Kurskiego". Podano kwotę

Źródło:
PAP

Wraz ze wzrostem wynagrodzeń Polaków rośnie ich zdolność kredytowa. Obecnie osiągnęła poziom wyższy niż ten przed serią podwyżek stóp procentowych - oceniają analitycy HREIT.

Pensje pokonały Radę Polityki Pieniężnej

Pensje pokonały Radę Polityki Pieniężnej

Źródło:
tvn24.pl

Prokuratura Okręgowa w Warszawie wszczęła śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień przez przewodniczącą nowej Krajowej Rady Sądownictwa Dagmarę Pawełczyk-Woicką - dowiedziała się TVN24. Zawiadomienie w tej sprawie złożył gliwicki sędzia Paweł Strumiński.

Jest śledztwo w sprawie szefowej neoKRS

Jest śledztwo w sprawie szefowej neoKRS

Źródło:
TVN24, OKO.press

Nastoletnia dziewczynka urodziła dziecko w czasie wycieczki szkolnej w południowej Polsce. Matka oraz noworodek zostali przewiezieni do szpitala. Dziewczynka ma mniej niż 15 lat. Ojcem również jest nastolatek.

Nieletnia urodziła dziecko na wycieczce szkolnej. Ojcem również nieletni

Nieletnia urodziła dziecko na wycieczce szkolnej. Ojcem również nieletni

Źródło:
tvn24.pl

W trakcie kampanii wyborczej Prawa i Sprawiedliwości pękają wieloletnie więzy lojalności. Są za to spory, podgryzanie, podstawianie nogi, a także karząca ręka prezesa. Jarosław Kaczyński zawiesił w prawach członka partii Krzysztofa Jurgiela, krytykowanego przed laty ministra rolnictwa. O co poszło? W tej politycznej grze na Podlasiu padają nazwiska Sasin i Wąsik.

Jurgiel zawieszony za utracony sejmik? "Fakty" TVN: bardziej prawdopodobna jest inna wersja

Jurgiel zawieszony za utracony sejmik? "Fakty" TVN: bardziej prawdopodobna jest inna wersja

Źródło:
Fakty TVN

Obecnie fotoradary robią zdjęcie, jeśli kierowca przekroczy prędkość o więcej niż 10 kilometrów na godzinę - wynika z odpowiedzi Generalnego Inspektoratu Transportu Drogowego na pytania tvn24.pl. Wcześniej Najwyższa Izba Kontroli zwracała uwagę, że próg w fotoradarach był ustawiany wyżej - na poziomie 15 km/h, a niekiedy nawet 20-25 km/h.

Bat na kierowców. Limit jest niski

Bat na kierowców. Limit jest niski

Źródło:
tvn24.pl

Europejczycy sobie budowali i budują całkiem nowy system polityczny. System integracji, który nie jest imperium i nie jest państwem narodowym, a który służy obywatelom i funkcjonuje bardzo dobrze - mówił o Unii Europejskiej prof. Timothy Snyder z Uniwersytetu Yale. Podkreślał też, że "my jesteśmy dłużnikami (Ukraińców - red.), nie odwrotnie". - Rosja stoi na przeszkodzie lepszej ukraińskiej przeszłości - mówił historyk w rozmowie z dziennikarzem TVN24 BiS Janem Niedziałkiem.

Snyder: my jesteśmy dłużnikami Ukraińców, nie odwrotnie

Snyder: my jesteśmy dłużnikami Ukraińców, nie odwrotnie

Źródło:
TVN24 BiS

W piątek przyznano nagrody imienia Janusza Korczaka 2024. Wśród laureatów znalazła się między innymi Justyna Suchecka z redakcji tvn24.pl. "Jestem bardzo dumna i wzruszona, że mogę się znaleźć w takiej drużynie" - napisała dziennikarka.

Przyznano Nagrody Korczaka 2024. Wśród laureatów dziennikarka tvn24.pl

Przyznano Nagrody Korczaka 2024. Wśród laureatów dziennikarka tvn24.pl

Źródło:
tvn24.pl, Głos Nauczycielski

Przestroga, dobra rozrywka, a jednocześnie film wartościowy artystycznie. Aktorzy filmu "Furiosa: Saga Mad Max" opowiedzieli Ewelinie Witenberg o nowej produkcji ze słynnej serii i o pracy na planie. Anya Taylor-Joy mówiła między innymi o współczuciu dla swojej bohaterki, a Chris Hemsworth o frustracji związanej z kilkugodzinną charakteryzacją.

Anya Taylor-Joy i Chris Hemsworth w TVN24 o nowym "Mad Maxie". "Rozrywka i wartościowy artystycznie film"

Anya Taylor-Joy i Chris Hemsworth w TVN24 o nowym "Mad Maxie". "Rozrywka i wartościowy artystycznie film"

Źródło:
tvn24.pl

Ruszyło głosowanie internautów na zwycięzcę Nagrody Internautów XX edycji Grand Press Photo. Wyboru można było dokonać spośród 233 zdjęć, 56 autorów. Na oddanie głosu jest tydzień, do 21 maja do godziny 23:59. Wszystkich laureatów XX Grand Press Photo 2024 poznamy podczas gali dzień później, czyli 22 maja.

XX edycja Grand Press Photo. Rusza głosowanie internautów

XX edycja Grand Press Photo. Rusza głosowanie internautów

Źródło:
tvn24.pl