10 książek zbyt niebezpiecznych, by je czytać. Jakie tytuły i dlaczego zostały zakazane? Ta lista zaskakuje

Autor:
wac//az
Źródło:
The New York Times, BBC, Reader's Digest, The Moscow Times
Książka "Rok 1984" George'a Orwella
Książka "Rok 1984" George'a Orwella
Reuters Archive
Reuters Archive Książka "rok 1984" George'a Orwella

Trwa Tydzień Zakazanych Książek, który w tym roku odbywa się pod hasłem "Książki nas łączą. Cenzura nas dzieli". Książki prowokują, skłaniają do myślenia, inspirują protesty. To tylko kilka z powodów, dla których nawet współcześnie nie brak tytułów zakazywanych w wybranych krajach, regionach czy szkołach. Oto 10 książek, które przyciągały uwagę stróżów moralności i prawomyślności w ostatnich latach.

Tydzień Zakazanych Książek jest corocznym wydarzeniem, które w tym roku trwa od 18 do 24 września. Celem inicjatywy jest "świętowanie wolności czytania" i zwracanie uwagi na współczesne i historyczne próby cenzurowania książek. "Książki, które świat nazywa niemoralnymi, to są właśnie te, które światu wykazują jego własną hańbę" - pisał Oscar Wilde w "Portrecie Doriana Graya". Oto 10 książek, które przyciągały uwagę stróżów moralności i prawomyślności w ostatnich latach.

1. Seria komiksów "Maus" Arta Spiegelmana

Seria komiksów "Maus" Arta Spiegelmana, opowiadająca o okrucieństwach nazizmu i Holokauście, zyskała na popularności w latach 80. Na początku kolejnej dekady jeden z tomów serii stał się pierwszą powieścią graficzną, która zdobyła nagrodę Pulitzera. Spiegelman Żydów przedstawił jako myszy, a nazistów jako koty. "New York Times" poinformował na początku 2022 roku, że rada pedagogiczna jednej ze szkół w Tennessee zakazała omawiania "Maus" na lekcjach. Powód? Seria zawiera "niestosowne przekleństwa" i przedstawia nagą postać. "Maus" został też zakazany przez kuratorium oświaty hrabstwa McMinn za "zbędne używanie przekleństw i nagość oraz przedstawianie przemocy i samobójstwa".

ZOBACZ TEŻ: Komiks "Maus" o Holokauście wykreślony z programu nauczania szkoły w Tennessee

2. "Dziennik" Anne Frank

Wstrząsająca relacja z okresu drugiej wojny światowej pióra kilkunastoletniej dziewczyny również wzbudzała kontrowersje. Część amerykańskich szkół proste opisy anatomii uznało za "pornograficzne", z kolei komitet odpowiadający za dobór podręczników w Alabamie zasugerował dodanie dziennika do listy zakazanych książek, ponieważ jest "prawdziwie przygnębiający".

3. "Ulisses" Jamesa Joyce'a

Na liście "ksiąg zakazanych" w Wielkiej Brytanii znajdował się też "Ulisses" Jamesa Joyce'a. Trafił na nią w 1922 roku i pozostał przez kolejne 14 lat. BBC odnotowało, że autor miał problem z "brytyjskimi przepisami dotyczącymi nieprzyzwoitości". Odpowiedzialny za zakaz urzędnik przeczytał tylko 42 z 732 stron książki, jednak to wystarczyło, by uznał za niedopuszczalne opisy masturbacji, seksu, wizyt w toalecie i wulgaryzmy.

4. "Zabić drozda" Harper Lee

To kolejny klasyk światowej literatury, który znalazł się na cenzurowanym. Według "Reader's Digest", osadzona w latach 60. powieść należy do czołówki najczęściej zakazywanych dzieł literackich w Stanach. Zwolennicy zakazu twierdzą, że problematyka rasizmu i seksualności nie jest odpowiednia dla młodych czytelników. Nie brak też opinii, że użyte w książce rasistowskie uwagi mają "promować nienawiść rasową, podział rasowy, segregację rasową i białą supremację".

Harper Lee, autorka "Zabić drozda"domena publiczna

5. "Zew krwi" Jacka Londona

Wydany na przełomie XIX i XX wieku "Zew krwi" miał wzbudzić kontrowersje m.in. we Włoszech i Jugosławii motywami "indywidualizmu i darwinizmu społecznego", przemyconymi w powieści o losach skradzionego psa, który jako zwierzę zaprzęgowe musi walczyć, by przeżyć. Inne dzieła Londona znalazły się na celowniku nazistów, którzy w 1933 roku splądrowali ponad 30 niemieckich bibliotek w poszukiwaniu książek, które uważali za "antyniemieckie".

6. "Alicja w Krainie Czarów" Lewisa Carrolla

Tę klasyczną, omawianą na zajęciach filozofii wielu uniwersytetów powieść za wartą zakazania uznał w 1931 roku gubernator chińskiej prowincji Hunan. Uznał, że przedstawienie zwierząt i ludzi "jako równych sobie" może prowadzić do "katastrofy".

Współcześnie – jak donosił w zeszłym roku "Global Times" – pekińskie władze oświatowe zakazują używania zagranicznych podręczników w szkołach podstawowych i gimnazjach. Według regulacji opublikowanych przez miejską komisję edukacji, podręczniki dopuszczone w szkołach w Pekinie mają być pisane "na podstawie krajowego programu nauczania i recenzowane przez władze".

7. "Rok 1984" George'a Orwella

Dystopijna powieść z końca lat 40. przedstawiająca życie w systemie totalitarnym znalazła się w centrum uwagi w Rosji po inwazji na Ukrainę. Portal "The Moscow Times" informował o 75-procentowym wzroście sprzedaży online książki w marcu i parze, która została oskarżona o 'zdyskredytowanie rosyjskiej armii", ponieważ rozdawała egzemplarze książek, wydrukowane na domowej drukarce. W maju tego roku niezależny białoruski portal Nasza Niwa informował, że na Białorusi zakazano sprzedaży książki George’a Orwella. Władze miały wydać rozporządzenie: "Usunąć ze sprzedaży wszystkie warianty książki G. Orwella 'Rok 1984'. O wykonaniu zameldować do 19 maja".

Książka "rok 1984" George'a OrwellaReuters

8. "Kod Leonarda da Vinci" Dana Browna

Bestsellerowy "Kod Leonarda da Vinci" Dana Browna został zakazany w Libanie w 2004 roku. Książkę krytykował m.in. Abdou Abu Kasm, prezes libańskiego Katolickiego Centrum Informacji, który uznał ją za "obraźliwą". Kasmowi nie spodobały się fragmenty mówiące, że Jezus miał relację seksualną z Marią Magdaleną oraz że mieli dzieci. Ahmed Fadlalla Assi, kierujący Związkiem Wydawców Libanu, porównał Browna do innego autora budzącego kontrowersje na Bliskim Wschodzie. – Salman Rushdie zniknął z annałów historii, podczas gdy islam pozostał. Dan Brown też odejdzie, a chrześcijaństwo pozostanie – stwierdził.

 9. "Szatańskie wersety" Salmana Rushdiego

"Szatańskie wersety" zostały zakazane w Iranie w 1988 roku, ponieważ wielu muzułmanów uważa powieść Rushdiego za bluźnierczą. Brytyjskiemu pisarzowi indyjskiego pochodzenia wielokrotnie grożono śmiercią. W sierpniu 2022 roku został dźgnięty w szyję podczas spotkania z czytelnikami. Rushdiego oficjalne obłożono fatwą (w islamie rodzaj klątwy), która nakazuje każdemu wiernemu muzułmaninowi zabicie takiej osoby. Pisarz przez lata musiał się ukrywać i był pod stałą ochroną policji.

10. "Opowieść podręcznej" Margaret Atwood

Bestsellerowa powieść, która stała się podstawą serialu, jest przez wielu czytelników uważana za dystopię, która może się spełnić. Iranki widzą w niej niemal opis rzeczywistości, w której przyszło im teraz żyć. Powieść zaczyna się od tego, że z tajemniczych przyczyn kobiety żyjące w fikcyjnym kraju, zwanym Nową Anglią, stają się w większości bezpłodne. Gdy rządy w państwie przejmuje grupa religijnych fanatyków, zwolenników radykalnego patriarchatu, płodne kobiety zostają zniewolone, a ich rola sprowadza się do rodzenia dzieci i służenia mężczyznom. "Opowieść podręcznej" to jedna z najczęściej zakazywanych książek w USA. Jak pokazują dane z PEN America, stany na południu i środkowym zachodzie kraju stosują wzmożoną cenzurę. Przykładowo w Teksasie od lipca 2021 do kwietnia 2022 zakazami w szkołach i bibliotekach było objętych 713 tytułów.

Na polityczne burze wokół książek uznanych przez prawicowców za nieodpowiednie dla bibliotek szkolnych, autorka Margaret Atwood odpowiedziała w maju tego roku, ogłaszając wydanie niepalnej edycji "Opowieści podręcznej".

Autor:wac//az

Źródło: The New York Times, BBC, Reader's Digest, The Moscow Times

Źródło zdjęcia głównego: Shutterstock

Pozostałe wiadomości