Wielu seniorów nie zgłasza się na diagnostykę ani leczenie, tłumacząc pogorszenie słuchu m.in. "naturalnym procesem starzenia". Tymczasem konsekwencje mogą być znacznie poważniejsze i przyczyniać się do rozwoju demencji.

Głuchy jak pień. "To określenie bardzo trafnie oddaje sytuację"

Coraz więcej badań wskazuje na ścisły związek między słuchem a funkcjami poznawczymi. Nieleczony niedosłuch nie tylko utrudnia kontakt z otoczeniem, ale też może przyspieszać procesy starzenia się mózgu. Utrata bodźców dźwiękowych prowadzi do mniejszej aktywności neuronów odpowiedzialnych za pamięć i koncentrację. Nic więc dziwnego, że naukowcy coraz częściej biją na alarm, podkreślając, jak duże znaczenie ma wczesna diagnoza i leczenie.

Jak podkreśla w rozmowie z tvn24.pl prof. Kazimierz Niemczyk, kierownik Katedry i Kliniki Otorynolaryngologii, Chirurgii Głowy i Szyi w Centralnym Szpitalu Klinicznym Uniwersytetu Medycznego w Warszawie, publikacje naukowe wskazują, że u osób z nieleczonym niedosłuchem demencja może rozwijać się nawet pięć razy szybciej niż w przypadku naturalnego procesu starzenia. - W porównaniu z naturalnym procesem starzenia to rzeczywiście duża różnica. Zamiast roku - pięć lat. To ogromna przepaść. Jeśli porównamy osoby po roku i po pięciu latach, zobaczymy, że zmiany w funkcjonowaniu bywają bardzo duże - zaznacza.

Dowiedz się więcej:

"Zawał ucha", zmiany w mózgu. Czym jeszcze grozi zlekceważenie niedosłuchu?

Wielu seniorów, a często także ich bliscy, często uważa pogorszenie słuchu za element starzenia, z którym "po prostu trzeba się pogodzić". Tymczasem, jak podkreślają lekarze, to właśnie wtedy warto działać. - Czasem człowiek sam nie jest w stanie tego zauważyć. Dlatego ogromną rolę odgrywa rodzina i otoczenie. To oni powinni reagować, jeśli zauważą zmiany w zachowaniu, takie jak wycofanie, osłabienie kontaktu czy brak reakcji na rozmowę - zaznacza w rozmowie z tvn24.pl prof. Kazimierz Niemczyk.

- W normalnej relacji widzimy, że dźwięki dochodzące do drugiej osoby wywołują reakcję i rozmowa się toczy. Jeśli zaczyna się coś "zacinać", może to być pierwszy sygnał, że człowiek przestaje słyszeć. A kiedy przestaje słyszeć, zmienia się jego zachowanie. Mówi się potocznie, że ktoś jest "głuchy jak pień" i to określenie bardzo trafnie oddaje sytuację. Pień drzewa jest nieruchomy, nie reaguje i jest wyłączony z otoczenia. Tak samo człowiek z utratą słuchu: nie reaguje i jest wykluczony - dodaje laryngolog.

"Powstaje błędne koło"

Utrata słuchu to nie tylko problem z komunikacją, ale także z emocjami i funkcjonowaniem psychicznym. Osoby starsze, które zaczynają mieć trudności ze słyszeniem, zaczynają unikać spotkań towarzyskich i rozmów. Zamiast szukać pomocy, zamykają się w sobie, tłumacząc swoje problemy "wiekiem". - Wycofanie może prowadzić do depresji, obniżonej samooceny i w konsekwencji do procesów demencyjnych. Brak aktywności, brak stymulacji słuchowej powoduje, że funkcje poznawcze stopniowo się pogarszają. Dodatkowo wraz z pogorszeniem krążenia i zaburzeniami naczyniowymi słuch pogarsza się jeszcze bardziej i tak powstaje błędne koło - tłumaczy prof. Niemczyk.

- Przywrócenie słuchu, czy to aparatem, czy implantem ślimakowym, zatrzymuje ten proces, choć oczywiście nie cofa go całkowicie. U osób starszych starzenie i tak postępuje, ale dużo wolniej, jeśli słuch jest rehabilitowany - dodaje.

Aparat słuchowy najlepiej działa wtedy, gdy jest stosowany na obydwu uszach. Tylko w ten sposób można w pełni wykorzystać naturalne możliwości słuchu i zachować komfort w codziennym funkcjonowaniu. Tak, ponieważ do swobodnej komunikacji potrzebne jest dwoje sprawnie słyszących uszu. Przy słyszeniu tylko jednym uchem trudniej jest określić kierunek dźwięku, co może prowadzić do dezorientacji i poczucia zagubienia.

Dowiedz się więcej:

Przewlekły ból częstszy u kobiet. Naukowcy wiedzą już, dlaczego

Czy słuch można "zregenerować"?

W dzisiejszym świecie niemal nieustannie towarzyszy nam hałas, w pracy, na ulicy, w domu. Coraz częściej pojawia się więc pytanie, czy słuch można w jakikolwiek sposób chronić lub "zregenerować" po ekspozycji na głośne dźwięki. - Nie ma specjalnych mechanizmów regeneracji słuchu. Tak naprawdę liczy się przede wszystkim zdrowy styl życia. Jeśli doszło do ubytku, możemy zastosować trening słuchowy, aby częściowo poprawić odbiór dźwięków. Lepiej jest pozostawać w otoczeniu bodźców dźwiękowych, niż pozbawiać się ich całkowicie. Jeśli uszkodzenie powstało wskutek zbyt dużego natężenia dźwięku, nie cofnie się samo. Można to porównać do sportowca: kiedy przestaje trenować, jego wydolność spada. Ze słuchem jest podobnie: gdy przestaje być "używany", jego sprawność się pogarsza - tłumaczy prof. Niemczyk.

Na czym polega "złoty umiar"?

Jak podkreśla profesor Niemczyk, w dbaniu o słuch kluczowy jest rozsądek i zachowanie równowagi. Właśnie ten "złoty umiar" pozwala cieszyć się dźwiękami bez ryzyka uszkodzenia cennego zmysłu. Co to znaczy w praktyce? - Chodzi o to, by korzystać z dźwięków, ale w rozsądny sposób. Nie należy wystawiać się na hałas o zbyt dużym natężeniu, na przykład na koncertach. Rozmowa to około 60 decybeli i to jest bezpieczny poziom. Wysokie natężenia, w granicach powyżej 85-90 decybeli, mogą już stanowić zagrożenie dla słuchu - objaśnia.

Dowiedz się więcej:

Dlaczego Polacy przegrywają walkę z nadciśnieniem? Lekarze biją na alarm

Jak szybko można sobie zaszkodzić? - To bardzo indywidualne i zależy od wielu czynników, w tym od poziomu dźwięku i czasu ekspozycji. Jeśli ktoś znajduje się bardzo blisko głośnika i następuje nagły, silny skok natężenia dźwięku, może dojść do urazu akustycznego natychmiast - podkreśla laryngolog.

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że w Polsce niedosłuch może dotyczyć nawet 800 tysięcy osób. Lekarze podkreślają jednak, że rzeczywista skala tego zjawiska jest prawdopodobnie większa.