Naukowcy dostrzegli najbardziej odległą od Ziemi galaktykę, ukształtowaną na początku Wszechświata

Źródło:
sciencealert.com
Animacja dysku i dżetów w młodej gwieździe HH 1177
Animacja dysku i dżetów w młodej gwieździe HH 1177ESO/M. Kornmesser
wideo 2/25
Odległy kosmos

Niedawno odkryty obiekt we Wszechświecie uznany został za najbardziej odległą galaktykę, jaką kiedykolwiek dostrzeżono. Zdaniem badaczy, mogła ukształtować się, gdy Wszechświat był jeszcze bardzo młody. Jej blask dotarł do nas z odległości 13,5 miliarda lat świetlnych. Wykrycie obiektów z czasów początków kosmosu jest niezwykle trudne, bardzo często nawet najpotężniejsze ziemskie teleskopy mają problemy, by je wychwycić. Naukowcy nie zbadali jeszcze do końca, co sprawiło, że HD1 udało się zaobserwować.

Astronomowie ujawnili, że HD1, bo tak nazwano galaktykę, mogła istnieć już "zaledwie" 330 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Jej słabe światło, rozciągnięte przez ekspansję Wszechświata, pokonało trasę 13,5 miliarda lat świetlnych, aby dotrzeć na Ziemię.

Badacze nie są do końca pewni, jakie są jej cechy. Zastanawiają się, czy jest to galaktyka gwiazdotwórcza, w której rodzą się gwiazdy, czy też kwazar (zwarte źródło silnego i ciągłego promieniowania elektromagnetycznego o ogromnej mocy, które na pozór przypomina gwiazdę), w którego centrum znajduje się supermasywna czarna dziura.

Skomplikowana natura

Jeśli druga teoria jest prawdziwa, to wzrost czarnej dziury do supermasywnych rozmiarów zaledwie "chwilę" po Wielkim Wybuchu, może stanowić wyzwanie dla modeli powstawania i ewolucji tych obiektów.

- Odpowiedź na pytania o naturę tak odległego źródła może być skomplikowana - zauważył astrofizyk Fabio Pacucci z obserwatorium Harvard & Smithsonian Center for Astrophysics w stanie Massachusetts. - To tak, jakby zgadywać pochodzenie statku na podstawie bandery, w ogromnej odległości od brzegu, przy wichurze i gęstej mgle. Można dostrzec niektóre kolory i kształty na fladze, ale nie jej całość. To długa gra, polegająca na analizowaniu i wykluczaniu nieprawdopodobnych scenariuszy - dodał.

Wykrycie obiektów pochodzących z wczesnego Wszechświata jest niezwykle trudne. Nawet kwazary, najjaśniejsze obiekty w kosmosie, są przyćmione w rozległych przestrzeniach czasoprzestrzeni i bardzo często najpotężniejsze ziemskie teleskopy mają problemy, by je wychwycić.

1,2 tysiąca godzin obserwacji

HD1 została odkryta w ramach badania, którego celem było poznanie pierwszych galaktyk Wszechświata. Jego wyniki zostały szczegółowo opisane w artykule, który ukazał się w czasopiśmie naukowym "The Astrophysical Journal". W badaniach wykorzystano cztery potężne teleskopy optyczne i na podczerwień: Subaru, VISTA, UK Infrared oraz Kosmiczny Teleskop Spitzera. Na obserwacje poświęcono ponad 1,2 tysiąca godzin.

- Znalezienie HD1 wśród ponad 700 tysięcy obiektów było bardzo trudne - przyznał astronom Yuichi Harikane z Uniwersytetu Tokijskiego. - Czerwony kolor HD1 zaskakująco dobrze dopasował się do oczekiwanych cech galaktyki odległej o 13,5 miliarda lat świetlnych. Przyprawiło mnie to o gęsią skórkę - dodał.

Galaktyka HD1Harikane et al.

Przesunięcie ku czerwieni

Czerwony kolor pojawił się w wyniku zjawiska znanego jako przesunięcie ku czerwieni (ang. redshift). Występuje ono, gdy źródło światła oddala się od nas. Wtedy następuje wzrost długości fali światła w kierunku bardziej czerwonego końca widma elektromagnetycznego. Ponieważ Wszechświat się rozszerza, inne galaktyki wydają się przesunięte ku czerwieni. Im większa odległość w czasoprzestrzeni, tym większe przesunięcie ku tej barwie. Efekt ten pozwala astronomom obliczyć, jak długą drogę przebyło światło, aby do nas dotrzeć. Jak obrazowo tłumaczą astronomowie, im obiekt kosmiczny jest od nas bardziej oddalony, tym bardziej zaglądamy w jego przeszłość.

Światło z HD1 może być jednak mylące. Jest ono niezwykle jasne w zakresie fal ultrafioletowych, co sugeruje, że zachodzą tam bardzo dynamiczne procesy. Początkowo badacze myśleli, że jest to zwykła aktywność gwiazd - do czasu, gdy obliczyli, ile obiektów potrzeba do wytworzenia takiej ilości światła.

Była to liczba niewiarygodna, ponad 100 gwiazd rocznie. To 10 razy więcej niż spodziewano by się po tak starej galaktyce. Można jednak uznać, że tamtejsze gwiazdy nie muszą podlegać takim samym procesom, jak te, które już poznaliśmy.

Może podważać znane nam zasady

- Pierwsza populacja gwiazd, która uformowała się we Wszechświecie, była bardziej masywna, świecąca i gorętsza niż współczesne gwiazdy - zauważył Pacucci. - Jeśli założymy, że gwiazdy powstałe w HD1 są najstarszymi gwiazdami, znanymi także jako gwiazdy III populacji, to ich właściwości można łatwiej wyjaśnić. W rzeczywistości gwiazdy te są zdolne do wytwarzania większej ilości światła ultrafioletowego niż "normalnie". To mogłoby wyjaśnić ekstremalną jasność ultrafioletową HD1 - dodał.

Jeśli galaktyka jest kwazarem z supermasywną czarną dziurą, to wtedy generowany przez nią blask można wyjaśnić jako rozbłyski powstające w wyniku pożerania materii. Zespół naukowców obliczył, że aby wytworzyć takie światło, supermasywna czarna dziura musiałaby mieć masę około 100 milionów razy większą od masy Słońca.

Taki rozmiar poważnie podważa modele wzrastania supermasywnych czarnych dziur.

- Czarna dziura z HD1, która powstała kilkaset milionów lat po Wielkim Wybuchu, musiała wyrosnąć z masywnego źródła w niespotykanym tempie - mówił astrofizyk Avi Loeb z Uniwersytetu Harvarda i Smithsonian Center for Astrophysics. - Po raz kolejny okazuje się, że natura jest bardziej pomysłowa niż my - dodał.

Zespół ma nadzieję, że kolejne obserwacje, które będą możliwe dzięki Kosmicznemu Teleskopowi Jamesa Webba, ujawnią więcej szczegółów z czasów wczesnego Wszechświata.

Autorka/Autor:kw//rzw

Źródło: sciencealert.com

Źródło zdjęcia głównego: Harikane et al.

Pozostałe wiadomości

Jeszcze w maju na termometrach zobaczymy prawie 30 stopni. A jakie wartości przyniesie nam pierwszy miesiąc meteorologicznego lata? Sprawdź autorską długoterminową prognozę pogody na 16 dni, przygotowaną przez prezentera tvnmeteo.pl Tomasza Wasilewskiego.

Pogoda na 16 dni. Tomasz Wasilewski o tym, jak zacznie się czerwiec

Pogoda na 16 dni. Tomasz Wasilewski o tym, jak zacznie się czerwiec

Źródło:
tvnmeteo.pl

Pogoda na jutro. W nocy miejscami pojawią się opady deszczu. Poniedziałek 27.05 przyniesie podobną pogodę w części kraju. Do tego znów należy spodziewać się burz. Termometry pokażą nawet 29 stopni Celsjusza.

Pogoda na jutro - poniedziałek 27.05. Nocą w części kraju spadnie deszcz

Pogoda na jutro - poniedziałek 27.05. Nocą w części kraju spadnie deszcz

Źródło:
tvnmeteo.pl

W weekend w kilku stanach USA przeszły gwałtowne burze, którym towarzyszyły tornada. W Teksasie, Oklahomie i Arkansas zginęło łącznie co najmniej 14 osób. Kilkadziesiąt zostało rannych, wiele przetransportowano do szpitali. Żywioł niszczył domy, zrywał linie energetyczne i łamał drzewa. Zniszczenia są tak ogromne, że służby miały trudności z dotarciem do poszkodowanych.

Nie żyje co najmniej 14 osób, wielu rannych w szpitalach

Nie żyje co najmniej 14 osób, wielu rannych w szpitalach

Źródło:
PAP, ABC News, Associated Press

Meksykańskie miasto Puebla nawiedziła potężna burza gradowa. Ulice zasypała miejscami półtorametrowa warstwa lodu. Do zjawiska doszło nagle, podczas trwającej w kraju fali upałów.

Takie widoki na ulicach w trakcie fali upałów

Takie widoki na ulicach w trakcie fali upałów

Źródło:
Reuters, El Pais

Do Bangladeszu zbliża się cyklon Remal. Z przybrzeżnych terenów ewakuowano prawie 800 tysięcy osób. Służby meteorologiczne wydały alert najwyższego stopnia. Żywioł zagraża też sąsiadującym regionom Indii.

Ewakuacja blisko 800 tysięcy osób. Najwyższy stopień alertu

Ewakuacja blisko 800 tysięcy osób. Najwyższy stopień alertu

Źródło:
PAP, AP, Reuters

Niedziela to kolejny dzień, kiedy ze szczególną uwagą warto było śledzić to, co dzieje się w pogodzie. Przez Polskę przechodziły burze z ulewnym deszczem, a miejscami także z opadami gradu. Na Kontakt 24 otrzymaliśmy Wasze materiały pokazujące gwałtowne zjawiska pogodowe.

Kolejny niespokojny dzień. Pokazaliście nam tę burzową niedzielę

Kolejny niespokojny dzień. Pokazaliście nam tę burzową niedzielę

Źródło:
tvnmeteo.pl

, między innymi za sprawą zastąpienia anomalii pogodowej El Nino przez La Ninę. Amerykańska Narodowa Służba do spraw Oceanu i Atmosfery podała, że od czerwca do listopada możemy spodziewać się nawet 13 huraganów, z czego siedem może być silnych. Meteorolodzy ogłosili także listę imion dla tych zjawisk.

La Nina szybko zastąpi El Nino. Na Atlantyku może powstawać huragan za huraganem

La Nina szybko zastąpi El Nino. Na Atlantyku może powstawać huragan za huraganem

Źródło:
Reuters, NOAA, tvnmeteo.pl

Do 670 wzrosła szacowana liczba ofiar śmiertelnych osuwiska, które w piątek zeszło w Papui-Nowej Gwinei. Pod zwałami kamieni i ziemi mogło znaleźć się nawet 2000 osób. Akcja ratunkowa jest bardzo trudna, ponieważ na miejsce katastrofy można dostać się tylko drogą powietrzną.

Zwały ziemi mogły pogrzebać prawie 700 osób. Jak dotąd znaleziono pięć ciał

Zwały ziemi mogły pogrzebać prawie 700 osób. Jak dotąd znaleziono pięć ciał

Źródło:
PAP, postcourier.com.pg, tvnmeteo.pl

Zalane ulice, zerwane linie wysokiego napięcia, grad na ulicach - tak wyglądała Polska po burzach, które przetoczyły się przez kraj w sobotę. Strażacy byli wzywani do interwencji ponad 260 razy, a w województwie wielkopolskim jeden z funkcjonariuszy odniósł niegroźne obrażenia. Burzowe zdjęcia i nagrania otrzymaliśmy również na Kontakt 24.

Ranny strażak, powalone drzewa, zalane drogi. Bilans sobotnich burz

Ranny strażak, powalone drzewa, zalane drogi. Bilans sobotnich burz

Aktualizacja:
Źródło:
PAP, Kontakt 24, tvnmeteo.pl

Meksyk zmaga się z wielotygodniową falą upałów, przynoszącą rekordy temperatury. Zalegająca nad krajem masa gorącego powietrza przyczyniła się do śmierci prawie 50 osób. Kraj zmaga się także z uciążliwą suszą. W wielu miastach regularnie odcinane są dostawy wody, co doprowadziło do protestów ludności.

Prawie 50 osób zmarło pod "kopułą ciepła". Brakuje wody, ludzie wyszli na ulice

Prawie 50 osób zmarło pod "kopułą ciepła". Brakuje wody, ludzie wyszli na ulice

Źródło:
PAP, Reuters, CONAGUA

Pogoda na Boże Ciało i długi weekend czerwcowy. Na przełomie maja i czerwca czekają nas ciepłe, ale i deszczowe dni. Sprawdź wstępną prognozę pogody przygotowaną przez synoptyka tvnmeteo.pl Artura Chrzanowskiego.

Pogoda na Boże Ciało i długi weekend. Wstępna prognoza nie nastraja optymistycznie

Pogoda na Boże Ciało i długi weekend. Wstępna prognoza nie nastraja optymistycznie

Źródło:
tvnmeteo.pl

Trwa sezon burzowy. W czasie wyładowań atmosferycznych najbezpieczniej jest przebywać wewnątrz budynku. Jednak nawet jeśli zostajemy w domu, warto pamiętać o podstawowych zasadach bezpieczeństwa. Jak przygotować się na burzę?

Ładujesz telefon w czasie burzy? Zobacz, czego lepiej nie robić

Ładujesz telefon w czasie burzy? Zobacz, czego lepiej nie robić

Źródło:
PAP, tvn24.pl

Deszczowy las Borrowdale w północnej Anglii doczekał się statusu Narodowego Rezerwatu Przyrody. Ten typ ekosystemu charakteryzuje się bogatą, gęstą roślinnością i właściwie całorocznym okresem wegetacyjnym. Na dodatek lasy te są coraz rzadsze, przez co konieczna jest ich odpowiednia ochrona.

To jeden z ostatnich lasów deszczowych Anglii

To jeden z ostatnich lasów deszczowych Anglii

Źródło:
ENEX, gov.uk

Dwie grupy cykad wieloletnich zaczynają wylęgać się w Stanach Zjednoczonych. Tegoroczne zjawisko ma wyjątkowy charakter, ponieważ po raz pierwszy od ponad 200 lat doszło do jednoczesnego dojrzenia tych lęgów. Naukowcy i mieszkańcy spodziewają się jednego - przeraźliwie głośnych owadzich koncertów.

Biliony owadów zaczynają się wylęgać. Zrobi się przeraźliwie głośno

Biliony owadów zaczynają się wylęgać. Zrobi się przeraźliwie głośno

Źródło:
USA Today, Reuters, University of Connecticut, CNN

Tornado przeszło w środę nad środkowym Teksasem, przynosząc ze sobą porywy wiatru przekraczające 190 kilometrów na godzinę. Żywioł uderzył w miasto Temple, niszcząc ponad 500 budynków i raniąc 30 osób. W pamięci świadków najmocniej zapisał się ogłuszający ryk, jaki towarzyszył trąbie powietrznej.

Usłyszeli syreny i ogłuszający ryk. Wtedy nadciągnął wiatr

Usłyszeli syreny i ogłuszający ryk. Wtedy nadciągnął wiatr

Źródło:
Reuters, NBC DFW

Na plaży w Ustce w czwartek znaleziono martwą fokę. Zgłoszenie o zwierzęciu otrzymał Błękitny Patrol WWF. Zdjęcia dostaliśmy na Kontakt 24.

Martwa foka na plaży w Ustce

Martwa foka na plaży w Ustce

Źródło:
Kontakt 24, tvnmeteo.pl

Poniedziałkowa burza w Gnieźnie spowodowała wiele strat, a także wywołała wiele emocji, zresztą bardzo uzasadnionych. Tego dnia podobnych komórek burzowych nad północno-zachodnią częścią kraju było więcej, jednak to właśnie wielkopolskie miasto najmocniej odczuło załamanie pogody. O tym, co stało się 20 maja w Gnieźnie, pisze dla nas synoptyk tvnmeteo.pl Arleta Unton-Pyziołek.

Nad miastem zawisła "tykająca bomba", a to, co się stało, "wymknęło się kryteriom". Dlaczego Gniezno zatonęło w gradzie?

Nad miastem zawisła "tykająca bomba", a to, co się stało, "wymknęło się kryteriom". Dlaczego Gniezno zatonęło w gradzie?

Źródło:
tvnmeteo.pl

Pakistan od pewnego czasu zmaga się z falą upałów. Są miejsca, gdzie temperatura sięga blisko 50 stopni Celsjusza. Taka pogoda w dramatyczny sposób wpływa na mieszkańców - szpitale przyjmują setki osób z objawami udaru słonecznego. Według meteorologów spiekota ma utrzymać się jeszcze co najmniej tydzień.

Blisko 50 stopni, setki osób po udarze słonecznym w szpitalach

Blisko 50 stopni, setki osób po udarze słonecznym w szpitalach

Źródło:
PAP, AP, tvnmeteo.pl

W rosyjskim Komsomolsku nad Amurem trzymany w mieszkaniu koczkodan napił się alkoholu i wydostał na ulicę. Zanim zwierzę udało się złapać, pogryzło kilka osób.

Pijany koczkodan biegał po ulicy i pogryzł pięć osób

Pijany koczkodan biegał po ulicy i pogryzł pięć osób

Źródło:
PAP, Russian Traveler, fontanka.ru

W amerykańskim stanie Iowa tornado przewróciło tira na autostradzie. Zdarzenie zarejestrowała kamera. W związku ze zniszczeniami spowodowanymi gwałtowną pogodą gubernator stanu w 15 hrabstwach ogłosił stan wyjątkowy.

Tornado przewróciło tira na autostradzie. Nagranie

Tornado przewróciło tira na autostradzie. Nagranie

Źródło:
ENEX, tvn24.pl

50-latek z Auckland w Nowej Zelandii został ukarany grzywną po tym, jak w mediach społecznościowych pojawiło się nagranie, na którym widać, jak skacze z łodzi do wody wprost na orki pływające w pobliżu. Działanie mężczyzny oceniono jako "celowe, szokujące i głupie".

Mężczyzna rzucił się z łodzi na orkę i jej młode. "Celowe, szokujące i głupie"

Mężczyzna rzucił się z łodzi na orkę i jej młode. "Celowe, szokujące i głupie"

Źródło:
ABC News, DOC

Co najmniej pięć osób zginęło, a kilkadziesiąt zostało rannych - to bilans ofiar po przejściu potężnego tornada we wtorek przez miasteczko Greenfield w amerykańskim stanie Iowa. Duża część miejscowości została zniszczona. - To trwało kilka sekund - mówią mieszkańcy, którzy przy pomocy służb usuwają skutki żywiołu. 

"To trwało kilka sekund", "mój dom jest całkiem zniszczony"

"To trwało kilka sekund", "mój dom jest całkiem zniszczony"

Źródło:
CNN, Reuters, tvnmeteo.pl

Starship, czyli najpotężniejsza rakieta świata, czeka na swój czwarty testowy lot. Ma się on odbyć za około dwa tygodnie - poinformował Elon Musk, właściciel firmy SpaceX, która skonstruowała statek kosmiczny.

Megarakieta Elona Muska poleci czwarty raz. Podano datę

Megarakieta Elona Muska poleci czwarty raz. Podano datę

Źródło:
PAP, tvnmeteo.pl

Lokalne władze apelują o spokój po poniedziałkowym trzęsieniu ziemi we Włoszech, w wyniku którego konieczna była ewakuacja mieszkańców. Chociaż zniszczenia okazały się niewielkie, aktywność sejsmiczna budzi niepokój - została bowiem odnotowana w rejonie największego superwulkanu Europy, Pól Flegrejskich.

"Czuliśmy, jak ziemia porusza się pod naszymi stopami"

"Czuliśmy, jak ziemia porusza się pod naszymi stopami"

Źródło:
PAP, The Guardian, La Reppublica

Od trzech miesięcy odwiedzający zoo w Walencji w Hiszpanii widzą poruszające zachowanie jednej z mieszkających tam szympansic. Zwierzę o imieniu Natalia straciło młode kilka dni po narodzinach i od tego czasu nie chce się z nim rozstać.

Szympansica od trzech miesięcy nie oddaje zmarłego dziecka. Poruszające obrazy w hiszpańskim zoo

Szympansica od trzech miesięcy nie oddaje zmarłego dziecka. Poruszające obrazy w hiszpańskim zoo

Źródło:
Reuters, abc.es, The Olive Press

Rośnie liczba ofiar śmiertelnych trwającej od początku maja ogromnej powodzi w stanie Rio Grande do Sul na południu Brazylii. Zginęło prawie 160 osób, niemal 90 osób jest poszukiwanych - podały władze. Utrzymujące się opady i wysoka woda doprowadziły do pojawienia się drapieżnych zwierząt na zalanych ulicach miast tego regionu.

"Jakby jeszcze było mało powodzi, to pojawiły się żakare"

"Jakby jeszcze było mało powodzi, to pojawiły się żakare"

Źródło:
PAP, tvnmeteo.pl