Trzęsienia gwiazd i DNA Słońca. Gaia prezentuje wyniki misji

Źródło:
European Space Agency, PAP
Fale emitowane przez poszczególne pierwiastki
Fale emitowane przez poszczególne pierwiastkiESA & NASA/Solar Orbiter/SPICE team/G. Pelouze/IAS
wideo 2/8
ESA

Misja sondy kosmicznej Gaia zaowocowała kolejną porcją odkryć, które pozwalają nam lepiej zrozumieć Drogę Mleczną. Na Ziemię trafiły dane o ciekawym zjawisku "trzęsienia gwiazd" oraz ich ewolucji. Lepiej poznaliśmy także pochodzenie Słońca.

Celem prowadzonej przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) misji Gaia jest zebranie jak największej liczby danych o naszej galaktyce. Co kilka lat naukowcy publikują nowe odkrycia i obserwacje, które nie byłyby możliwe do zaobserwowania bez sondy. To już trzeci zestaw danych zaprezentowany w ramach programu.

Trzęsienia na powierzchni gwiazd

Udostępnione dane zawierają informacje o prawie dwóch miliardach gwiazd znajdujących się w naszej galaktyce. Jak opowiada Łukasz Wyrzykowski z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, uczestnik projektu, sonda dostarczyła nam wielu nowych informacji na temat kolorów ciał niebieskich oraz ich składów chemicznych. Gaia zaobserwowała także ciekawe zjawisko - "trzęsienia gwiazd".

Jak tłumaczą naukowcy z ESA, sonda wykryła silne drgania odrobinę przypominające wielkoskalowe tsunami w tysiącach gwiazd - nawet takich, w których takie zjawiska nie powinny występować. Ruchy te zmieniają kształt gwiazd, co czyni je trudnymi do wykrycia. Sam fakt ich zarejestrowania był niespodzianką dla naukowców - kosmiczne obserwatorium nie było stworzone do obserwacji tego fenomenu.

- Trzęsienia gwiazd pozwalają nam lepiej zrozumieć procesy zachodzące w ich wnętrzu - opowiada uczestniczka projektu Gaia Conny Aerts z belgijskiego Katolickiego Uniwersytetu Lowańskiego. - To prawdziwa skarbnica wiedzy na temat "kosmicznej sejsmologii".

Poznajemy gwiezdne DNA

Misja Gaia zebrała również sporo danych na temat pochodzenia gwiazd. Kluczem do zrozumienia tego procesu jest skład chemiczny danego ciała niebieskiego - jego "kosmiczne DNA". Astronomowie tłumaczą, że podczas Wielkiego Wybuchu powstały tylko lekkie pierwiastki, a wszystkie cięższe atomy tworzą się już we wnętrzu gwiazd. Gdy gwiazdy umierają, znajdujące się w ich wnętrzu ciężkie pierwiastki metaliczne są uwalniane do przestrzeni kosmicznej, gdzie stają się budulcem dla nowych ciał niebieskich.

Dane zebrane przez sondę pokazały, że Droga Mleczna pełna jest zarówno gwiazd złożonych z materiału pierwotnego, jak i tych wtórnych, zbudowanych z materii innych ciał niebieskich. Nasze Słońce należy do tej drugiej kategorii. Gaia zidentyfikowała także gwiazdy, które pierwotnie pochodziły z innych galaktyk.

- Chemia naszej galaktyki jest czymś fascynującym - opowiada Wyrzykowski. - Dzięki danym, jakich dostarcza Gaia, jesteśmy w stanie zbadać składy chemiczne i powiedzieć: ten fragment nieba przyszedł z innej galaktyki, ten jest stary, a ten - młody. Dotychczas astronomowie mieli dokładnie poznane fragmenty nieba, ale Gaia daje nam całe niebo. To jest właśnie rewolucja.

- To opowieść o powstawaniu naszej galaktyki - dodaje Alejandra Recio-Blanco z francuskiego Obserwatorium w Nicei. - Pokazuje, że nasze Słońce należy do cięgle zmieniającego się systemu, a wraz z nim i my.

Oko na galaktykę

Dane zebrane w ramach projektu Gaia dają nam wgląd w wiele innych zjawisk, w tym ewolucję gwiazd podwójnych, pochodzenie asteroid oraz kilkaset potencjalnych swobodnych czarnych dziur. Jak wyjaśnia Wyrzykowski, na chwilę obecną poznaliśmy dopiero niewielki wycinek Drogi Mlecznej.

- Te dwa miliardy gwiazd to największy katalog gwiazd naszej galaktyki, ale jednocześnie jest to zaledwie 1 procent wszystkich jej gwiazd - tłumaczy.

Astronom zaznaczył również, że baza projektu Gaia jest przełomowa pod względem przetwarzania wielkich ilości danych. Jak opowiada, w 2013 roku - przy starcie programu - astronomowie mieli świadomość, że "ilość danych wyprodukowanych w projekcie będzie przeogromna" i obawiali się problemów z ich analizą. Z czasem z pomocą przyszła im rewolucja technologiczna: szybsze komputery i algorytmy uczenia maszynowego.

Autorka/Autor:as/dd

Źródło: European Space Agency, PAP

Pozostałe wiadomości

Do naszego kraju na przełomie lutego i marca nieprzerwanie będzie płynąć ciepłe powietrze. W pierwszy weekend kolejnego miesiąca nawet na północy kraju, w tym na Suwalszczyźnie, temperatura sięgnie kilkunastu stopni Celsjusza. W niektórych regionach pojawią się opady deszczu, ale będą słabe i przelotne.

Pogoda na 5 dni. Fala ciepła obejmie całą Polskę. Taki będzie początek marca

Pogoda na 5 dni. Fala ciepła obejmie całą Polskę. Taki będzie początek marca

Źródło:
tvnmeteo.pl

Na terenie dwóch województw w północnej Polsce obowiązują alerty Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Synoptycy ostrzegają przed gęstą mgłą.

Niebezpiecznie w części kraju. Alerty IMGW

Niebezpiecznie w części kraju. Alerty IMGW

Źródło:
IMGW

Do środkowej Europy, w tym do Polski, napływa wyjątkowo ciepłe powietrze. We wtorek na południu kraju temperatura przekraczała aż 19 stopni Celsjusza, a w kilku miastach odnotowano rekordy. W Warszawie było cieplej niż w stolicy Hiszpanii.

Posypały się rekordy, Warszawa była cieplejsza od Madrytu

Posypały się rekordy, Warszawa była cieplejsza od Madrytu

Aktualizacja:
Źródło:
tvnmeteo.pl, IMGW, wetteronline.de

Pogoda na jutro. Środa 28.02 w wielu regionach Polski przyniesie opady deszczu. Najcieplej będzie na południowym wschodzie kraju. Temperatura w rejonie Podkarpacia osiągnie aż 18 stopni Celsjusza.

Pogoda na jutro - środa 28.02. Na termometrach będzie od 7 do 18 stopni

Pogoda na jutro - środa 28.02. Na termometrach będzie od 7 do 18 stopni

Źródło:
tvnmeteo.pl

Pokazano kolejne zdjęcia z historycznego lądowania na Księżycu, do którego doszło w ubiegłym tygodniu. Widać na nich powierzchnię naturalnego satelity Ziemi z bliskiej odległosci. Pozostały już prawdopodobnie tylko godziny, zanim sonda Odyseusz przestanie działać.

Odyseusz wysłał kolejne zdjęcia. To być może ostatnie godziny jego "życia"

Odyseusz wysłał kolejne zdjęcia. To być może ostatnie godziny jego "życia"

Źródło:
space.com, Reuters, tvnmeteo.pl

Pierwszy bocian przyleciał do wsi Krutyń na Mazurach - poinformował we wtorek w mediach społecznościowych Mazurski Park Krajobrazowy. To ptak, który od trzech lat zjawia się w tej miejscowości wcześniej niż inne bociany.

Do mazurskiej wsi przyleciał bocian. Wcześniej niż rok temu

Do mazurskiej wsi przyleciał bocian. Wcześniej niż rok temu

Źródło:
PAP, tvnmeteo.pl

Metalową bliznę zauważono na powierzchni białego karła WD 0816-310. Dawniej obiekt ten był wielkości naszego Słońca, jednak zakończył swoje życie pochłaniając otaczające go planety i planetoidy. To właśnie ten proces pozostawił po sobie unikatowy ślad.

Po kosmicznym kanibalizmie na powierzchni gwiazd pozostaje blizna

Po kosmicznym kanibalizmie na powierzchni gwiazd pozostaje blizna

Źródło:
ESO

Pożary lasu szaleją w stanie Missisipi. W poniedziałek strażacy walczyli z ogniem, który pochłonął ponad 600 hektarów lasu. Funkcjonariusze apelowali do mieszkańców o powstrzymanie się od rozpalania ognia w wietrzne dni.

Od trzech dni walczą z żywiołem

Od trzech dni walczą z żywiołem

Źródło:
Reuters, MS Forestry Commission

Dzud - zjawisko uniemożliwiające wypas zwierząt - opanował około 80 procent terenu Mongolii. Do tej pory przyczynił się on do śmierci ponad 2,9 milionów sztuk bydła. Wszystko wskazuje na to, że przez zmiany klimatyczne do podobnych katastrof będzie dochodziło coraz częściej.

"Biel i żelazo" zabiły prawie trzy miliony zwierząt

"Biel i żelazo" zabiły prawie trzy miliony zwierząt

Źródło:
PAP, Daily Sabah

Osuwisko całkowicie pogrzebało wioskę w środkowej Boliwii. Do zdarzenia doszło, gdy woda przelała się przez tamę pobliskiego zbiornika wodnego. To nie jedyne miejsce w kraju, gdzie obfite opady deszczu

Fale błota pochłonęły całą miejscowość. "Co zrobić, gdy straciliśmy wszystko?"

Fale błota pochłonęły całą miejscowość. "Co zrobić, gdy straciliśmy wszystko?"

Źródło:
Reuters, opinion.com.bo, urgente.bo

Ariane 6, nowa rakieta nośna Europejskiej Agencji Kosmicznej, dotarła do Gujany Francuskiej. Budowana przez kilkaset firm z 13 krajów konstrukcja ma zapewnić Europie niezależność w dostępie do orbity. Pierwszy lot zapowiadany jest na lato bieżącego roku.

Rakieta Ariane 6 przypłynęła do portu kosmicznego

Rakieta Ariane 6 przypłynęła do portu kosmicznego

Źródło:
PAP, ESA

Fala zimna dotknęła w weekend Hiszpanię. Temperatura gwałtownie się obniżyła, a w północnej części kraju spadł śnieg. W efekcie obfitych opadów drogi łączące północne regiony ze środkową częścią kraju zostały zamknięte dla ciężarówek. Hiszpanie zmagają się też z intensywnymi opadami deszczu i z silnym wiatrem.

Śnieg spadł w Hiszpanii

Śnieg spadł w Hiszpanii

Źródło:
ENEX, El Pais, elobservador.com.uy, AEMET

Zima w tym roku przypomina wiosnę, a przyroda zaczęła budzić się do życia z wyprzedzeniem. Jak tłumaczy synoptyk tvnmeteo.pl Arleta Unton-Pyziołek, natura wcale nie dała się całkowicie wyprowadzić w pole ciepłej aurze. Niewykluczone także, że w tym roku jeszcze liźnie nas jęzor zimna "Bestii ze Wschodu".

Ekstremalnie ciepły luty. Czy "Bestia ze Wschodu" przegoni wiosnę?

Ekstremalnie ciepły luty. Czy "Bestia ze Wschodu" przegoni wiosnę?

Źródło:
tvnmeteo.pl

Japoński lądownik SLIM przetrwał noc księżycową, choć nie był zaprojektowany do "przeżycia" w tak ekstremalnych warunkach - poinformowała w poniedziałek agencja kosmiczna JAXA. To pierwszy w historii lądownik, który precyzyjnie wylądował na powierzchni Srebrnego Globu.

Na Księżycu stał się "cud"

Na Księżycu stał się "cud"

Źródło:
PAP, tvnmeteo.pl

Mieszkańcy wsi Piasek pod Cedynią (województwo zachodniopomorskie) proszą o pomoc, ponieważ wody opadowe i gruntowe zatrzymują się na ich podwórkach, a niektórym zalewa też piwnice. Jak zaznaczają, to przez nową zaporę przeciwpowodziową. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Szczecinie mówi, że "wał został wykonany zgodnie z dokumentacją projektową".

Wał chroni przed powodzią, ale podwórka i piwnice zalane. "Coś nie zagrało"

Wał chroni przed powodzią, ale podwórka i piwnice zalane. "Coś nie zagrało"

Źródło:
TVN24, tvnmeteo.pl, IMGW

Zanieczyszczenia powietrza mają przełożenie na ilość opadów. Jak wynika z badań amerykańskich naukowców, znajdujące się w atmosferze cząsteczki sprawiają, że powietrze staje się chłodniejsze i suchsze. Zjawisko to może maskować pełną skalę zmian klimatycznych poprzez ukrywanie ekstremalnych opadów związanych z ocieplaniem się planety.

Zagadka "zaginionego" deszczu nareszcie rozwiązana

Zagadka "zaginionego" deszczu nareszcie rozwiązana

Źródło:
Berkeley Lab

Pająk Joro, inwazyjny gatunek z Japonii, bardzo dobrze radzi sobie w miastach. Przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych badanie wykazało, że stawonogom tym nie przeszkadzają silne wibracje związane z ruchem drogowym. Ta cecha prawdopodobnie ułatwi im w przyszłości opanowanie kolejnych regionów.

Inwazyjny pająk radzi sobie w miejskiej dżungli i "nigdzie się nie wybiera"

Inwazyjny pająk radzi sobie w miejskiej dżungli i "nigdzie się nie wybiera"

Źródło:
CNN, UGA Today

Przed nami absolutnie niezwykła temperatura w ostatnich dniach lutego. A jak zacznie się marzec? Czy będzie równie wyjątkowo ciepło, czy jednak zima wróci? Sprawdź długoterminową prognozę pogody na 16 dni.

Pogoda na 16 dni: tak mógłby wyglądać koniec kwietnia

Pogoda na 16 dni: tak mógłby wyglądać koniec kwietnia

Źródło:
tvnmeteo.pl

Osuwisko porwało dwoje dzieci w Kalifornii. Jak poinformowała policja, do tragedii doszło na polu namiotowym w pobliżu zapory na rzece Sacramento. Chociaż do akcji natychmiast wkroczyły służby ratunkowe, dzieci nie udało się uratować.

Osuwisko w pobliżu gigantycznej tamy. Nie żyje dwoje dzieci

Osuwisko w pobliżu gigantycznej tamy. Nie żyje dwoje dzieci

Źródło:
San Francisco, ABC 7 News

Nowe księżyce Urana i Neptuna zostały zaobserwowane przez astronomów. Jak wyjaśnili odkrywcy, to prawdopodobnie najciemniejsze obiekty tego typu, jakie da się zaobserwować za pomocą ziemskich teleskopów. Ich znalezienie wymagało wykorzystania specjalnej techniki obróbki obrazu.

Odkryto kolejne księżyce Urana i Neptuna

Odkryto kolejne księżyce Urana i Neptuna

Źródło:
Carnegie Science

Na plaży na włoskiej wyspie Lido, oddzielającej Lagunę Wenecką od Morza Adriatyckiego, znaleziono zwłoki ogromnej ryby. Mierzyła 2,5 metra i ważyła tonę.

Morze wyrzuciło na brzeg ogromną martwą rybę

Morze wyrzuciło na brzeg ogromną martwą rybę

Źródło:
ANSA, tvnmeteo.pl

Lawina śnieżna zeszła w niedzielę w masywie Sancy położonym we francuskim departamencie Puy-de-Dome. W wyniku żywiołu zginęły cztery osoby, a trzy zostały ranne.

Lawina zeszła nad ośrodkiem narciarskim. Nie żyją cztery osoby

Lawina zeszła nad ośrodkiem narciarskim. Nie żyją cztery osoby

Źródło:
PAP, francetvinfo.fr

Gdyby kraje Unii Europejskiej przestrzegały wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), dotyczących norm zanieczyszczonego powietrza, to można by ograniczyć liczbę przedwczesnych zgonów o blisko 240 tysięcy rocznie. Badania na ten temat przeprowadzili eksperci z Cyprus Institute i niemieckiego Towarzystwa Maxa Plancka.

Dzięki temu można by uratować życie 238 tysięcy osób rocznie

Dzięki temu można by uratować życie 238 tysięcy osób rocznie

Źródło:
The Guardian, tvnmeteo.pl, WHO

Indyjska Organizacja Badań Kosmicznych (ISRO) planuje wysłać na Marsa swojego drona. Misja zaplanowana jest na początek lat trzydziestych XXI wieku. Czy pionierski wiropłat Ingenuity od amerykańskiej agencji kosmicznej NASA doczeka się następcy?

Ingenuity będzie mieć swojego następcę?

Ingenuity będzie mieć swojego następcę?

Źródło:
space.com, indiatoday.in