Autor dziennika Alfred Kantor został deportowany do obozu Auschwitz z getta w Theresienstadt pod koniec 1943 roku.
Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz przekazało w czwartkowym komunikacie, że pozyskanie zbioru było możliwe dzięki decyzji mieszkających w Stanach Zjednoczonych dzieci artysty: Jerrego Kantora oraz Moniki Kantor-Churchill.
Dyrektor placówki Piotr Cywiński zapowiedział, że unikatowe prace zostaną objęte profesjonalną opieką konserwatorską i włączone do kolekcji prac artystycznych autorstwa więźniów i ocalałych, stanowiącej bezcenną wizualną dokumentację zbrodni dokonanej w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady.
127 stron rysunków akwarelowych
Członkowie rodziny Alfreda Kantora, przekazując kolekcję, podkreślili szczególne znaczenie miejsca, do któremu powierzają prace.
- To po prostu miejsce, do którego ta kolekcja należy. Nie potrafię sobie wyobrazić, żeby mogło znajdować się gdziekolwiek indziej. Pracownicy muzeum i ich doświadczenie w ochronie tego rodzaju materiałów są bez porównania. To właśnie tutaj tak ważny dokument historyczny powinien się znajdować - powiedział cytowany w komunikacie syn, Jerry Kantor.
Oryginalny rękopis "Dziennika Alfreda Kantora" z rysunkami z getta Theresienstadt oraz obozów Auschwitz i Schwarzheide, dotyczy okresu od grudnia 1941 do maja 1945 roku. Album ten zawiera 127 stron oryginalnych rysunków akwarelowych wraz z dodatkowymi wklejonymi autentycznymi dokumentami, takimi jak nakaz deportacji, żółta gwiazda i numer obozowy, a także 12 rysunków i akwarel, 30-35 listów, kartek, fotografii, dokumentów podróży z lat 1941-49. W stworzonym po wojnie albumie, w części poświęconej Auschwitz, widzimy m.in. wnętrze wagonu towarowego wiozącego Żydów do obozu, przybycie na rampę, proces wyładunku, selekcję, pozostawienie bagaży na rampie, przewożenie ludzi ciężarówkami do komór gazowych.
"Sceny codziennej udręki"
"Znajdują się tam też sceny z odcinka BIIb w obozie Auschwitz II-Birkenau: tatuowanie numerów, wygląd obozu, apele, praca więźniów, warunki życia w barakach, portrety obozowych oprawców, czy sceny codziennej udręki. Część rysunków ukazuje dymiące kominy krematoriów, wyciąganie zwłok z komór gazowych, doły spaleniskowe. W całym albumie znajdują się też rysunki ilustrujące doświadczenia autora z innych obozów" - przekazała Agnieszka Sieradzka, kuratorka w Zbiorach Muzeum.
Jej zdaniem niezwykle cenną rzeczą jest fakt, że rysunki tworzą spójną narrację. Jak wskazała, nie ma w zbiorach Muzeum drugiego, tak pełnego zestawu prac artystycznych będącego spójną opowieścią dotyczącą wojennych losów, w tym obozowych doświadczeń, jednego człowieka.
Rodzina przekazała także szkice Kantora wykonane na słabej jakości papierze, które najprawdopodobniej zostały wykonane przez niego jeszcze w obozie. Pokazują one m.in. ładowanie zwłok zmarłych więźniów na wóz, a także nagich ludzi stojących na śniegu po kąpieli.
Kim był Alfred Kantor?
Alfred Kantor urodził się 7 listopada 1923 roku w Pradze w Czechosłowacji. Zawsze lubił rysować i rozpoczął studia w Szkole Sztuki Reklamowej im. Rottera. Jednak w czasie niemieckiej okupacji został zmuszony - jako Żyd - do opuszczenia szkoły. Pod koniec 1941 r., otrzymał nakaz deportacji do getta w Theresienstadt. To właśnie tam Kantor zaczął rysować sceny z życia codziennego, prowadził zeszyt ze szkicami i tworzył obrazki na pamiątkę dla innych osadzonych.
Do obozu Auschwitz Alfred Kantor został deportowany 18 grudnia 1943 roku. Otrzymał numer obozowy 168524. W obozie udało mu się zdobyć papier i ołówek, dzięki czemu kontynuował rysowanie, choć później musiał te rysunki zniszczyć. Synowi powiedział po wojnie, że rysowanie w Auschwitz tego, co widział i przeżył, pozwoliło mu przetworzyć horror i trudne sytuacje z perspektywy obserwatora, a nie ofiary.
W 1944 roku został przeniesiony do Schwarzheide, podobozu KL Sachsenhausen, gdzie zaostrzono nadzór i chociaż Kantor musiał zniszczyć większość swoich rysunków, kilka małych obrazków przetrwało dzięki przyjacielowi, który je przemycił. Po wyzwoleniu przez Armię Sowiecką Kantor przeniósł się w lipcu 1945 roku do obozu dla osób przesiedlonych w Deggendorfie w Niemczech, gdzie uratowane rysunki i utrwalone w pamięci obrazy stały się podstawą całego albumu.
Po wojnie kontynuował działalność artystyczną, a jego prace - oparte na osobistym doświadczeniu obozowym - stanowią ważne świadectwo historii Zagłady.
Niemcy założyli obóz Auschwitz w 1940 roku, aby więzić w nim Polaków. Auschwitz II-Birkenau powstał dwa lata później. Stał się miejscem zagłady Żydów. W kompleksie obozowym funkcjonowała także sieć podobozów. W Auschwitz Niemcy zgładzili co najmniej 1,1 mln ludzi, głównie Żydów. Do obozu deportowali też około 150 tys. Polaków, z których blisko połowa nie przeżyła. W Auschwitz ginęli też Romowie, jeńcy sowieccy i osoby innej narodowości.
Źródło: PAP
Źródło zdjęcia głównego: Muzeum Auschwitz-Birkenau