- W jaki sposób krew pępowinowa z banku publicznego ratuje życie?
- Krew pępowinową można pobrać tylko raz, tuż po narodzinach dziecka. Jak się to odbywa?
- Czym się różni bankowanie rodzinne (komercyjne) od bezpłatnego, publicznego?
- W Polsce skala publicznych donacji krwi pępowinowej jest niewielka. Dlaczego?
Na przekazanie krwi pępowinowej do banku publicznego zdecydowali się Łukasz Rychlik i jego żona, która 3 listopada urodziła w Szpitalu Bielańskim ich drugą córkę, Joannę.
Dlaczego podjęli taką decyzję?
- Najważniejsze jest, żeby po prostu pomóc komuś. Jeżeli można to zrobić w tak prosty sposób, to dlaczego mielibyśmy tego nie zrobić - podkreśla w rozmowie z tvn24.pl Łukasz.
Mężczyzna jest także zarejestrowany jako potencjalny dawca szpiku. Z rozmów z lekarzem dowiedział się, że materiał pochodzący z krwi pępowinowej może trafić do szerszego rejestru i zostać wykorzystany w leczeniu pacjenta z Polski albo z zagranicy.
- Jeżeli to jest sytuacja, że mamy materiał, który ma trafić później do śmieci, to chyba lepiej, żeby mógł posłużyć medycynie i potencjalnie innej osobie, niż miałby pójść na zmarnowanie - mówi Łukasz Rychlik. Dodaje, że żona również się nie wahała.
Cenny zbiornik komórek macierzystych
Krew pępowinowa - czyli krew pozostała w naczyniach krwionośnych pępowiny oraz łożyska po narodzinach dziecka - przez wiele lat była utylizowana razem z łożyskiem jako odpad medyczny. Obecnie stanowi uznane źródło komórek macierzystych wykorzystywanych w transplantologii. Ich przeszczep dla części pacjentów z nowotworami krwi oraz innymi chorobami układu krwiotwórczego jest szansą na wyleczenie.
- Krew pępowinowa jest niezwykłym darem, jest przebogatym zbiornikiem komórek macierzystych. Komórek, które mogą przekształcać się w różne komórki naszego organizmu, zastępując te, które u pacjenta nie działają. Więc jest takim niezwykłym lekarstwem, które możemy wykorzystywać w niektórych chorobach, przede wszystkim onkologicznych - mówi w rozmowie z tvn24.pl prof. Filip Dąbrowski, ordynator Oddziału Położnictwa i Ginekologii Szpitala Bielańskiego w Warszawie.
Komórki macierzyste odpowiadają za odtwarzanie organizmu i naprawę powstałych w nim uszkodzeń. - Ten przebogaty materiał zazwyczaj jest utylizowany, a dzięki bankowaniu publicznemu może stać się normalnym materiałem do przeszczepienia i leczenia każdego z nas - podkreśla prof. Dąbrowski.
Krew pępowinowa jest stosowana między innymi w leczeniu białaczek, chłoniaków, ciężkich anemii i wrodzonych niedoborów odporności.
Bankowanie rodzinne i publiczne
Krew pępowinową można przechowywać na dwa sposoby.
W przypadku bankowania rodzinnego materiał jest przechowywany z myślą o dziecku, jego rodzeństwie lub innych członkach rodziny. Jest to opcja komercyjna. Druga możliwość to bankowanie publiczne, bezpłatne dla rodziców. W tym przypadku zgromadzony materiał może zostać wykorzystany do leczenia potrzebującego pacjenta.
Jak zaznacza ekspert, problemem w Polsce pozostaje jednak niewielka skala takich donacji. – Problemem jest niewielka dostępność bankowania publicznego, tego, że nie jest to obecnie traktowane tak jak służba krwi i liczba donacji publicznych cały czas jest niewielka – mówi prof. Dąbrowski.
Obecnie publiczne oddawanie krwi pępowinowej odbywa się za pośrednictwem banku prowadzonego przez prywatną firmę. Prof. Dąbrowski zwraca uwagę, że stworzenie państwowego systemu pozwoliłoby zwiększyć skalę publicznego bankowania, choć jednocześnie wskazuje na problemy związane z finansowaniem ochrony zdrowia i kosztami rozwoju tej dziedziny.
- Jestem przekonany, że w przyszłości będzie funkcjonował publiczny państwowy bank krwi pępowinowej i będzie to traktowane jako normalny element, tak jak oddanie krwi przez honorowego krwiodawcę - ocenia.
Materiał gotowy do wykorzystania
Większa dostępność zgromadzonego materiału ma znaczenie dla pacjentów, którzy nie mają odpowiedniego dawcy wśród najbliższych. Około 70 procent pacjentów potrzebujących przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych nie znajduje w pełni zgodnego dawcy w rodzinie. Konieczne staje się wtedy poszukiwanie dawcy niespokrewnionego.
Jak mówią eksperci, krew przekazana do banku publicznego, po przejściu badań i spełnieniu wymagań jakościowych, może zostać udostępniona pacjentowi potrzebującemu przeszczepienia. Informacje o materiale trafiają do rejestru POLTRANSPLANT.
- Krew pępowinowa jest dostępna od ręki, a do przeszczepienia pochodzących z niej komórek macierzystych wystarcza mniejsza zgodność tkankowa niż na przykład w przypadku szpiku. Dla pacjentów z chorobami hematoonkologicznymi, u których liczy się każdy tydzień, jest bardzo ważne, aby jak najszybciej znaleźć dawcę. Dlatego każda porcja zdeponowana w banku publicznym ma znaczenie, bo może uratować komuś życie - podkreśla dr n. med. Dariusz Boruczkowski, specjalista chorób dziecięcych i transplantologii klinicznej.
Pobranie nie wpływa na matkę ani dziecko
Krew pępowinową można pobrać zarówno podczas porodu siłami natury, jak i przy cesarskim cięciu. Odbywa się to już po narodzinach dziecka i przecięciu pępowiny.
- Wykonujemy to po urodzeniu dziecka, po zakończeniu wszelkich procedur, tak aby pobranie nie wpływało na dziecko ani na matkę. Przy standardowej procedurze z pępowiny pobiera się kilkadziesiąt mililitrów krwi, więc bardzo niewiele, ale ta krew jest o wiele bogatszym materiałem niż inne rodzaje komórek macierzystych - wyjaśnia prof. Dąbrowski.
Istnieją jednak przeciwwskazania do takich donacji. - Mogą to być niektóre choroby zakaźne. Zdarza się również, że pobranie uniemożliwia nagła sytuacja podczas porodu. Priorytetem personelu zawsze pozostaje bezpieczeństwo matki i dziecka - mówi prof. Dąbrowski.
Dni Krwi Pępowinowej w 14 szpitalach
17 listopada obchodzony jest Światowy Dzień Krwi Pępowinowej. Z tej okazji Polski Bank Komórek Macierzystych organizuje Dni Krwi Pępowinowej, podczas których przyszli rodzice mogą honorowo przekazać materiał do banku publicznego.
Akcja trwa od 2 do 25 listopada 2026 roku i obejmuje 14 szpitali w 12 województwach. Jej inauguracja odbyła się 3 listopada w Szpitalu Bielańskim w Warszawie.
Rodzice zainteresowani przekazaniem krwi powinni przed porodem poinformować o tym położną i wypełnić ankietę dotyczącą zdrowia oraz przebiegu ciąży. Pobranie przeprowadza przeszkolony personel. Materiał trafia następnie do laboratorium Polskiego Banku Komórek Macierzystych, gdzie jest badany i preparowany. Zakwalifikowana krew jest przechowywana w oparach ciekłego azotu, w temperaturze minus 176 stopni Celsjusza.
Dni Krwi Pępowinowej nie są jedyną okazją do bezpłatnego oddania krwi pępowinowej do banku publicznego. Obecnie przez cały rok taka możliwość dostępna jest w Warszawie, w czterech szpitalach położniczych: Szpitalu Klinicznym im. ks. Anny Mazowieckiej przy ul. Karowej, Szpitalu Klinicznym im. prof. Witolda Orłowskiego przy ul. Starynkiewicza, Szpitalu Specjalistycznym im. Świętej Rodziny przy ul. Madalińskiego oraz Warszawskim Szpitalu Południowym przy ul. Inflanckiej.
- Narodziny dziecka to jedyny moment, kiedy można zabezpieczyć krew pępowinową. Jeśli jej nie pobierzemy, bezpowrotnie przepadnie, a oddana na cele publiczne może uratować komuś życie. Każda porcja krwi pępowinowej w banku publicznym to realna szansa dla pacjenta, który czeka na przeszczepienie, a który nie ma dawcy w rodzinie. Na ostatnich konferencjach medycznych widać renesans zainteresowania komórkami z krwi pępowinowej. Tym bardziej nie powinniśmy pozwolić, by trafiała do utylizacji - mówi lekarz Tomasz Baran, dyrektor ds. Medycznych i Publicznych Polskiego Banku Komórek Macierzystych.