- Nadciśnienie tętnicze często przebiega bezobjawowo, ale nieleczone stanowi poważne zagrożenie dla kobiet planujących ciążę.
- Które leki są przeciwwskazane w ciąży ze względu na ryzyko wad wrodzonych u płodu?
- Zmiana czy odstawienie leków na nadciśnienie powinny odbywać się wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
Z raportu przygotowanego przez pracowników Szkoły Zdrowia Publicznego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego wynika, że tylko 43 proc. respondentów (kobiet i mężczyzn) deklaruje dokładną znajomość wartości swojego ciśnienia tętniczego. O nadciśnieniu tętniczym kardiolodzy często mówią jako o cichym zabójcy czy "chorobie, która nie boli". Tymczasem brak specyficznych objawów nie oznacza braku zagrożenia.
- Nieleczone nadciśnienie, zwłaszcza w połączeniu z paleniem papierosów, cukrzycą, zaburzeniami lipidowymi czy nadwagą, zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Regularny pomiar jest prostym sposobem na odpowiednio wczesne zauważenie problemu - podkreśla w rozmowie z tvn24.pl dr hab. n. med. Piotr Jędrusik, kardiolog z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Chorób Naczyń Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Nadciśnienie tętnicze u kobiet i mężczyzn zasadniczo leczy się przy użyciu tych samych grup leków. Istnieją jednak okresy życia kobiety, które wymagają szczególnego podejścia. Najważniejszym z nich jest ciąża, podczas której możliwości terapii są ograniczone. - Znaczenie ma również cały wiek rozrodczy, ponieważ pacjentka może zajść w ciążę, także nieplanowaną, a dobra kontrola ciśnienia przed ciążą również jest ważna - dodaje kardiolog.
Przy ciężkim nadciśnieniu ciążę warto zaplanować
Piotr Jędrusik podkreśla, że u kobiet z ciężkim nadciśnieniem (w populacji ogólnej powyżej 180/110 mmHg) szczególnie ważne jest planowanie ciąży. - Ciężkie nadciśnienie, jeżeli nie jest leczone, również stwarza poważne zagrożenie dla ciąży. Niekiedy lepiej więc wcześniej stosować skuteczny lek, nawet jeśli później nie będzie można go przyjmować, a po stwierdzeniu ciąży odpowiednio zmienić leczenie - wyjaśnia ekspert.
Jeżeli kobieta ma źle kontrolowane ciśnienie przed ciążą, rośnie ryzyko powikłań podczas ciąży. - Z jednej strony niektóre leki mogą wtedy zaszkodzić, ale z drugiej strony szkodliwa może być również niewłaściwa kontrola ciśnienia przed zapłodnieniem - mówi lekarz.
Tych leków nie należy stosować w ciąży
Nie wszystkie leki na nadciśnienie można jednak stosować będąc w ciąży. Jędrusik zwraca szczególną uwagę na dwie grupy leków na nadciśnienie: inhibitory konwertazy angiotensyny, określane skrótem ACEI, oraz sartany, które mogą zaszkodzić rozwijającemu się dziecku. - To leki, których stosowanie wiąże się z ryzykiem wad wrodzonych u płodu - zaznacza dr hab. Piotr Jędrusik.
Jednak w pewnych sytuacjach korzyści z przyjmowania tych leków przed ciążą mogą być istotne. Dotyczy to między innymi pacjentek, które mają jednocześnie cukrzycę, przewlekłą chorobę nerek lub białkomocz. Leki te mogą być również potrzebne, jeżeli pozostałe metody terapii nie pozwalają właściwie obniżyć ciśnienia.
Dlatego kobieta, która leczy się na nadciśnienie i planuje ciążę albo może w nią zajść, powinna porozmawiać z lekarzem o przyjmowanych preparatach. Nie powinna też ich odstawiać samodzielnie. - Do dyspozycji są między innymi beta-blokery, antagoniści wapnia i leki moczopędne, czyli diuretyki. Wybór konkretnego preparatu zawsze powinien należeć do lekarza. Najlepiej omówić leczenie jeszcze przed rozpoczęciem starań o dziecko - dodaje lekarz.
Problem pojawia się wówczas, gdy wymienione leki nie zapewniają odpowiedniej kontroli ciśnienia albo pacjentka nie może ich przyjmować z powodu działań niepożądanych. - Po antagonistach wapnia mogą na przykład wystąpić obrzęki. Bywa więc, że trzeba sięgnąć po inne rozwiązanie - tłumaczy Jędrusik.
Kardiolog powołuje się na dane ze szwedzkiego rejestru, które wskazują, że 40 proc. kobiet w wieku rozrodczym otrzymuje leki, których nie należy stosować w ciąży. Nie musi to jednak świadczyć o nieprawidłowym postępowaniu lekarzy. - W niektórych przypadkach preparaty te są konieczne, ponieważ inne leki okazują się niewystarczające albo nie są tolerowane przez pacjentkę. Terapia powinna być zatem dobierana indywidualnie, a kobieta planująca ciążę powinna skonsultować leczenie z lekarzem - tłumaczy lekarz.
Wysokie ciśnienie i stan przedrzucawkowy
Nadciśnienie podczas ciąży jest jednym z najczęstszych powodów hospitalizacji przyszłych matek. Wartości ciśnienia wynoszące co najmniej 160/110 mm Hg oznaczają u ciężarnych ciężkie nadciśnienie i wymagają pilnej oceny medycznej, najczęściej w warunkach szpitalnych. - Pacjenci poza ciążą, którzy mają takie ciśnienie i dobrze się czują, nie zawsze są hospitalizowani. W ciąży te wartości wiążą się jednak z ryzykiem poważnych powikłań, w tym stanu przedrzucawkowego - wskazuje dr hab. Piotr Jędrusik. W takiej sytuacji konieczne może być intensywne leczenie, niekiedy również za pomocą leków podawanych dożylnie.
Stan przedrzucawkowy to groźne powikłanie ciąży, któremu towarzyszy nadciśnienie i które może zagrażać zarówno matce, jak i dziecku. Jedynym sposobem definitywnego zakończenia tego procesu jest poród. Jeśli ciąża jest odpowiednio zaawansowana, lekarze mogą zdecydować o jej rozwiązaniu. Sytuacja staje się szczególnie trudna, gdy stan przedrzucawkowy rozwinie się przed 34. tygodniem ciąży. Wówczas trzeba rozważyć zagrożenie dla matki i ryzyko wynikające z wcześniactwa dziecka.
Lekarze mogą próbować bezpiecznie przedłużyć ciążę, uważnie monitorując stan kobiety i płodu. Nie zawsze jest to jednak możliwe. Gdy zagrożenie narasta, konieczne może być wcześniejsze rozwiązanie ciąży.
Powikłania wpływają także na zdrowie w przyszłości
Przebycie stanu przedrzucawkowego, szczególnie we wczesnym okresie ciąży, ma znaczenie również po porodzie. Kobieta jest w przyszłości bardziej narażona na nadciśnienie oraz choroby sercowo-naczyniowe.
Z badań wynika też, że kobieta, u której nadciśnienie pojawiło się w czasie ciąży, jest bardziej narażona na wystąpienie tego problemu również podczas kolejnej ciąży. Dotyczy to także pacjentek, które wcześniej miały prawidłowe ciśnienie.
- Nadciśnienie ciążowe pojawia się zwykle w drugiej połowie ciąży i przeważnie ustępuje w ciągu kilku tygodni po porodzie. Jego przebycie pozostaje jednak ważną informacją o stanie zdrowia kobiety, ponieważ zwiększa nie tylko ryzyko podobnych powikłań w kolejnej ciąży, lecz także długoterminowe ryzyko sercowo-naczyniowe - podkreśla kardiolog.
Kobiety, które przebyły nadciśnienie ciążowe, powinny regularnie kontrolować ciśnienie oraz inne czynniki ryzyka. - To kolejny argument za tym, żeby mieć dobry cholesterol, nie palić i nie utyć, a jeśli nadwaga już się pojawiła, spróbować schudnąć - wskazuje dr hab. Jędrusik. Ekspert potwierdza, że najkorzystniejsza jest profilaktyka pierwotna. Łatwiej zapobiec nadwadze i innym czynnikom ryzyka, niż później zmagać się z ich konsekwencjami.