Kaczyński chciał poprawić dzieło Kazimierza Wielkiego. Co się stało z jego zapowiedzią?

Jarosław jak Kazimierz
Jarosław jak Kazimierz
Jarosław Kaczyński zapowiedział 1 lipca 2017 roku odbudowę zamków Kazimierza Wielkiego

Zamki Kazimierza Wielkiego chcieli odbudowywać premier i prezes. Rok po złożeniu tej zapowiedzi niemal nic nie dzieje się w tej sprawie. Okazuje się, że koncepcja Jarosława Kaczyńskiego i Mateusza Morawieckiego ma w rządzie silnego przeciwnika. Jest nim Piotr Gliński - wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego.

W niedzielę 1 lipca mija rok od konwencji Prawa i Sprawiedliwości w Przysusze na południowym Mazowszu. To na niej prezes Jarosław Kaczyński wygłosił przemówienie programowe, z którego wynikało że partia rządząca ma sukcesy i idzie w dobrym kierunku. Prezes wytyczył też nowe drogi na przyszłość. Zapowiedział w nim między innymi... odbudowę zamków Kazimierza Wielkiego. Przyznał, że to pomysł Mateusza Morawieckiego - wówczas wicepremiera, dziś premiera. Odbudowa zamków Kazimierza Wielkiego nie jest pierwszą śmiałą, acz wysoce kosztowną koncepcją urbanistyczną autorstwa Morawieckiego. Wiosną ubiegłego roku obecny premier wyznał, iż marzy od dzieciństwa, aby zburzyć Pałac Kultury i Nauki w Warszawie.

Plan, który "nie jest czysto gospodarczy"

O burzeniu Pałacu Kultury i Nauki prezes Kaczyński w Przysusze nie wspominał. Uzasadniał za to potrzebę odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego.

- Chcemy, żeby Polska była piękna. Stąd ten Fundusz Ochrony Zabytków, stąd plan, który, nie ukrywam, wziąłem od premiera Morawieckiego, ale który tutaj przedstawiam, bo nie jest czysto gospodarczy, odbudowy zamków kazimierzowskich. Tych, które budował Kazimierz Wielki - przemawiał Kaczyński do aktywu Prawa i Sprawiedliwości. Zapowiedź wielkiej inwestycji w kulturę i w piękno, jaka padła z ust prezesa, lotem błyskawicy obiegła media. Przez kilka dni była komentowana, ale potem niemal natychmiast poszła w zapomnienie. W Polsce przybierały wówczas na sile protesty społeczne w obronie niezależności sądów. Prawo i Sprawiedliwość, korzystając ze zdobytej w wyborach większości w parlamencie, przeprowadzało swoje ustawy przez kolejne etapy legislacji. Na ulicach zaś demonstrowali obywatele, którzy obawiają się, że to, co partia rządząca nazywa społeczną kontrolą nad sądami, jest w istocie kontrolą polityczną. W tamtej ubiegłorocznej, krótkotrwałej debacie nad koncepcją podniesienia zamków z ruin pojawiła się wypowiedź wiceminister kultury Magdaleny Gawin. "To spełnienie postulatów konserwatorów, historyków sztuki i miłośników zabytków, głoszonych od lat 70. XX wieku. Dzięki funduszowi będziemy mogli ratować zabytki wymagające pilnej ochrony" - snuła plany wiceminister.

Minister od zabytków studzi zapały

Po dziewięciu miesiącach minister kultury Piotr Gliński oficjalnie zaprzeczył, jakoby wyżej cytowana wypowiedź jego zastępczyni odnosiła się do koncepcji odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego. "Wypowiedź Pani Magdaleny Gawin (...) dotycząca 'spełnienia postulatów konserwatorów, historyków sztuki i miłośników zabytków, głoszonych od lat 70.' odnosiła się do utworzonego z dniem 1 stycznia 2018 r. Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków" - sprecyzował Gliński w odpowiedzi na poselską interpelację, Interpelowała - w kwietniu br. - posłanka opozycyjnej Platformy Obywatelskiej Joanna Mucha. Pytała, jakie działania już podjęto w celu odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego; które zamki zostaną odbudowane i na jakim etapie są prace nad tym projektem. Okazuje się, że Narodowy Fundusz Ochrony Zabytków, o którym mówił prezes Kaczyński, nie ma możliwości, żeby sfinansować w pełni ewentualne odbudowy zamków. Przepisy są tak skonstruowane, że Fundusz może częściowo dofinansować odbudowę zabytków. I tylko wtedy, jeżeli są one co najmniej w połowie zachowane. Innymi słowy, jeżeli co najmniej połowę zabytku stanowi oryginalna, historyczna substancja. W pojęcia fachowego języka konserwatorskiego ubrał tę zależność Piotr Gliński: "dofinansowanie z Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków może być przeznaczone na odbudowę zniszczonej przynależności zabytku tylko wtedy, gdy odbudowa ta nie przekracza 50 procent oryginalnej substancji tej przynależności". Gliński wylicza, że o dofinansowanie ewentualnej odbudowy może wnioskować tylko właściciel nieruchomości - osoba prywatna, firma, instytucja. Nie mogą jednak być to instytucje sektora finansów publicznych, choć wyjątek od tego wykluczenia stanowią samorządy lokalne.

Rozproszona własność, zróżnicowany stan

Zamki Kazimierza Wielkiego w Polsce - jest ich około pięćdziesięciu, są w różnym stanie. Nieliczne są odbudowane, np. zamek w Będzinie - odbudowany częściowo w latach 50. XX wieku i na początku XXI wieku czy zamek w Bobolicach - zrekonstruowany przez prywatnych właścicieli. Większość z nich to jednak ruiny. Zamki te mają różnych właścicieli. Już tylko trzy przykłady spośród około pięćdziesięciu pokazują, jak bardzo zróżnicowana jest to własność. Ruinami w Kazimierzu zarządza miasto, opiekę nad ruinami zamku w Czorsztynie sprawuje Pieniński Park Narodowy, a ruiny zamku w Olsztynie pod Częstochową są własnością Fundacji Wspólnoty Gruntowej Wsi Olsztyn. Gdyby więc miały zostać zrekonstruowane nieodbudowane jeszcze zamki, to decyzję o tym musieliby podjąć ich właściciele, a nie rząd, bo tak stanowi prawo. Potwierdza to zresztą sam minister Gliński w odpowiedzi udzielonej Joannie Musze. "O dotację udzielaną na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami mogą ubiegać się wyłącznie właściciele albo posiadacze zabytków" - przypomina szef resortu kultury. "Odbudowa zamków Kazimierza Wielkiego nie może być przeprowadzona bez udziału w tym przedsięwzięciu właścicieli poszczególnych zamków. To od ich decyzji zależeć będzie ewentualne rozpoczęcie długotrwałego procesu odbudowy obiektów" - zaznacza jednocześnie Piotr Gliński.

Piętnaście lat i setki milionów złotych

O tym, jak bardzo długo trwa odbudowa zamku, wspominał w jednym z wywiadów Jarosław Lasecki, były senator Platformy Obywatelskiej, właściciel zamku w Bobolicach. Mówił, że zajęło mu to piętnaście lat. Nakłady, jakie poniósł, trzyma w tajemnicy. Koszt odbudowy średniowiecznych zamków trudno zatem oszacować. Posłużmy się innym przykładem.

Na przebudowę aresztu na ulicy Rakowieckiej w Warszawie na Muzeum Żołnierzy Wyklętych rząd zamierza wydać 200 milionów złotych. Były areszt jest obiektem pozostającym na pewno w złym stanie technicznym, ale przecież nie ruiną, skoro jeszcze kilka lat temu - wprawdzie z przymusu, ale jednak - mieszkali tam osadzeni. Można więc tylko oszacować, że odbudowa tylko jednego średniego zamku kazimierzowskiego kosztowałaby wielokrotność 200 milionów złotych.

Strach przed Gargamelem, bo Kazimierz nie miał swego Canaletta

Kolejny problem polega na tym, jak odtworzyć rzeczywisty, niezafałszowany wygląd zamków pochodzących z XVI wieku, gdy w większości nie zachowały się oryginały ani reprodukcje rysunków technicznych, a "Polska murowana" Kazimierza Wielkiego nie miała swojego Canaletta, który czterysta lat później pędzlem z benedyktyńską dokładnością odmalowywał budynki Warszawy, co ułatwiło odbudowę Starego Miasta po II wojnie światowej. 
"Czasem, wobec braku jakiejkolwiek ikonografii z czasów świetności, odpowiedzenie jak wyglądało dane miejsce jest niemożliwe. Pole do hochsztaplerki i blagi jest więc ogromne" - przypomina dr Sebastian Adamkiewicz, stawiając w swej publikacji w wortalu historycznym Histmag.org pytanie: "Czy dzięki tej śmiałej inicjatywie staniemy się wkrótce ojczyzną zamków Gargamela?" Tu dochodzimy do bardzo istotnej treści z pisma Piotra Glińskiego. Jest w niej ostro zarysowany dystans ministra kultury do de facto wznoszenia nowych zamków na starych ruinach. "Ochrona zabytków polega przede wszystkim na ochronie oryginalnej substancji zabytku. Z tego powodu w doktrynie konserwatorskiej kwestia odbudowy nieistniejących albo znacznie zniszczonych zabytków jest kwestią kontrowersyjną" - przypomina minister kultury i dziedzictwa narodowego.

Zabytki w trwałej ruinie to normalny stan

Zastrzeżenie ministra jest o tyle zasadne, że "oryginalna substancja" większości XIII-wiecznych zamków Kazimierza Wielkiego to obecnie ruiny. W ochronie zabytków istnieje wręcz pojęcie "trwałych ruin" - czyli ruin profesjonalnie zabezpieczonych przed dalszym niszczeniem. Ta forma konserwacji również jest bardzo kosztowna. Np. we Włoszech nikomu nie przychodzi do głowy odbudowywać trwałej ruiny - Koloseum, a i tak sama rekonstrukcja areny, w tej stylistyce ruiny, mająca potrwać do 2020 roku, ma kosztować 20 mln euro. Z kolei Grecji nie stać na utrwalenie przed dalszymi zniszczeniami murów obronnych miasta Rodos, dlatego w ostatnich latach radykalnie został ograniczony ruch turystyczny na nich. W Olsztynie koło Częstochowy pod koniec XX wieku zaprzestano używania ruin zamku jako tła dla pokazu laserów i pirotechniki po tym, jak zawaliła się jedna ze ścian. Zakazał tego konserwator zabytków. Na zabezpieczenie ruin zamków przed zniszczeniem również w Polsce brakuje pieniędzy. Ruiny w Olsztynie mają być konserwowane z funduszy UE. Jego ewentualna odbudowa każe postawić kolejne pytanie - czy nie rodziłaby konieczności zwrotu unijnej dotacji, przeznaczonej przecież wyłącznie na konserwację ruin, a nie na przywrócenie zamku do pierwotnej postaci. Pielęgnowanie "trwałych ruin" ma w historii sztuki znacznie więcej zwolenników niż sam jeden Piotr Gliński. Średniowieczne budowle niszczały w późniejszych wiekach nie tylko w Polsce, ale i w innych krajach. W XIX wieku niszczejące średniowieczne budowle przestały być traktowane jako brzydkie rudery, a stały się uznawanymi za piękne śladami historii i dawnej świetności rodów czy miast.

Trwałe ruiny - dobrem poszukiwanym

Ruiny były na tyle poszukiwanym dobrem, że zamożni obywatele budowali sobie ruiny sztuczne. "W następnych latach (XIX wieku - przyp. red.) upowszechniła się moda na budowanie sztucznych ruin, które miały ubarwiać parki między innymi w Puławach czy Wilanowie" - wspomina Paweł Kocańda z Uniwersytetu Rzeszowskiego w pracy "Ruiny zamków jako przykład obiektów muzealnych na wolnym powietrzu" (2016). Moda na sztuczne ruiny była obecna w wielu krajach Europy. Ślady tego zjawiska znajdujemy nawet w powieści dla młodzieży "Chłopcy z Placu Broni" Ferenca Molnara (1906). Wśród wielu trafnych dziecięcych opisów dorosłych stosunków społecznych w XIX-wiecznym Budapeszcie było i dotyczące sztucznych ruin zamku. Na wzgórzu "znajdowały się sztuczne ruiny zamku, jakie często budowano w wielkich parkach należących do arystokratycznych rodzin. Starannie układa się kamienie, a potem wypełnia szczeliny mchem, tak, aby wyglądało to na prawdziwe ruiny. (...) - Co to za zamek? - zapytał Czonakosz. - Na historii nie mówiono nam przecież, żeby w Ogrodzie Botanicznym był jakiś zamek. / -To sztuczne ruiny. Zbudowano je już jako ruiny./ - Nemeczek roześmiał się. - Jeśli już budowali, to lepiej było zbudować prawdziwy zamek. A po stu latach i tak zostałyby tylko ruiny" (tłum. Tadeusz Olszański). Powyższa dygresja ukazuje tylko, że piękno i romantyzm historycznych ruin są cenione od XIX wieku do tego stopnia, że uciekano się kiedyś nawet do budowania podróbek. Utrwalenie zabytków w postaci ruin jest dziś powszechnie akceptowaną metodą konserwatorską. Zdarzają się oczywiście wyjątki, ale regułą jest utrzymywanie ruin w postaci ruin. "Dopuszcza się co najwyżej odbudowę obiektów mających bardzo duże znaczenie symboliczne. W Polsce takim obiektem był z pewnością Zamek Królewski w Warszawie, którego odbudowa była powszechnie akceptowana. Kontrowersji konserwatorskich nie wzbudzała również odbudowa zniszczonego przez Niemców w czasie II wojny światowej Starego Miasta w Warszawie" - twierdzi minister kultury i dziedzictwa narodowego. W kolejnej części swojego pisma Piotr Gliński nie wprost, ale jednak podważa ideę premiera swojego rządu i prezesa swojej partii. "Odbudowa innych obiektów nie zawsze wzbudzała jednoznacznie pozytywny oddźwięk. Czasami wręcz przeciwnie. Szczególnie w tych przypadkach, gdy odbudowa nie odbywała się na podstawie przekazów ikonograficznych umożliwiających odtworzenie historycznego wyglądu obiektu albo gdy współczesna funkcja i użyte do odbudowy współczesne materiały budowlane 'fałszowały' historyczną formę obiektu" - przypomina minister Gliński.

Polityczny przytyk i brak konkretów

Tak na marginesie, warto odnotować przytyk wymierzony w ugrupowanie, z którego wywodzi się autorka interpelacji Joanna Mucha. Profesor Gliński uznał za "bardzo dobry przykład" fałszującej odbudowy Pałac Jabłonowskich w Warszawie - zniszczony w czasie wojny i nieodbudowany przez ponad 50 lat. Odbudowany dopiero w latach 1994-1997 za prezydentury obecnego posła Platformy Obywatelskiej Marcina Święcickiego, krytykowany za zbyt współcześnie wyglądającą elewację południową. Joanna Mucha w rozmowie z tvn24.pl ubolewała, że odpowiedź ministra Glińskiego na jej interpelację nie zawiera odpowiedzi na jej pytania, na ile zaawansowane są prace nad wcielaniem w życie idei odbudowy zamków kazimierzowskich. - To niestety coraz częstsza praktyka, że odpowiedzi na nasze interpelacje nie odpowiadają na postawione w nich pytania. W tym przypadku domyślam się dlaczego. Po prostu minister nie ma nic w tej sprawie do powiedzenia. Przez rok nie zadziało się nic wokół pomysłu Jarosława Kaczyńskiego rzuconego na konwencji w Przysusze. Gdyby coś się działo, opinia publiczna na pewno by o tym wiedziała - powiedziała nam posłanka Mucha. Z okazji zbliżającej się rocznicy deklaracji przysuskiej prezesa Jarosława Kaczyńskiego skierowaliśmy pytania o odbudowę zamków kazimierzowskich do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W kompetencjach bowiem tego resortu znajduje się opieka nad zabytkami.

Odpowiedź otrzymaliśmy już po publikacji tego artykułu.

- MKiDN nie prowadzi obecnie odrębnego programu odbudowy pozostających w ruinie zamków kazimierzowskich. W ramach ogłaszanego corocznie programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego "Ochrona Zabytków" właściciele tych zabytków mogą ubiegać się o dotacje - informuje rzeczniczka resortu Anna Bocian.

Rzeczniczka poinformowała nas również, że w piątek 29 czerwca minister objął współprowadzenie Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej "w skład którego wchodzi m.in. zamek królewski z czasów Kazimierza Wielkiego". Zamek ten utrzymywany jest w formie trwałej ruiny. Muzeum zaś mieści się w XVIII-wiecznej siedzibie starostów międzyrzeckich.

Premier i prezes chcieli odbudowywać zamki Kazimierza Wielkiego. Rok po złożeniu tej zapowiedzi niemal nic nie dzieje się w tej sprawie. Okazuje się, że koncepcja Kaczyńskiego i Morawieckiego ma w rządzie silnego przeciwnika. Jest nim Piotr Gliński - wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego.W niedzielę mija rok od konwencji Prawa i Sprawiedliwości w Przysusze na południowym Mazowszu. To na niej prezes Jarosław Kaczyński wygłosił przemówienie programowe, z którego wynikało że partia rządząca ma sukcesy i idzie w sobrym kierunku. Prezes wytyczył też nowe drogi na przyszłość. Zapowiedział w nim między innymi... odbudowę zamków Kazimierza Wielkiego. Przyznał, że to pomysł Mateusza Morawieckiego - wówczas wicepremiera, dziś premiera.Na marginesie należy odnotować, że odbudowa zamków Kazimierza Wielkiego nie jest pierwszą śmiałą, acz kosztochłonną koncepcją urbanistyczną autorstwa Morawieckiego. Wiosną ubiegłego roku obecny premier wyznał, iż marzy od dzieciństwa, aby zburzyć Pałac Kultury i Nauki w Warszawie.O burzeniu Pałacu Kultury prezes Kaczyński w Przysusze nie wspominał. Uzasadniał za to potrzebę odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego.- Chcemy, żeby Polska była piękna. Stąd ten Fundusz Ochrony Zabytków, stąd plan, który nie ukrywam wziąłem od premiera Morawieckiego, ale który tutaj przedstawiam, bo nie jest czysto gospodarczy, odbudowy zamków kazimierzowskich. Tych, które budował Kazimierz Wielki.Zapowiedź wielkiej inwestycji w kulturę i w piękno, jaka padła z ust prezesa, lotem błyskawicy obiegła media. Przez kilka dni była komentowana, ale potem niemal natychmiast poszła w zapomnienie. W Polsce narastały protesty w obronie niezależności sądów. Prawo i Sprawiedliwość, korzystając ze zdobytej w wyborach większości w parlamencie, przeprowadzało swoje ustawy przez kolejne etapy legislacji. Na ulicach zaś demonstrowali obywatele, którzy obawiają się, że to co partia rządząca nazywa społeczną kontrolą nad sądami, jest w istocie kontrolą polityczną.W tamtej krótkotrwałej debacie nad koncepcją podniesienia z ruin pojawiła się wypowiedź wiceminister kultury Magdaleny Gawin."To spełnienie postulatów konserwatorów, historyków sztuki i miłośników zabytków, głoszonych od lat 70. XX wieku. Dzięki funduszowi będziemy mogli ratować zabytki wymagające pilnej ochrony" - snuła plany wiceminister.Po dziewięciu miesiącach minister kultury Piotr Gliński oficjalnie zaprzeczył jakoby wyżej cytowana wypowiedź jego zastępczyni odnosiła się do koncepcji odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego."Wypowiedź Pani Magdaleny Gawin (...) dotycząca 'spełnienia postulatów konserwatorów, historyków sztuki i miłośników zabytków, głoszonych od lat 70.' odnosiła się do utworzonego z dniem 1 stycznia 2018 r. Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków" - sprecyzował Gliński w odpowiedzi na poselską interpelację,Interpelowała - w kwietniu br. - posłanka opozycyjnej Platformy Obywatelskiej Joanna Mucha. Pytała jakie działania już podjęto w celu odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego; które zamki zostaną odbudowane i na jakim etapie są prace nad tym projektem.Okazuje się, że fundusz ochrony zabytków, o którym mówił prezes Kaczyński, nie ma możliwości żeby sfinansować w pełni ewentualne odbudowy zamków. Przepisy są tak skonstruowane, że fundusz może dofinansować odbudowę zabytków, tylko wtedy jeżeli są one co najmniej w połowie zachowane. Innymi słowy, co najmniej połowę zabytku stanowi oryginalna, historyczna substancja.W pojęcia fachowego języka konserwatorskiego ubrał tę zależność Piotr Gliński: "dofinansowanie z Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków może być przeznaczone na odbudowę zniszczonej przynależności zabytku tylko wtedy, gdy odbudowa ta nie przekracza 50% oryginalnej substancji tej przynależności".Gliński wylicza, że o dofinansowanie ewentualnej odbudowy może wnioskować tylko właściciel nieruchomości - osoba prywatna, firma, instytucja. Nie mogą jednak być to instytucje sektora finansów publicznych, choć wyjątek od tego wykluczenia stanowią samorządy lokalne.Zamki Kazimierzowskie w Polsce - jest ich około pięćdziesięciu, znajdują się w rękach pozostają w różnym stanie. Nieliczne są odbudowane, np. zamek w Będzinie - odbudowany częściowo w latach 50. XX wieku i na początku XXI wieku; czy zamek w Bobolicach zrekonstruowany przez prywatnych właścicieli. Większość z nich to jednak ruiny.Zamki te mają różnych właścicieli. Już tylko trzy przykłady spośród około pięćdziesięciu pokazuje jak bardzo zróżnicowana jest to własność. Ruinami w Kazimierzu - zarządza miasto, opiekę nad ruinami zamku w Czorsztynie sprawuje Pieniński Park Narodowy, a ruiny zamku w Olsztynie pod Częstochową są własnością Fundacji Wspólnoty Gruntowej Wsi Olsztyn.Gdyby więc miały zostać zrekonstruowane nieodbudowane jeszcze zamki, to decyzję o tym musieliby podjąć ich właściciele, a nie rząd, bo tak stanowi prawo. Potwierdza to zresztą sam minister Gliński, w odpowiedzi udzielonej Joannie Musze."O dotację udzielaną na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami mogą ubiegać się wyłącznie właściciele albo posiadacze zabytków" - przypomina szef resortu kultury."Odbudowa zamków Kazimierza Wielkiego nie może być przeprowadzona bez udziału w tym przedsięwzięciu właścicieli poszczególnych zamków. To od ich decyzji zależeć będzie ewentualne rozpoczęcie długotrwałego procesu odbudowy obiektów" - zaznacza jednocześnie Piotr Gliński.Jak bardzo długotrwały jest proces odbudowy zamku, wspominał w jednym z wywiadów Jarosław Lasecki, były senator Platformy Obywatelskiej, właściciel zamku w Bobolicach. Mówił, że zajęło mu to piętnaście lat. Nakłady, jakie poniósł na to, trzyma w tajemnicy. Trudno więc oszacować możliwy koszt odbudowy średniowiecznych zamków, ale posłużmy się innym przykładem. Na przebudowę aresztu na ulicy Rakowieckiej w Warszawie na Muzeum Żołnierzy Wyklętych ministerstwo Glińskiego zamierza wydać 200 mln zł. Jest to obiekt, na pewno w złym stanie technicznym, ale przecież nie ruina skoro jeszcze kilka lat temu mieszkali tam osadzeni. Można więc tylko oszacować, że odbudowa tylko jednego średniego zamku Kazimierzowskiego kosztowałaby wielokrotność dwustu milionów złotych.Kolejny problem jaki pojawia się, to jak odtworzyć rzeczywisty, niezafałaszowany wygląd zamków pochodzących z XVI wieku, gdy w większości nie zachowały się oryginały ani reprodukcje rysunków technicznych, a "Polska murowana" Kazimierza Wielkiego nie miała swojego Canaletta, który czterysta lat później pędzlem z benedyktyńską dokładnością odmalowywał budynki Warszawy, co ułatwiło odbudowę Starego Miasta w XX wieku po II wojnie światowej."Czasem, wobec braku jakiejkolwiek ikonografii z czasów świetności, odpowiedzenie jak wyglądało dane miejsce jest niemożliwe. Pole do hochsztaplerki i blagi jest więc ogromne" - przypomina dr Sebastian Adamkiewicz, stawiając w swej publikacji w wortalu historycznym Histmag.org pytanie: "Czy dzięki tej śmiałej inicjatywie staniemy się wkrótce ojczyzną zamków Gargamela?"Tu dochodzimy do bardzo istotnej treści z pisma Piotra Glińskiego. Jest w niej ostro zarysowany dystans ministra kultury do de facto wznoszenia nowych zamków na starych ruinach."Ochrona zabytków polega przede wszystkim na ochronie oryginalnej substancji zabytku. Z tego powodu w doktrynie konserwatorskiej kwestia odbudowy nieistniejących albo znacznie zniszczonych zabytków jest kwestią kontrowersyjną" - przypomina minister kultury i dziedzictwa narodowego.Zastrzeżenie ministra jest o tyle zasadne, że "oryginalna substancja" większości XIII-wiecznych zamków Kazimierza Wielkiego to obecnie ruiny. W ochronie zabytków istnieje wręcz pojęcie "trwałych ruin" - czyli ruin profesjonalnie zabezpieczonych przed dalszym niszczeniem. Ta forma konserwacji również jest bardzo kosztowna. Np. we Włoszech nikomu nie przychodzi do głowy odbudowywać trwałej ruiny - Koloseum, a i tak sama rekonstrukcja areny, w teej stylistyce ruiny, mająca potrwać do 2020 roku, ma kosztować 20 mln zł. Z kolei Grecji nie stać na utrwalenie przed dalszymi zniszczeniami murów obronnych miasta Rodos, dlatego w ostatnich latach radykalnie został ograniczony ruch turystyczny na nich. W Olsztynie koło Częstochowy, pod koniec XX wieku, zaprzestano używania ruin zamku Kazimierzowskiego jako tła dla pokazu laserów i pirotechniki po tym, jak zawaliła się jedna ze ścian. Zakazał tego konserwator zabytków.Na zabezpieczenie ruin zamków przed zniszczeniem również w Polsce brakuje pieniędzy. Ruiny w Olsztynie mają być konserwowane z unijnych funduszów. Jego ewentualna odbudowa każe postawić kolejne pytanie czy nie rodziłaby konieczności zwrotu unijnej dotacji, przeznaczonej przecież na konserwację ruin wyłącznie, a nie na przywrócenie zamku do pierwotnej postaci.Pielęgnowanie "trwałych ruin" ma w historii sztuki znacznie więcej zwolenników niż sam jeden Piotr Gliński. Średniowieczne budowle niszczały w późniejszych wiekach nie tylko w Polsce, ale i w innych krajach. W XIX wieku niszczejące średniowieczne budowle zaczęły być traktowane jako brzydkie rudery, a stały się uznawanymi za piękne śladami historii i dawnej świetności - rodów, czy miast.Ruiny były na tyle poszukiwanym dobrem, że zamożni obywatele, budowali sobie ruiny sztuczne. "W następnych latach (XIX wieku - przyp. red.) upowszechniła się moda na budowanie sztucznych ruin, które miały ubarwiać parki między innymi w Puławach czy Wilanowie" - wspomina Paweł Kocańda z Uniwersytetu Rzeszowskiego w pracy "Ruiny zamków jako przykład obiektów muzealnych na wolnym powietrzu" (2016).Moda na sztuczne ruiny była obecna w wielu krajach Europy. Ślady tego zjawiska znajdujemy nawet w powieści dla młodzieży "Chłopcy z placu Broni" Ferenca Molnara (1906). Wśród wielu celnych spostrzeżeń na temat oglądu przez dzieci dorosłych stosunkiów społecznych w XIX-wiecznym Budapeszcie, było i dotyczące sztucznych ruin zamku.Na wzgórzu "znajdowały się sztuczne ruiny zamku, jakie często budowano w wielkich parkach należących do arystokratycznych rodzin. Starannie układa się kamienie, a potem wypełnia szczeliny mchem, tak, aby wyglądało to na prawdziwe ruiny. (...) - Co to za zamek? - zapytał Czonakosz. - Na historii nie mówiono nam przecież, żeby w Ogrodzie Botanicznym był jakiś zamek. / -To sztuczne ruiny. Zbudowano je już jako ruiny./ - Nemeczek roześmiał się. - Jeśli już budowali, to lepiej było zbudować prawdziwy zamek. A po stu latach i tak zostałyby tylko ruiny" (tłum. Tadeusz Olszański).Powyższa dygresja ukazuje tylko, że piękno i romantyzm historycznych ruin są cenione od XIX wieku do tego stopnia, że uciekano się kiedyś nawet do budowania podróbek. Utrwalenie zabytków w postaci ruin jest dziś powszechnie akceptowaną metodą konserwatorską. Zdarzają się oczywiście wyjątki, ale regułą jest utrzymywanie ruin w postaci ruin."Dopuszcza się co najwyżej odbudowę obiektów mających bardzo duże znaczenie symboliczne. W Polsce takim obiektem był z pewnością Zamek Królewski w Warszawie, którego odbudowa była powszechnie akceptowana. Kontrowersji konserwatorskich nie wzbudzała również odbudowa zniszczonego przez Niemców w czasie II wojny światowej Starego Miasta w Warszawie" - twierdzi minister kultury i dziedzictwa narodowego.W kolejnej części swojego pisma Piotr Gliński nie wprost, ale jednak podważa ideę premiera swojego rządu i prezesa swojej partii."Odbudowa innych obiektów nie zawsze wzbudzała jednoznacznie pozytywny oddźwięk. Czasami wręcz przeciwnie. Szczególnie w tych przypadkach, gdy odbudowa nie odbywała się na podstawie przekazów ikonograficznych umożliwiających odtworzenie historycznego wyglądu obiektu albo gdy współczesna funkcja i użyte do odbudowy współczesne materiały budowlane 'fałszowały' historyczną formę obiektu" - przypomina minister Gliński.Na marginesie warto odnotować przytyk wymierzony w ugrupowanie ,z którego wywodzi się autorka interpelacji Joanna Mucha. Profesor Gliński uznał za "bardzo dobry przyklad" fałszującej odbudowy Pałac Jabłonowskich w Warszawie - zniszczony w czasie wojny i nieodbudowany przez ponad 50 lat. Odbudowany dopiero w latach 1994-1997 za prezydentury obecnego posła Platformy Obywatelskiej Marcina Święcickiego. Krytykowany za zbyt współcześnie wyglądającą elewację południową.Joanna Mucha w rozmowie z TVN24.pl ubolewała, że odpowiedź mministra Glińskiego na jej interpelację nie zawiera odpowiedzi na jej pytania na ile zaawansowane są prace nad wcielaniem w życie idei odbudowy zamków Kazimierzowskich.- To niestety coraz częstsza praktyka, że odpowiedzi na nasze interpelacje nie odpowiadają na postawione w nich pytania. W tym przypadku domyślam się dlaczego. Po prostu minister nie ma nic w tej sprawie do powiedzenia. Przez rok nie zadziało się nic wokół pomysłu Jarosława Kaczyńskiego rzuconego na konwencji w Przysusze. Gdyby coś się działo, opinia publiczna na pewno by o tym wiedziała - powiedziała nam posłanka Mucha.Z okazji zbliżającej się rocznicy deklaracji przysuskiej prezesa Jarosława Kaczyńskiego skierowaliśmy pytania o odbudowę zamków Kazimierzowskich do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W kompetencjach bowiem tego resortu znajduje się opieka nad zabytkami. Do chwili publikacji tego artykułu ministerstwo nie odpowiedziało na nasze pytania.

Autor: jp\kwoj / Źródło: tvn24.pl

Pozostałe wiadomości

Immunitet obowiązuje jako instytucja, która ma chronić członków Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, ale chodzi o granicę tego immunitetu - mówił w "Faktach po Faktach" profesor Andrzej Zoll, były prezes Trybunału Konstytucyjnego i były Rzecznik Praw Obywatelskich. Odniósł się do sprawy Marcina Romanowskiego. Ocenił też, że Adam Bodnar "nie powinien się w nią włączać".

Profesor Zoll: nie widzę, by prokuratura popełniła błąd

Profesor Zoll: nie widzę, by prokuratura popełniła błąd

Źródło:
TVN24

Nastoletni chłopak i dziewczyna zostali potrąceni na pasach w Skarżysku-Kamiennej (Świętokrzyskie) przez 71-letniego motocyklistę - przekazała tamtejsza Komenda Powiatowej Policji. Oboje trafili do szpitala, chłopak jest w ciężkim stanie.

Motocyklista wjechał w nastolatków na pasach

Motocyklista wjechał w nastolatków na pasach

Źródło:
PAP

30-letni nurek utonął w jeziorze Hańcza (Podlaskie). Policja bada przyczyny jego śmierci. W tym roku to pierwszy przypadek utonięcia nurka w tym najgłębszym polskim jeziorze.

Nurek nie wypłynął z najgłębszego jeziora w Polsce

Nurek nie wypłynął z najgłębszego jeziora w Polsce

Źródło:
PAP

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej ostrzega przed upałem prawie w całej Polsce. Na bardzo dużym obszarze kraju w niedzielę będą obowiązywać ostrzeżenia drugiego stopnia. Temperatura w cieniu przekroczy 30 stopni Celsjusza.

Ostrzeżenia IMGW dla 14 województw

Ostrzeżenia IMGW dla 14 województw

Aktualizacja:
Źródło:
IMGW

Takie pojedyncze głosy, które od czasu do czasu się odzywają z szeregów Partii Demokratycznej, w sumie to jest już chyba około 30 polityków, na pewno nie są tą masą krytyczną, która by skłoniły Joe Bidena do ustąpienia - mówił na antenie TVN24 Andrzej Kohut, amerykanista, autor książki "Ameryka. Dom podzielony".

"Tego już na pewno Partia Demokratyczna nie chce"

"Tego już na pewno Partia Demokratyczna nie chce"

Źródło:
TVN24

Izrael przeprowadził naloty na cele wojskowe rebeliantów Huti, którzy kontrolują zachodnią część Jemenu - poinformowała w sobotę armia. Naloty były odwetem za ataki Huti wymierzone w Izrael. W ostatnim z nich, w piątek, zginął jeden z mieszkańców Tel Awiwu.

Izrael uderzył w cele wojskowe rebeliantów Huti

Izrael uderzył w cele wojskowe rebeliantów Huti

Źródło:
PAP

Jak dowiedział się nieoficjalnie TVN24, na nagraniu z kamery monitoringu, umieszczonej w pobliżu miejsca, gdzie odnaleziono ciało Jacka Jaworka, widać, że mężczyzna oddał dwa strzały, jeden z nich okazał się celny. Na ciele zmarłego ma być też widoczne znamię, które Jaworek posiadał.

Oddał dwa strzały, jeden był celny. Nowe fakty w sprawie śmierci Jacka Jaworka

Oddał dwa strzały, jeden był celny. Nowe fakty w sprawie śmierci Jacka Jaworka

Źródło:
tvn24.pl

64-letnia Sandra Hemme, która została skazana na dożywocie za zabójstwo, którego nie popełniła, po 43 latach opuściła więzienie - pisze w sobotę BBC. W orzeczeniu z czerwca sąd stwierdził, że policja zataiła wyraźne dowody jej niewinności i nie przekazała ich obrońcom podejrzanej.

Spędziła w więzieniu 43 lata za zabójstwo, którego nie popełniła

Spędziła w więzieniu 43 lata za zabójstwo, którego nie popełniła

Źródło:
PAP

Mundurowi chroniący polsko-białoruską granicę mają zakaz wstępu do gminnego Centrum Sportu i Edukacji w Narewce. Powód? Jak wyjaśnia wójt gminy, sprzęt, który tam się znajduje, jest przystosowany do mieszkańców, a nie do funkcjonariuszy policji.

Policjanci mają zakaz wstępu na gminną siłownię w Narewce, bo sprzęt tam nie jest na ich "potencjał"

Policjanci mają zakaz wstępu na gminną siłownię w Narewce, bo sprzęt tam nie jest na ich "potencjał"

Źródło:
Fakty TVN

Po akcji gaśniczej marketu budowlanego w Krośnie pogorszyła się jakość wody w rzece Lubatówka, do której wpływały wody popożarnicze - podał Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie. Do pożaru marketu budowlanego doszło 10 lipca. Akcja gaśnicza trwała ponad dwie doby.

Zbadali wodę po gigantycznym pożarze marketu. "Pogorszyła się"

Zbadali wodę po gigantycznym pożarze marketu. "Pogorszyła się"

Źródło:
PAP, tvn24.pl

Wjechał na posesję, uszkodził płot oraz dwa samochody. Wjechał również w mężczyznę siedzącego na ławce przy domu. Do zdarzenia doszło we wsi Białorzeczka koło Sejn, a auto prowadził 15-latek.

Wjechał w mężczyznę na ławce. Policja ustala, skąd 15-latek miał auto

Wjechał w mężczyznę na ławce. Policja ustala, skąd 15-latek miał auto

Źródło:
PAP

Grecja mierzy się z kolejnym dniem fali upałów. W związku z temperaturą dochodzącą do około 40 stopni Celsjusza ponownie zamknięto niektóre obiekty archeologiczne, a także popularny wśród turystów Ogród Narodowy w Atenach. Strażacy walczą z pożarami w różnych regionach kraju.

Ponad 40 stopni. Ograniczenia dla turystów, rośnie zagrożenie pożarami

Ponad 40 stopni. Ograniczenia dla turystów, rośnie zagrożenie pożarami

Źródło:
PAP, .ekathimerini.com, wetteronline.de

Aktywiści z Akcji Ratunkowej dla Krakowa sprawdzili, co w mieście nagrzewa się najbardziej w upalny dzień. To nowoczesne, niezacienione place zabaw. Niektóre ich elementy rozgrzewają się do 70 stopni. Dlatego tak ważne jest, by drzew było jak najwięcej - mówią eksperci.

Sprawdzili, jak nagrzewa się Kraków. Najgorzej jest na nowoczesnych, niezacienionych placach zabaw

Sprawdzili, jak nagrzewa się Kraków. Najgorzej jest na nowoczesnych, niezacienionych placach zabaw

Źródło:
Fakty TVN

Słowackie pogotowie górskie (HZS) poinformowało o śmierci polskiego wspinacza, który w piątek nie przeżył upadku z Czarnego Szczytu. Tego dnia w Tatrach Wysokich zginął również inny turysta z Polski.

Kolejny śmiertelny wypadek Polaka w słowackich Tatrach

Kolejny śmiertelny wypadek Polaka w słowackich Tatrach

Źródło:
PAP, tvnmeteo.pl

Na 20 lipca 2024 roku przypada 55 rocznica historycznej misji Apollo 11, pierwszego lądowania człowieka na Księżycu. Ostatni żyjący z jej uczestników, Buzz Aldrin, opowiedział z tej okazji, jakie znaczenie miał dla niego spacer po powierzchni Srebrnego Globu.

55 lat temu ludzkość zrobiła wielki skok

55 lat temu ludzkość zrobiła wielki skok

Źródło:
NASA, tvnmeteo.pl

Do Polski płynie gorące powietrze. W niektórych regionach kraju temperatura przekroczy 30 stopni Celsjusza, choć tym razem upały nie potrwają długo. W ciągu najbliższych dni czeka nas również powrót gwałtownych zjawisk.

Uderzenie upału. Razem z nim wrócą burze

Uderzenie upału. Razem z nim wrócą burze

Źródło:
tvnmeteo.pl

Pożary w zastraszającym tempie rozprzestrzeniają się w Europie. Zgodnie z danymi Europejskiego Systemu Informacji o Pożarach Lasu, do połowy lipca spłonęło ponad trzykrotnie więcej terenów zielonych, niż wynosi średnia dla tego okresu. Naukowcy ostrzegają, że zagrożenie pożarowe będzie coraz bardziej rosnąć.

Nawet optymistyczne scenariusze przerażają. Zobacz dane z tylko ośmiu dni

Nawet optymistyczne scenariusze przerażają. Zobacz dane z tylko ośmiu dni

Źródło:
EFFIS, EC, El Garroussi et al. (2024), Springer Nature

Na Bielanach kierowca opla wyprzedzał ciężarówkę i z impetem zderzył się z citroenem. - Widziałem, jak ten człowiek wyjechał prosto na mnie - opowiedział o niebezpiecznym zdarzeniu redakcji Kontaktu 24 pan Kacper, kierowca citroena.

"Odbił się od śmieciarki i całą siłą uderzył we mnie"

"Odbił się od śmieciarki i całą siłą uderzył we mnie"

Źródło:
Kontakt 24, tvnwarszawa.pl

Internauci oskarżają Billa Gatesa, że finansuje projekt firmy Kodama Systems zakładający masowy wyręb drzew. Tylko że działania tego start-upu w zakresie gospodarki leśnej w USA zostały fałszywie zinterpretowane, co stało się podstawą fake newsa. A powiązanie go z nazwiskiem słynnego filantropa tylko zwiększa zasięgi przekazu. Wyjaśniamy.

Bill Gates chce wycinać i zakopywać drzewa, by zmniejszyć emisję CO2? Nie

Bill Gates chce wycinać i zakopywać drzewa, by zmniejszyć emisję CO2? Nie

Źródło:
Konkret24

Zarzut zabójstwa i znęcania się nad 40-latką usłyszał o rok młodszy mężczyzna. Zakrwawione ciało kobiety znaleziono w mieszkaniu przy ulicy Pabianickiej w Łodzi. Jak informuje prokuratura, 39-latek znęcał się nad swoją ofiarą od czterech lat. W momencie zatrzymania był kompletnie pijany.

Bił pięściami i kopał po głowie, klatce piersiowej i brzuchu. 40-latka nie żyje

Bił pięściami i kopał po głowie, klatce piersiowej i brzuchu. 40-latka nie żyje

Źródło:
tvn24.pl

To my zdecydowaliśmy, że po raz kolejny premierem jest Donald Tusk. Stworzyliśmy koalicję, ale to nie znaczy, że nie mamy swojego zdania - mówił wicepremier i szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz podczas Rady Naczelnej PSL. Odnosząc się do różnicy zdań w koalicji rządzącej, stwierdził, że "PSL nie był, nie jest i nie będzie niczyim wasalem". - Nie obawiamy ani biskupów, ani lewaków - dodał.

Kosiniak-Kamysz: PSL nie był, nie jest i nie będzie niczyim wasalem 

Kosiniak-Kamysz: PSL nie był, nie jest i nie będzie niczyim wasalem 

Źródło:
PAP

Bruce Springsteen, legenda amerykańskiego rocka, dołączył do klubu muzyków, których majątek przekracza miliard dolarów - wynika z szacunków magazynu "Forbes".

Bruce Springsteen dołączył do klubu muzyków miliarderów

Bruce Springsteen dołączył do klubu muzyków miliarderów

Źródło:
PAP

Naukowcy z NASA byli oszołomieni, gdy skała, po której przejechał 30 maja łazik Curiosity, pękła, ujawniając coś, czego nigdy wcześniej nie widziano na Czerwonej Planecie: żółte kryształy siarki.

Niespodzianka w marsjańskiej skale. Co odkrył łazik Curiosity?

Niespodzianka w marsjańskiej skale. Co odkrył łazik Curiosity?

Źródło:
NASA, phys.org
Zdrajcy i bohaterowie. Oto zwycięska Hiszpania?

Zdrajcy i bohaterowie. Oto zwycięska Hiszpania?

Źródło:
tvn24.pl
Premium

Polska ma fantastyczne plenery, miasta, w których można nagrywać, ale to się po prostu nie opłaca. To jest podstawowy problem, który trzeba rozwiązać, żeby przemysł filmowy zaczął kręcić się na dużo wyższych obrotach - mówił w programie Wstajesz i Weekend Maciej Sojka, producent filmowy, dziennikarz i pierwszy szef TVN24.

"Te limity naprawdę zaciskają pętlę na polskim filmie"

"Te limity naprawdę zaciskają pętlę na polskim filmie"

Źródło:
TVN24

Konieczne jest usunięcie nieuzasadnionych obciążeń dla przedsiębiorców oraz zadbanie, aby artyści otrzymywali wynagrodzenia - napisano w apelu izb i organizacji w imieniu polskich przedsiębiorców działających w sektorze kablowym i satelitarnym do senatorów.

Apel do senatorów o zmiany w ustawie o prawie autorskim

Apel do senatorów o zmiany w ustawie o prawie autorskim

Źródło:
tvn24.pl

W najnowszym "Kadrze na kino" Ewelina Witenberg opowiedziała o najgłośniejszych filmowych premierach tego tygodnia. Na wielki ekran trafił między innymi thriller "Twisters" o łowcach burz i "Wredne liściki" z oscarową Olivią Colman. Prowadząca program wspomniała również o zbliżającym się festiwalu filmowym Dwa Brzegi w Kazimierzu Dolnym.

Co warto obejrzeć. Ewelina Witenberg podsumowuje. "Kadr na kino" w TVN24

Co warto obejrzeć. Ewelina Witenberg podsumowuje. "Kadr na kino" w TVN24

Źródło:
tvn24.pl