Kaczyński chciał poprawić dzieło Kazimierza Wielkiego. Co się stało z jego zapowiedzią?

Jarosław jak Kazimierz
Jarosław jak Kazimierz
Jarosław Kaczyński zapowiedział 1 lipca 2017 roku odbudowę zamków Kazimierza Wielkiego

Zamki Kazimierza Wielkiego chcieli odbudowywać premier i prezes. Rok po złożeniu tej zapowiedzi niemal nic nie dzieje się w tej sprawie. Okazuje się, że koncepcja Jarosława Kaczyńskiego i Mateusza Morawieckiego ma w rządzie silnego przeciwnika. Jest nim Piotr Gliński - wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego.

W niedzielę 1 lipca mija rok od konwencji Prawa i Sprawiedliwości w Przysusze na południowym Mazowszu. To na niej prezes Jarosław Kaczyński wygłosił przemówienie programowe, z którego wynikało że partia rządząca ma sukcesy i idzie w dobrym kierunku. Prezes wytyczył też nowe drogi na przyszłość. Zapowiedział w nim między innymi... odbudowę zamków Kazimierza Wielkiego. Przyznał, że to pomysł Mateusza Morawieckiego - wówczas wicepremiera, dziś premiera. Odbudowa zamków Kazimierza Wielkiego nie jest pierwszą śmiałą, acz wysoce kosztowną koncepcją urbanistyczną autorstwa Morawieckiego. Wiosną ubiegłego roku obecny premier wyznał, iż marzy od dzieciństwa, aby zburzyć Pałac Kultury i Nauki w Warszawie.

Plan, który "nie jest czysto gospodarczy"

O burzeniu Pałacu Kultury i Nauki prezes Kaczyński w Przysusze nie wspominał. Uzasadniał za to potrzebę odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego.

- Chcemy, żeby Polska była piękna. Stąd ten Fundusz Ochrony Zabytków, stąd plan, który, nie ukrywam, wziąłem od premiera Morawieckiego, ale który tutaj przedstawiam, bo nie jest czysto gospodarczy, odbudowy zamków kazimierzowskich. Tych, które budował Kazimierz Wielki - przemawiał Kaczyński do aktywu Prawa i Sprawiedliwości. Zapowiedź wielkiej inwestycji w kulturę i w piękno, jaka padła z ust prezesa, lotem błyskawicy obiegła media. Przez kilka dni była komentowana, ale potem niemal natychmiast poszła w zapomnienie. W Polsce przybierały wówczas na sile protesty społeczne w obronie niezależności sądów. Prawo i Sprawiedliwość, korzystając ze zdobytej w wyborach większości w parlamencie, przeprowadzało swoje ustawy przez kolejne etapy legislacji. Na ulicach zaś demonstrowali obywatele, którzy obawiają się, że to, co partia rządząca nazywa społeczną kontrolą nad sądami, jest w istocie kontrolą polityczną. W tamtej ubiegłorocznej, krótkotrwałej debacie nad koncepcją podniesienia zamków z ruin pojawiła się wypowiedź wiceminister kultury Magdaleny Gawin. "To spełnienie postulatów konserwatorów, historyków sztuki i miłośników zabytków, głoszonych od lat 70. XX wieku. Dzięki funduszowi będziemy mogli ratować zabytki wymagające pilnej ochrony" - snuła plany wiceminister.

Minister od zabytków studzi zapały

Po dziewięciu miesiącach minister kultury Piotr Gliński oficjalnie zaprzeczył, jakoby wyżej cytowana wypowiedź jego zastępczyni odnosiła się do koncepcji odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego. "Wypowiedź Pani Magdaleny Gawin (...) dotycząca 'spełnienia postulatów konserwatorów, historyków sztuki i miłośników zabytków, głoszonych od lat 70.' odnosiła się do utworzonego z dniem 1 stycznia 2018 r. Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków" - sprecyzował Gliński w odpowiedzi na poselską interpelację, Interpelowała - w kwietniu br. - posłanka opozycyjnej Platformy Obywatelskiej Joanna Mucha. Pytała, jakie działania już podjęto w celu odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego; które zamki zostaną odbudowane i na jakim etapie są prace nad tym projektem. Okazuje się, że Narodowy Fundusz Ochrony Zabytków, o którym mówił prezes Kaczyński, nie ma możliwości, żeby sfinansować w pełni ewentualne odbudowy zamków. Przepisy są tak skonstruowane, że Fundusz może częściowo dofinansować odbudowę zabytków. I tylko wtedy, jeżeli są one co najmniej w połowie zachowane. Innymi słowy, jeżeli co najmniej połowę zabytku stanowi oryginalna, historyczna substancja. W pojęcia fachowego języka konserwatorskiego ubrał tę zależność Piotr Gliński: "dofinansowanie z Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków może być przeznaczone na odbudowę zniszczonej przynależności zabytku tylko wtedy, gdy odbudowa ta nie przekracza 50 procent oryginalnej substancji tej przynależności". Gliński wylicza, że o dofinansowanie ewentualnej odbudowy może wnioskować tylko właściciel nieruchomości - osoba prywatna, firma, instytucja. Nie mogą jednak być to instytucje sektora finansów publicznych, choć wyjątek od tego wykluczenia stanowią samorządy lokalne.

Rozproszona własność, zróżnicowany stan

Zamki Kazimierza Wielkiego w Polsce - jest ich około pięćdziesięciu, są w różnym stanie. Nieliczne są odbudowane, np. zamek w Będzinie - odbudowany częściowo w latach 50. XX wieku i na początku XXI wieku czy zamek w Bobolicach - zrekonstruowany przez prywatnych właścicieli. Większość z nich to jednak ruiny. Zamki te mają różnych właścicieli. Już tylko trzy przykłady spośród około pięćdziesięciu pokazują, jak bardzo zróżnicowana jest to własność. Ruinami w Kazimierzu zarządza miasto, opiekę nad ruinami zamku w Czorsztynie sprawuje Pieniński Park Narodowy, a ruiny zamku w Olsztynie pod Częstochową są własnością Fundacji Wspólnoty Gruntowej Wsi Olsztyn. Gdyby więc miały zostać zrekonstruowane nieodbudowane jeszcze zamki, to decyzję o tym musieliby podjąć ich właściciele, a nie rząd, bo tak stanowi prawo. Potwierdza to zresztą sam minister Gliński w odpowiedzi udzielonej Joannie Musze. "O dotację udzielaną na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami mogą ubiegać się wyłącznie właściciele albo posiadacze zabytków" - przypomina szef resortu kultury. "Odbudowa zamków Kazimierza Wielkiego nie może być przeprowadzona bez udziału w tym przedsięwzięciu właścicieli poszczególnych zamków. To od ich decyzji zależeć będzie ewentualne rozpoczęcie długotrwałego procesu odbudowy obiektów" - zaznacza jednocześnie Piotr Gliński.

Piętnaście lat i setki milionów złotych

O tym, jak bardzo długo trwa odbudowa zamku, wspominał w jednym z wywiadów Jarosław Lasecki, były senator Platformy Obywatelskiej, właściciel zamku w Bobolicach. Mówił, że zajęło mu to piętnaście lat. Nakłady, jakie poniósł, trzyma w tajemnicy. Koszt odbudowy średniowiecznych zamków trudno zatem oszacować. Posłużmy się innym przykładem.

Na przebudowę aresztu na ulicy Rakowieckiej w Warszawie na Muzeum Żołnierzy Wyklętych rząd zamierza wydać 200 milionów złotych. Były areszt jest obiektem pozostającym na pewno w złym stanie technicznym, ale przecież nie ruiną, skoro jeszcze kilka lat temu - wprawdzie z przymusu, ale jednak - mieszkali tam osadzeni. Można więc tylko oszacować, że odbudowa tylko jednego średniego zamku kazimierzowskiego kosztowałaby wielokrotność 200 milionów złotych.

Strach przed Gargamelem, bo Kazimierz nie miał swego Canaletta

Kolejny problem polega na tym, jak odtworzyć rzeczywisty, niezafałszowany wygląd zamków pochodzących z XVI wieku, gdy w większości nie zachowały się oryginały ani reprodukcje rysunków technicznych, a "Polska murowana" Kazimierza Wielkiego nie miała swojego Canaletta, który czterysta lat później pędzlem z benedyktyńską dokładnością odmalowywał budynki Warszawy, co ułatwiło odbudowę Starego Miasta po II wojnie światowej. 
"Czasem, wobec braku jakiejkolwiek ikonografii z czasów świetności, odpowiedzenie jak wyglądało dane miejsce jest niemożliwe. Pole do hochsztaplerki i blagi jest więc ogromne" - przypomina dr Sebastian Adamkiewicz, stawiając w swej publikacji w wortalu historycznym Histmag.org pytanie: "Czy dzięki tej śmiałej inicjatywie staniemy się wkrótce ojczyzną zamków Gargamela?" Tu dochodzimy do bardzo istotnej treści z pisma Piotra Glińskiego. Jest w niej ostro zarysowany dystans ministra kultury do de facto wznoszenia nowych zamków na starych ruinach. "Ochrona zabytków polega przede wszystkim na ochronie oryginalnej substancji zabytku. Z tego powodu w doktrynie konserwatorskiej kwestia odbudowy nieistniejących albo znacznie zniszczonych zabytków jest kwestią kontrowersyjną" - przypomina minister kultury i dziedzictwa narodowego.

Zabytki w trwałej ruinie to normalny stan

Zastrzeżenie ministra jest o tyle zasadne, że "oryginalna substancja" większości XIII-wiecznych zamków Kazimierza Wielkiego to obecnie ruiny. W ochronie zabytków istnieje wręcz pojęcie "trwałych ruin" - czyli ruin profesjonalnie zabezpieczonych przed dalszym niszczeniem. Ta forma konserwacji również jest bardzo kosztowna. Np. we Włoszech nikomu nie przychodzi do głowy odbudowywać trwałej ruiny - Koloseum, a i tak sama rekonstrukcja areny, w tej stylistyce ruiny, mająca potrwać do 2020 roku, ma kosztować 20 mln euro. Z kolei Grecji nie stać na utrwalenie przed dalszymi zniszczeniami murów obronnych miasta Rodos, dlatego w ostatnich latach radykalnie został ograniczony ruch turystyczny na nich. W Olsztynie koło Częstochowy pod koniec XX wieku zaprzestano używania ruin zamku jako tła dla pokazu laserów i pirotechniki po tym, jak zawaliła się jedna ze ścian. Zakazał tego konserwator zabytków. Na zabezpieczenie ruin zamków przed zniszczeniem również w Polsce brakuje pieniędzy. Ruiny w Olsztynie mają być konserwowane z funduszy UE. Jego ewentualna odbudowa każe postawić kolejne pytanie - czy nie rodziłaby konieczności zwrotu unijnej dotacji, przeznaczonej przecież wyłącznie na konserwację ruin, a nie na przywrócenie zamku do pierwotnej postaci. Pielęgnowanie "trwałych ruin" ma w historii sztuki znacznie więcej zwolenników niż sam jeden Piotr Gliński. Średniowieczne budowle niszczały w późniejszych wiekach nie tylko w Polsce, ale i w innych krajach. W XIX wieku niszczejące średniowieczne budowle przestały być traktowane jako brzydkie rudery, a stały się uznawanymi za piękne śladami historii i dawnej świetności rodów czy miast.

Trwałe ruiny - dobrem poszukiwanym

Ruiny były na tyle poszukiwanym dobrem, że zamożni obywatele budowali sobie ruiny sztuczne. "W następnych latach (XIX wieku - przyp. red.) upowszechniła się moda na budowanie sztucznych ruin, które miały ubarwiać parki między innymi w Puławach czy Wilanowie" - wspomina Paweł Kocańda z Uniwersytetu Rzeszowskiego w pracy "Ruiny zamków jako przykład obiektów muzealnych na wolnym powietrzu" (2016). Moda na sztuczne ruiny była obecna w wielu krajach Europy. Ślady tego zjawiska znajdujemy nawet w powieści dla młodzieży "Chłopcy z Placu Broni" Ferenca Molnara (1906). Wśród wielu trafnych dziecięcych opisów dorosłych stosunków społecznych w XIX-wiecznym Budapeszcie było i dotyczące sztucznych ruin zamku. Na wzgórzu "znajdowały się sztuczne ruiny zamku, jakie często budowano w wielkich parkach należących do arystokratycznych rodzin. Starannie układa się kamienie, a potem wypełnia szczeliny mchem, tak, aby wyglądało to na prawdziwe ruiny. (...) - Co to za zamek? - zapytał Czonakosz. - Na historii nie mówiono nam przecież, żeby w Ogrodzie Botanicznym był jakiś zamek. / -To sztuczne ruiny. Zbudowano je już jako ruiny./ - Nemeczek roześmiał się. - Jeśli już budowali, to lepiej było zbudować prawdziwy zamek. A po stu latach i tak zostałyby tylko ruiny" (tłum. Tadeusz Olszański). Powyższa dygresja ukazuje tylko, że piękno i romantyzm historycznych ruin są cenione od XIX wieku do tego stopnia, że uciekano się kiedyś nawet do budowania podróbek. Utrwalenie zabytków w postaci ruin jest dziś powszechnie akceptowaną metodą konserwatorską. Zdarzają się oczywiście wyjątki, ale regułą jest utrzymywanie ruin w postaci ruin. "Dopuszcza się co najwyżej odbudowę obiektów mających bardzo duże znaczenie symboliczne. W Polsce takim obiektem był z pewnością Zamek Królewski w Warszawie, którego odbudowa była powszechnie akceptowana. Kontrowersji konserwatorskich nie wzbudzała również odbudowa zniszczonego przez Niemców w czasie II wojny światowej Starego Miasta w Warszawie" - twierdzi minister kultury i dziedzictwa narodowego. W kolejnej części swojego pisma Piotr Gliński nie wprost, ale jednak podważa ideę premiera swojego rządu i prezesa swojej partii. "Odbudowa innych obiektów nie zawsze wzbudzała jednoznacznie pozytywny oddźwięk. Czasami wręcz przeciwnie. Szczególnie w tych przypadkach, gdy odbudowa nie odbywała się na podstawie przekazów ikonograficznych umożliwiających odtworzenie historycznego wyglądu obiektu albo gdy współczesna funkcja i użyte do odbudowy współczesne materiały budowlane 'fałszowały' historyczną formę obiektu" - przypomina minister Gliński.

Polityczny przytyk i brak konkretów

Tak na marginesie, warto odnotować przytyk wymierzony w ugrupowanie, z którego wywodzi się autorka interpelacji Joanna Mucha. Profesor Gliński uznał za "bardzo dobry przykład" fałszującej odbudowy Pałac Jabłonowskich w Warszawie - zniszczony w czasie wojny i nieodbudowany przez ponad 50 lat. Odbudowany dopiero w latach 1994-1997 za prezydentury obecnego posła Platformy Obywatelskiej Marcina Święcickiego, krytykowany za zbyt współcześnie wyglądającą elewację południową. Joanna Mucha w rozmowie z tvn24.pl ubolewała, że odpowiedź ministra Glińskiego na jej interpelację nie zawiera odpowiedzi na jej pytania, na ile zaawansowane są prace nad wcielaniem w życie idei odbudowy zamków kazimierzowskich. - To niestety coraz częstsza praktyka, że odpowiedzi na nasze interpelacje nie odpowiadają na postawione w nich pytania. W tym przypadku domyślam się dlaczego. Po prostu minister nie ma nic w tej sprawie do powiedzenia. Przez rok nie zadziało się nic wokół pomysłu Jarosława Kaczyńskiego rzuconego na konwencji w Przysusze. Gdyby coś się działo, opinia publiczna na pewno by o tym wiedziała - powiedziała nam posłanka Mucha. Z okazji zbliżającej się rocznicy deklaracji przysuskiej prezesa Jarosława Kaczyńskiego skierowaliśmy pytania o odbudowę zamków kazimierzowskich do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W kompetencjach bowiem tego resortu znajduje się opieka nad zabytkami.

Odpowiedź otrzymaliśmy już po publikacji tego artykułu.

- MKiDN nie prowadzi obecnie odrębnego programu odbudowy pozostających w ruinie zamków kazimierzowskich. W ramach ogłaszanego corocznie programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego "Ochrona Zabytków" właściciele tych zabytków mogą ubiegać się o dotacje - informuje rzeczniczka resortu Anna Bocian.

Rzeczniczka poinformowała nas również, że w piątek 29 czerwca minister objął współprowadzenie Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej "w skład którego wchodzi m.in. zamek królewski z czasów Kazimierza Wielkiego". Zamek ten utrzymywany jest w formie trwałej ruiny. Muzeum zaś mieści się w XVIII-wiecznej siedzibie starostów międzyrzeckich.

Premier i prezes chcieli odbudowywać zamki Kazimierza Wielkiego. Rok po złożeniu tej zapowiedzi niemal nic nie dzieje się w tej sprawie. Okazuje się, że koncepcja Kaczyńskiego i Morawieckiego ma w rządzie silnego przeciwnika. Jest nim Piotr Gliński - wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego.W niedzielę mija rok od konwencji Prawa i Sprawiedliwości w Przysusze na południowym Mazowszu. To na niej prezes Jarosław Kaczyński wygłosił przemówienie programowe, z którego wynikało że partia rządząca ma sukcesy i idzie w sobrym kierunku. Prezes wytyczył też nowe drogi na przyszłość. Zapowiedział w nim między innymi... odbudowę zamków Kazimierza Wielkiego. Przyznał, że to pomysł Mateusza Morawieckiego - wówczas wicepremiera, dziś premiera.Na marginesie należy odnotować, że odbudowa zamków Kazimierza Wielkiego nie jest pierwszą śmiałą, acz kosztochłonną koncepcją urbanistyczną autorstwa Morawieckiego. Wiosną ubiegłego roku obecny premier wyznał, iż marzy od dzieciństwa, aby zburzyć Pałac Kultury i Nauki w Warszawie.O burzeniu Pałacu Kultury prezes Kaczyński w Przysusze nie wspominał. Uzasadniał za to potrzebę odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego.- Chcemy, żeby Polska była piękna. Stąd ten Fundusz Ochrony Zabytków, stąd plan, który nie ukrywam wziąłem od premiera Morawieckiego, ale który tutaj przedstawiam, bo nie jest czysto gospodarczy, odbudowy zamków kazimierzowskich. Tych, które budował Kazimierz Wielki.Zapowiedź wielkiej inwestycji w kulturę i w piękno, jaka padła z ust prezesa, lotem błyskawicy obiegła media. Przez kilka dni była komentowana, ale potem niemal natychmiast poszła w zapomnienie. W Polsce narastały protesty w obronie niezależności sądów. Prawo i Sprawiedliwość, korzystając ze zdobytej w wyborach większości w parlamencie, przeprowadzało swoje ustawy przez kolejne etapy legislacji. Na ulicach zaś demonstrowali obywatele, którzy obawiają się, że to co partia rządząca nazywa społeczną kontrolą nad sądami, jest w istocie kontrolą polityczną.W tamtej krótkotrwałej debacie nad koncepcją podniesienia z ruin pojawiła się wypowiedź wiceminister kultury Magdaleny Gawin."To spełnienie postulatów konserwatorów, historyków sztuki i miłośników zabytków, głoszonych od lat 70. XX wieku. Dzięki funduszowi będziemy mogli ratować zabytki wymagające pilnej ochrony" - snuła plany wiceminister.Po dziewięciu miesiącach minister kultury Piotr Gliński oficjalnie zaprzeczył jakoby wyżej cytowana wypowiedź jego zastępczyni odnosiła się do koncepcji odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego."Wypowiedź Pani Magdaleny Gawin (...) dotycząca 'spełnienia postulatów konserwatorów, historyków sztuki i miłośników zabytków, głoszonych od lat 70.' odnosiła się do utworzonego z dniem 1 stycznia 2018 r. Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków" - sprecyzował Gliński w odpowiedzi na poselską interpelację,Interpelowała - w kwietniu br. - posłanka opozycyjnej Platformy Obywatelskiej Joanna Mucha. Pytała jakie działania już podjęto w celu odbudowy zamków Kazimierza Wielkiego; które zamki zostaną odbudowane i na jakim etapie są prace nad tym projektem.Okazuje się, że fundusz ochrony zabytków, o którym mówił prezes Kaczyński, nie ma możliwości żeby sfinansować w pełni ewentualne odbudowy zamków. Przepisy są tak skonstruowane, że fundusz może dofinansować odbudowę zabytków, tylko wtedy jeżeli są one co najmniej w połowie zachowane. Innymi słowy, co najmniej połowę zabytku stanowi oryginalna, historyczna substancja.W pojęcia fachowego języka konserwatorskiego ubrał tę zależność Piotr Gliński: "dofinansowanie z Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków może być przeznaczone na odbudowę zniszczonej przynależności zabytku tylko wtedy, gdy odbudowa ta nie przekracza 50% oryginalnej substancji tej przynależności".Gliński wylicza, że o dofinansowanie ewentualnej odbudowy może wnioskować tylko właściciel nieruchomości - osoba prywatna, firma, instytucja. Nie mogą jednak być to instytucje sektora finansów publicznych, choć wyjątek od tego wykluczenia stanowią samorządy lokalne.Zamki Kazimierzowskie w Polsce - jest ich około pięćdziesięciu, znajdują się w rękach pozostają w różnym stanie. Nieliczne są odbudowane, np. zamek w Będzinie - odbudowany częściowo w latach 50. XX wieku i na początku XXI wieku; czy zamek w Bobolicach zrekonstruowany przez prywatnych właścicieli. Większość z nich to jednak ruiny.Zamki te mają różnych właścicieli. Już tylko trzy przykłady spośród około pięćdziesięciu pokazuje jak bardzo zróżnicowana jest to własność. Ruinami w Kazimierzu - zarządza miasto, opiekę nad ruinami zamku w Czorsztynie sprawuje Pieniński Park Narodowy, a ruiny zamku w Olsztynie pod Częstochową są własnością Fundacji Wspólnoty Gruntowej Wsi Olsztyn.Gdyby więc miały zostać zrekonstruowane nieodbudowane jeszcze zamki, to decyzję o tym musieliby podjąć ich właściciele, a nie rząd, bo tak stanowi prawo. Potwierdza to zresztą sam minister Gliński, w odpowiedzi udzielonej Joannie Musze."O dotację udzielaną na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami mogą ubiegać się wyłącznie właściciele albo posiadacze zabytków" - przypomina szef resortu kultury."Odbudowa zamków Kazimierza Wielkiego nie może być przeprowadzona bez udziału w tym przedsięwzięciu właścicieli poszczególnych zamków. To od ich decyzji zależeć będzie ewentualne rozpoczęcie długotrwałego procesu odbudowy obiektów" - zaznacza jednocześnie Piotr Gliński.Jak bardzo długotrwały jest proces odbudowy zamku, wspominał w jednym z wywiadów Jarosław Lasecki, były senator Platformy Obywatelskiej, właściciel zamku w Bobolicach. Mówił, że zajęło mu to piętnaście lat. Nakłady, jakie poniósł na to, trzyma w tajemnicy. Trudno więc oszacować możliwy koszt odbudowy średniowiecznych zamków, ale posłużmy się innym przykładem. Na przebudowę aresztu na ulicy Rakowieckiej w Warszawie na Muzeum Żołnierzy Wyklętych ministerstwo Glińskiego zamierza wydać 200 mln zł. Jest to obiekt, na pewno w złym stanie technicznym, ale przecież nie ruina skoro jeszcze kilka lat temu mieszkali tam osadzeni. Można więc tylko oszacować, że odbudowa tylko jednego średniego zamku Kazimierzowskiego kosztowałaby wielokrotność dwustu milionów złotych.Kolejny problem jaki pojawia się, to jak odtworzyć rzeczywisty, niezafałaszowany wygląd zamków pochodzących z XVI wieku, gdy w większości nie zachowały się oryginały ani reprodukcje rysunków technicznych, a "Polska murowana" Kazimierza Wielkiego nie miała swojego Canaletta, który czterysta lat później pędzlem z benedyktyńską dokładnością odmalowywał budynki Warszawy, co ułatwiło odbudowę Starego Miasta w XX wieku po II wojnie światowej."Czasem, wobec braku jakiejkolwiek ikonografii z czasów świetności, odpowiedzenie jak wyglądało dane miejsce jest niemożliwe. Pole do hochsztaplerki i blagi jest więc ogromne" - przypomina dr Sebastian Adamkiewicz, stawiając w swej publikacji w wortalu historycznym Histmag.org pytanie: "Czy dzięki tej śmiałej inicjatywie staniemy się wkrótce ojczyzną zamków Gargamela?"Tu dochodzimy do bardzo istotnej treści z pisma Piotra Glińskiego. Jest w niej ostro zarysowany dystans ministra kultury do de facto wznoszenia nowych zamków na starych ruinach."Ochrona zabytków polega przede wszystkim na ochronie oryginalnej substancji zabytku. Z tego powodu w doktrynie konserwatorskiej kwestia odbudowy nieistniejących albo znacznie zniszczonych zabytków jest kwestią kontrowersyjną" - przypomina minister kultury i dziedzictwa narodowego.Zastrzeżenie ministra jest o tyle zasadne, że "oryginalna substancja" większości XIII-wiecznych zamków Kazimierza Wielkiego to obecnie ruiny. W ochronie zabytków istnieje wręcz pojęcie "trwałych ruin" - czyli ruin profesjonalnie zabezpieczonych przed dalszym niszczeniem. Ta forma konserwacji również jest bardzo kosztowna. Np. we Włoszech nikomu nie przychodzi do głowy odbudowywać trwałej ruiny - Koloseum, a i tak sama rekonstrukcja areny, w teej stylistyce ruiny, mająca potrwać do 2020 roku, ma kosztować 20 mln zł. Z kolei Grecji nie stać na utrwalenie przed dalszymi zniszczeniami murów obronnych miasta Rodos, dlatego w ostatnich latach radykalnie został ograniczony ruch turystyczny na nich. W Olsztynie koło Częstochowy, pod koniec XX wieku, zaprzestano używania ruin zamku Kazimierzowskiego jako tła dla pokazu laserów i pirotechniki po tym, jak zawaliła się jedna ze ścian. Zakazał tego konserwator zabytków.Na zabezpieczenie ruin zamków przed zniszczeniem również w Polsce brakuje pieniędzy. Ruiny w Olsztynie mają być konserwowane z unijnych funduszów. Jego ewentualna odbudowa każe postawić kolejne pytanie czy nie rodziłaby konieczności zwrotu unijnej dotacji, przeznaczonej przecież na konserwację ruin wyłącznie, a nie na przywrócenie zamku do pierwotnej postaci.Pielęgnowanie "trwałych ruin" ma w historii sztuki znacznie więcej zwolenników niż sam jeden Piotr Gliński. Średniowieczne budowle niszczały w późniejszych wiekach nie tylko w Polsce, ale i w innych krajach. W XIX wieku niszczejące średniowieczne budowle zaczęły być traktowane jako brzydkie rudery, a stały się uznawanymi za piękne śladami historii i dawnej świetności - rodów, czy miast.Ruiny były na tyle poszukiwanym dobrem, że zamożni obywatele, budowali sobie ruiny sztuczne. "W następnych latach (XIX wieku - przyp. red.) upowszechniła się moda na budowanie sztucznych ruin, które miały ubarwiać parki między innymi w Puławach czy Wilanowie" - wspomina Paweł Kocańda z Uniwersytetu Rzeszowskiego w pracy "Ruiny zamków jako przykład obiektów muzealnych na wolnym powietrzu" (2016).Moda na sztuczne ruiny była obecna w wielu krajach Europy. Ślady tego zjawiska znajdujemy nawet w powieści dla młodzieży "Chłopcy z placu Broni" Ferenca Molnara (1906). Wśród wielu celnych spostrzeżeń na temat oglądu przez dzieci dorosłych stosunkiów społecznych w XIX-wiecznym Budapeszcie, było i dotyczące sztucznych ruin zamku.Na wzgórzu "znajdowały się sztuczne ruiny zamku, jakie często budowano w wielkich parkach należących do arystokratycznych rodzin. Starannie układa się kamienie, a potem wypełnia szczeliny mchem, tak, aby wyglądało to na prawdziwe ruiny. (...) - Co to za zamek? - zapytał Czonakosz. - Na historii nie mówiono nam przecież, żeby w Ogrodzie Botanicznym był jakiś zamek. / -To sztuczne ruiny. Zbudowano je już jako ruiny./ - Nemeczek roześmiał się. - Jeśli już budowali, to lepiej było zbudować prawdziwy zamek. A po stu latach i tak zostałyby tylko ruiny" (tłum. Tadeusz Olszański).Powyższa dygresja ukazuje tylko, że piękno i romantyzm historycznych ruin są cenione od XIX wieku do tego stopnia, że uciekano się kiedyś nawet do budowania podróbek. Utrwalenie zabytków w postaci ruin jest dziś powszechnie akceptowaną metodą konserwatorską. Zdarzają się oczywiście wyjątki, ale regułą jest utrzymywanie ruin w postaci ruin."Dopuszcza się co najwyżej odbudowę obiektów mających bardzo duże znaczenie symboliczne. W Polsce takim obiektem był z pewnością Zamek Królewski w Warszawie, którego odbudowa była powszechnie akceptowana. Kontrowersji konserwatorskich nie wzbudzała również odbudowa zniszczonego przez Niemców w czasie II wojny światowej Starego Miasta w Warszawie" - twierdzi minister kultury i dziedzictwa narodowego.W kolejnej części swojego pisma Piotr Gliński nie wprost, ale jednak podważa ideę premiera swojego rządu i prezesa swojej partii."Odbudowa innych obiektów nie zawsze wzbudzała jednoznacznie pozytywny oddźwięk. Czasami wręcz przeciwnie. Szczególnie w tych przypadkach, gdy odbudowa nie odbywała się na podstawie przekazów ikonograficznych umożliwiających odtworzenie historycznego wyglądu obiektu albo gdy współczesna funkcja i użyte do odbudowy współczesne materiały budowlane 'fałszowały' historyczną formę obiektu" - przypomina minister Gliński.Na marginesie warto odnotować przytyk wymierzony w ugrupowanie ,z którego wywodzi się autorka interpelacji Joanna Mucha. Profesor Gliński uznał za "bardzo dobry przyklad" fałszującej odbudowy Pałac Jabłonowskich w Warszawie - zniszczony w czasie wojny i nieodbudowany przez ponad 50 lat. Odbudowany dopiero w latach 1994-1997 za prezydentury obecnego posła Platformy Obywatelskiej Marcina Święcickiego. Krytykowany za zbyt współcześnie wyglądającą elewację południową.Joanna Mucha w rozmowie z TVN24.pl ubolewała, że odpowiedź mministra Glińskiego na jej interpelację nie zawiera odpowiedzi na jej pytania na ile zaawansowane są prace nad wcielaniem w życie idei odbudowy zamków Kazimierzowskich.- To niestety coraz częstsza praktyka, że odpowiedzi na nasze interpelacje nie odpowiadają na postawione w nich pytania. W tym przypadku domyślam się dlaczego. Po prostu minister nie ma nic w tej sprawie do powiedzenia. Przez rok nie zadziało się nic wokół pomysłu Jarosława Kaczyńskiego rzuconego na konwencji w Przysusze. Gdyby coś się działo, opinia publiczna na pewno by o tym wiedziała - powiedziała nam posłanka Mucha.Z okazji zbliżającej się rocznicy deklaracji przysuskiej prezesa Jarosława Kaczyńskiego skierowaliśmy pytania o odbudowę zamków Kazimierzowskich do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W kompetencjach bowiem tego resortu znajduje się opieka nad zabytkami. Do chwili publikacji tego artykułu ministerstwo nie odpowiedziało na nasze pytania.

Autor: jp\kwoj / Źródło: tvn24.pl

Pozostałe wiadomości
Strażacy na Lotnisku Chopina nie dojechali na czas. Ujawniamy wyniki kontroli

Strażacy na Lotnisku Chopina nie dojechali na czas. Ujawniamy wyniki kontroli

Źródło:
tvn24.pl
Premium

Wakacyjne plany ma już 63 procent Polaków. Ważnym czynnikiem wpływającym na wybór miejsca i typu wakacji są dzieci. Badania pokazują, że rodziny z dziećmi częściej wybierają letnie pobyty nad morzem i z większym wyprzedzeniem planują wakacje i noclegi. Co ważne - w tym roku - ceny usług powinny być podobne jak rok temu. Pojawił się także nowy trend - łączenie wakacji z pracą zdalną. Piotr Sztefek.

Nowy wakacyjny trend Polaków

Nowy wakacyjny trend Polaków

Źródło:
TVN24

IMGW wydał ostrzeżenia pierwszego stopnia przed burzami. Zjawiskom towarzyszyć będą obfite opady deszczu i silny wiatr. W weekend aura się nie uspokoi i w części kraju może zagrzmieć.

Tu będzie niebezpiecznie. IMGW wydał ostrzeżenia

Tu będzie niebezpiecznie. IMGW wydał ostrzeżenia

Źródło:
tvnmeteo.pl

Resorty finansów i dyplomacji Stanów Zjednoczonych ogłosiły szeroki pakiet dodatkowych sankcji, które mają uderzyć w gospodarkę wojenną Rosji i odciąć ją od dostaw kluczowych materiałów i usług między innymi z Chin. Rosjanie zostaną odcięci też od amerykańskich usług IT.

Mocne uderzenie USA w rosyjską machinę wojenną. Lista sankcji

Mocne uderzenie USA w rosyjską machinę wojenną. Lista sankcji

Źródło:
PAP

841 dni temu rozpoczęła się inwazja Rosji na Ukrainę. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podczas niezapowiadanej wcześniej wizyty w Dżeddzie w Arabii Saudyjskiej spotkał się z przywódcą tego państwa Mohammedem bin Salmanem. Rozmowy dotyczyły odbywającego się w weekend w Szwajcarii szczytu pokojowego. Saudowie nadal nie potwierdzili tam swojej obecności. Oto, co wydarzyło się w Ukrainie i wokół niej w ciągu ostatniej doby.

Co się wydarzyło w Ukrainie w ostatnich godzinach

Co się wydarzyło w Ukrainie w ostatnich godzinach

Źródło:
PAP

W Atlancie 39-letni mężczyzna porwał autobus z 17 pasażerami, jednego z nich śmiertelnie postrzelił. Zanim policjantom udało się zatrzymać pojazd, zdołał przejechać przez dwa hrabstwa. Porywaczowi postawiono 31 zarzutów.

Przyłożył kierowcy autobusu pistolet do głowy, powiedział: nie zatrzymuj się

Przyłożył kierowcy autobusu pistolet do głowy, powiedział: nie zatrzymuj się

Źródło:
CNN

Od dziś obowiązuje rozciągająca się na 60 kilometrów strefa buforowa przy granicy z Białorusią. W RPA odnotowano pierwszy przypadek śmiertelny małpiej ospy. Według nieoficjalnych informacji Marek Magierowski odejdzie ze stanowiska ambasadora RP w USA i z dyplomacji. Oto sześć rzeczy, które warto wiedzieć w czwartek 13 czerwca.

Sześć rzeczy, które warto dziś wiedzieć

Sześć rzeczy, które warto dziś wiedzieć

Źródło:
PAP, TVN24, Eurosport

Jeśli stanowisko szefowej Komisji Europejskiej zachowa Ursula von der Leyen, a szefową Parlamentu Europejskiego pozostanie Roberta Metsola, liberałowie otrzymają stanowisko szefa dyplomacji, a socjaldemokraci - szefa Rady Europejskiej. Estońska premierka Kaja Kallas na czele unijnej dyplomacji pozwoliłaby zachować geograficzną równowagę.

Klaruje się układanka na szczytach unijnych władz. Cztery nazwiska

Klaruje się układanka na szczytach unijnych władz. Cztery nazwiska

Źródło:
PAP

Około stu osób zostało ewakuowanych w środę wieczorem z terenu lotniska w Modlinie. Powodem był pozostawiony bagaż. Na miejscu działały służby.

Ewakuacja lotniska w Modlinie. Powodem był pozostawiony bagaż

Ewakuacja lotniska w Modlinie. Powodem był pozostawiony bagaż

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Pierwsza ofiara śmiertelna małpiej ospy została odnotowana w Republice Południowej Afryki. Jak przekazał minister zdrowia RPA, w kraju potwierdzono pięć przypadków zarażenia ludzi tym wirusem. To niejedyny kraj, który zmaga się z tą niebezpieczną chorobą.

Wirus małpiej ospy zabija w kolejnym kraju

Wirus małpiej ospy zabija w kolejnym kraju

Źródło:
PAP, Sowetan Live

W gigantycznym więzieniu dla kobiet i dzieci w północnej Syrii bez procesu i wyroku przetrzymywane są przez lata żony wojowników tak zwanego Państwa Islamskiego razem z dziećmi. Zamknięte, odizolowane w trudnych warunkach, tylko się radykalizują. Dlatego ich synowie, kiedy skończą 12 lat, są im odbierani i zamykani w innym ośrodku - takim, który ma ich integrować ze społeczeństwem.

W Syrii jest więzienie dla żon i dzieci wojowników ISIS. Chłopcy są przenoszeni, jak skończą 12 lat

W Syrii jest więzienie dla żon i dzieci wojowników ISIS. Chłopcy są przenoszeni, jak skończą 12 lat

Źródło:
Fakty o Świecie TVN24 BiS

Auchan wycofuje partię produktu ze względu na zagrożenie pojawienia się bakterii Listeria - podała sieć w komunikacie. Dodała, że chodzi o produkt Pecenica polędwica 90g.

Auchan wycofuje partię produktu. Apel o niespożywanie

Auchan wycofuje partię produktu. Apel o niespożywanie

Źródło:
tvn24.pl

27-latkowi prawdopodobnie znudziła się praca w lombardzie, bo postanowił odejść i to natychmiast. Wcześniej jednak wypłacił sobie pensję i to - według zgłoszenia jego szefa i ustaleń policji - z sowitą premią. Teraz grozi mu pięć lat więzienia.

Postanowił natychmiast odejść z pracy, wypłacił sobie pensję i zniknął

Postanowił natychmiast odejść z pracy, wypłacił sobie pensję i zniknął

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Jacek Siewiera, szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego, mówił w "Faktach po po Faktach" w TVN24, że głównymi założeniami prezydenckiego projektu dotyczącego sił zbrojnych są wprowadzenie systemu kierowania obroną państwa, wprowadzenie stałych planów obrony oraz reforma systemu kierowania i dowodzenia. Odniósł się też do tego, że prezentował ten projekt w Sejmie niemal przy pustej sali. - To zdumiewające i porażające - ocenił.

Niemal pusta sala sejmowa podczas wystąpienia szefa BBN. Siewiera: zdumiewające i porażające

Niemal pusta sala sejmowa podczas wystąpienia szefa BBN. Siewiera: zdumiewające i porażające

Źródło:
TVN24, PAP

Według nieoficjalnych informacji Marek Magierowski odejdzie ze stanowiska ambasadora RP w USA i z dyplomacji - dowiedział się korespondent "Faktów" TVN w USA Marcin Wrona.

"Fakty" TVN nieoficjalnie: Marek Magierowski odejdzie ze stanowiska

"Fakty" TVN nieoficjalnie: Marek Magierowski odejdzie ze stanowiska

Źródło:
tvn24.pl

Szef francuskiej prawicowej partii Republikanie Eric Ciotti został w środę wykluczony z jej szeregów, bo poparł sojusz ze skrajnie prawicowym Zjednoczeniem Narodowym. Wcześniej w tym dniu prezydent Emmanuel Macron wezwał do połączenia sił umiarkowanych z różnych stron sceny politycznej w obliczu ofensywy radykalnej lewicy i skrajnej prawicy. Ruch Ciottiego nazwał "paktem z diabłem".

Macron grzmi. "Pakt z diabłem"

Macron grzmi. "Pakt z diabłem"

Źródło:
PAP

Sojusz ma przejąć koordynację dostaw broni do Ukrainy - ogłosił w środę sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg. W czwartek w Brukseli rozpocznie się dwudniowe spotkanie ministrów obrony państw Sojuszu.

Stoltenberg: NATO przejmie koordynację dostaw broni do Ukrainy

Stoltenberg: NATO przejmie koordynację dostaw broni do Ukrainy

Źródło:
PAP, Reuters

Trzech nastolatków pobiło na śmierć 28-letniego Marcina, piłkarza i pracownika Służby Więziennej. Do tragedii doszło podczas plenerowej imprezy z okazji 120-lecia Sosnowca. - Urazy nie wyglądały na uderzenie z pięści. Obok leżała butelka. Wydaje mi się, że pod nim leżało roztłuczone szkło. Kiedy czekaliśmy na przyjazd karetki, gdzieś w tłumie usłyszałem krzyki: "uciekajcie stąd, bo chłopak chyba zmarł" - relacjonował świadek.

Trzech chłopców skatowało piłkarza na urodzinach miasta. 28-letni Marcin zmarł w szpitalu

Trzech chłopców skatowało piłkarza na urodzinach miasta. 28-letni Marcin zmarł w szpitalu

Aktualizacja:
Źródło:
tvn24.pl

W czerwcu rozpoczęła się rekrutacja na studia na wielu polskich uczelniach. Choć w poprzednich latach były takie kierunki, na które zgłaszało się nawet 30 osób na jedno miejsce, to otwierano też kierunki, na które było niewielu chętnych. Jakie studia cieszą się najmniejszą popularnością?

Pół kandydata na jedno miejsce. Na tych kierunkach mało kto chce studiować

Pół kandydata na jedno miejsce. Na tych kierunkach mało kto chce studiować

Źródło:
tvn24.pl, rekrutacja.uw.edu.pl, rekrutacja.uj.edu.pl

Przed parlamentem Armenii, gdzie przemawiał premier Nikol Paszynian, doszło do starć policji z protestującymi - podały media. Tłum próbował przedrzeć się przez kordon policyjny i wtargnąć do budynku parlamentu. Przewodził mu biskup Bagrat Gałcanian. Jest wielu rannych i zatrzymanych.

Biskup wezwał, protestujący ruszyli na parlament

Biskup wezwał, protestujący ruszyli na parlament

Źródło:
PAP, Panorama, Interfax

Marek Balawejder i Artur Osuchowski zostali powołani do zarządu Orlenu - podała w środę spółka. Balawejder od 1 sierpnia 2024 roku będzie członkiem zarządu do spraw Handlu Hurtowego i Logistyki, zaś Artur Osuchowski od 13 czerwca 2024 roku członkiem zarządu do spraw Energetyki i Transformacji Energetycznej.

Nowi członkowie zarządu Orlenu. Kim są?

Nowi członkowie zarządu Orlenu. Kim są?

Źródło:
PAP

Piotr Jacoń, dziennikarz TVN24, został Ambasadorem Różnorodności. To wyróżnienie przyznawane przez miesięcznik "My Company Polska" organizacjom, firmom i osobom, które promują różnorodność i równość. Jacoń został wyróżniony za "dziennikarstwo przełamujące tabu i otwierające oczy na potrzeby drugiego człowieka".

Nagroda, ale też "wyzwanie i zadanie". Dziennikarz TVN24 Piotr Jacoń ambasadorem różnorodności

Nagroda, ale też "wyzwanie i zadanie". Dziennikarz TVN24 Piotr Jacoń ambasadorem różnorodności

Źródło:
TVN24, My Company Polska

W poniedziałek wieczorem Jarosław Kaczyński wraz z bliskimi współpracownikami pojawił się przed pomnikiem ofiar katastrofy smoleńskiej. Prezes Prawa i Sprawiedliwości miał ze sobą sprej, którym zamalował tabliczkę na wieńcu. Marta Wcisło z Koalicji Obywatelskiej stwierdziła, że to "przekroczenie wszelkich granic". - Pan Kaczyński stawia się ponad prawem - dodała Wcisło. - To jest obrzydliwe, to, co robi się tego dnia, żeby sprowokować pana prezesa Kaczyńskiego - skomentował z kolei Waldemar Buda z PiS.

"Pan Kaczyński stawia się ponad prawem"

"Pan Kaczyński stawia się ponad prawem"

Źródło:
TVN24

Ukraiński lekarz Andrij K. jest podejrzany o dokonanie zabójstwa 86-latka poprzez odłączenie go od urządzeń podtrzymujących życie. Prokurator Krajowy wydał w środę polecenie uchylenia tymczasowego aresztu wobec medyka. W maju do ministra sprawiedliwości trafił list otwarty w obronie lekarza podpisany przez dwa tysiące lekarzy, pielęgniarek i naukowców. Komisja medyków, którą powołał szpital, ustaliła, że lekarz nie jest winny.

Ukraiński lekarz podejrzany o zabójstwo pacjenta. Ważna decyzja Prokuratora Krajowego

Ukraiński lekarz podejrzany o zabójstwo pacjenta. Ważna decyzja Prokuratora Krajowego

Źródło:
PAP, tvn24.pl

Prokuratura Krajowa przekazała, że prokurator Wydziału Spraw Wewnętrznych wszczął śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień i działania na szkodę interesu publicznego w celu osiągnięcia korzyści osobistej przez 20 sędziów członków neo-KRS w okresie od 2017 roku.

"Przekroczenie uprawnień". Prokuratura wszczyna śledztwo w sprawie sędziów członków neo-KRS

"Przekroczenie uprawnień". Prokuratura wszczyna śledztwo w sprawie sędziów członków neo-KRS

Źródło:
tvn24.pl

Policja dysponuje nagraniem z kamer monitoringu, na którym widać moment ataku na piosenkarkę Viki Gabor oraz jej ojca. Artur Węgrzynowicz z tvnwarszawa.pl dowiedział się, co nagrały kamery. - Ciosy zostały zadane, kiedy ojciec artystki wrócił już do auta. Napastnik potem użył gazu, który trafił też w piosenkarkę - przekazuje nasz reporter. Zatrzymany w tej sprawie mężczyzna nie usłyszał jeszcze zarzutów.

Atak na Viki Gabor i jej ojca. Zdarzenie nagrały kamery monitoringu

Atak na Viki Gabor i jej ojca. Zdarzenie nagrały kamery monitoringu

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Politycy PiS i Suwerennej Polski wykorzystują pismo wysłane przez Podlaski Urząd Wojewódzki do samorządowców jako dowód, jakoby rząd wydał "polecenie szukania miejsc na ośrodki dla nielegalnych migrantów". To przekaz nieprawdziwy, wzbudzający niepokój w lokalnej społeczności. Dokument dotyczy czego innego, a procedurę tę opisał dwa lata temu rząd Zjednoczonej Prawicy.

Rząd "szuka miejsc dla nielegalnych migrantów" na Podlasiu? O co chodzi z pismem wojewody

Rząd "szuka miejsc dla nielegalnych migrantów" na Podlasiu? O co chodzi z pismem wojewody

Źródło:
Konkret24

Jedni twierdzą, że zastrzeganie numeru PESEL to wstęp do likwidacji gotówki, inni - że chodzi o większą inwigilację obywateli. Wokół nowej usługi narosło już wiele fałszywych przekazów. Weryfikujemy je.

"Jest drugie dno" przy zastrzeżeniu numeru PESEL? Rozwiewamy mity

"Jest drugie dno" przy zastrzeżeniu numeru PESEL? Rozwiewamy mity

Źródło:
Konkret24
Były dyrektor Funduszu Sprawiedliwości z pracą w banku kierowanym przez brata księdza. "Mafijny układ zamknięty"

Były dyrektor Funduszu Sprawiedliwości z pracą w banku kierowanym przez brata księdza. "Mafijny układ zamknięty"

Źródło:
tvn24.pl
Premium

Platforma Max jest już w Polsce, oferując swoim widzom dziesiątki tysięcy godzin treści na żądanie. Na wybór nie mogą narzekać fani filmów romantycznych - na Max są zarówno największe filmowe klasyki o miłości, jak też najlepsze produkcje ostatnich lat. Oto lista 10 najpopularniejszych romansów dostępnych na Max.  

10 najpopularniejszych filmów romantycznych na Max  

10 najpopularniejszych filmów romantycznych na Max  

Źródło:
Rotten Tomatoes, tvn24.pl

Resort kultury Grecji poinformował we wtorek, że podczas budowy lotniska na Krecie odkryto wyjątkowe znalezisko z czasów kultury minojskiej. Ministerstwo podkreśliło, że obiekt o powierzchni około 1800 metrów kwadratowych musi zostać dokładnie zbadany, by określić jego znaczenie.

Niezwykłe odkrycie w Grecji. Rząd zwołał posiedzenie

Niezwykłe odkrycie w Grecji. Rząd zwołał posiedzenie

Źródło:
PAP

Najnowszy dokument Martyny Wojciechowskiej, jest już dostępny na platformie Max. "Hope" przenosi widzów do jednego z najbiedniejszych i najsilniej dotkniętych głodem państw na świecie, gdzie dzieci padają ofiarami przerażającego procederu.  

Dzieci oskarżane o czary. "Hope", nowy dokument Martyny Wojciechowskiej, już dostępny w Max 

Dzieci oskarżane o czary. "Hope", nowy dokument Martyny Wojciechowskiej, już dostępny w Max 

Źródło:
tvn24.pl

Platforma streamingowa Max zadebiutowała w Polsce. W jednym miejscu każdy może znaleźć coś dla siebie. - Absolutne hity filmowe, spektakularne seriale oraz bibliotekę kochanych i ikonicznych seriali HBO - mówił w TVN24 szef streamingu Warner Bros. Discovery w Polsce Maciej Gozdowski. 

Max już w Polsce. Debiut platformy

Max już w Polsce. Debiut platformy

Źródło:
tvn24.pl

Andrij Jermak, szef gabinetu prezydenta Ukrainy, spotkał się z dziennikarzami. W rozmowach brał udział reporter TVN24 Tomasz Kanik. - Zorganizujemy drugi szczyt, na którym będzie można zaprezentować plan pokojowy przedstawicielowi Rosji - mówił Jermak. Reporter TVN24 przypomniał, że strona ukraińska zaprezentowała już dziesięciopunktowy plan pokojowy, ale Rosja będąca agresorem w wojnie, nie chce o nim słyszeć, bo Ukraina widzi swoją niepodległość tylko z należącymi do niej Krymem i Donbasem. To terytoria od ponad 10 lat przez Moskwę okupowane.

Szef gabinetu Zełenskiego rozmawiał z dziennikarzami. Zapowiedział drugi szczyt pokojowy

Szef gabinetu Zełenskiego rozmawiał z dziennikarzami. Zapowiedział drugi szczyt pokojowy

Źródło:
TVN24, tvn24.pl

"Powiedzmy, że Piontek" to książka zupełnie inna niż poprzednie Szczepana Twardocha. Oryginalna powieść jest swego rodzaju hołdem dla bohaterów literackich, którzy - jak przekonuje autor - bytują w sposób bardziej realny, niż mogłoby nam się w pierwszej chwili wydawać.

Intelektualna gra Szczepana Twardocha. Recenzja nowej książki "Powiedzmy, że Piontek"

Intelektualna gra Szczepana Twardocha. Recenzja nowej książki "Powiedzmy, że Piontek"

Źródło:
tvn24.pl

Omenaa Mensah i Rafał Brzoska w zorganizowanej akcji charytatywnej Top Charity 2024 zebrali łącznie 45 mln 917 tys. zł. Najwyżej wylicytowanym dziełem była rzeźba Torso alato, 1985 Igora Mitoraja, za którą nabywcy zapłacili 6,8 miliona złotych. Z kolei "Tydzień Metamorfozy z Ewą Chodakowską" w Mövenpick Resort Kuredhivaru Maldives uzyskał kwotę 5,1 miliona złotych.

Rekord na Wielkiej Aukcji Charytatywnej Top Charity 2024

Rekord na Wielkiej Aukcji Charytatywnej Top Charity 2024

Źródło:
tvn24.pl

W Warszawie będzie można wspólnie kibicować reprezentacji Polski podczas Euro. Warszawska Strefa Kibica na błoniach Stadionu Narodowego ruszy już w niedzielę. Będzie tam można obejrzeć wszystkie grupowe mecze Polaków.

W niedzielę rusza Warszawska Strefa Kibica

W niedzielę rusza Warszawska Strefa Kibica

Źródło:
PAP