Historie polskich ofiar totalitaryzmów od dziś dostępne w sieci. Także po angielsku

Ruszył portal Zapisyterroruzapisyterroru.pl

Ponad 500 świadectw terroru niemieckiego z okresu okupacji, m. in. relacje ocalałych z rzezi Woli, udostępniono w czwartek w internecie w ramach inauguracji projektu Zapisyterroru.pl prowadzonego przez Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami.

Zapisyterroru.pl to przedsięwzięcie powstałego trzy miesiące temu Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego. Zainicjowany w czwartek projekt to początek tworzenia portalu, na którym powstanie największy w Europie zbiór zeznań i świadectw ludności cywilnej odnoszący się do okupacji niemieckiej i sowieckiej. Na razie w bazie zamieszczane będą przede wszystkim zapisy przesłuchań świadków przed działającą tuż po wojnie Główną Komisją Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, przemianowaną potem na Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce.

W zeznaniach gromadzonych po II wojnie światowej na potrzeby śledztw w sprawie zbrodni niemieckich kryją się zapisy osobistych doświadczeń tysięcy Polaków: ofiar nazistowskiego terroru, ich rodzin i bliskich. Choć wykorzystywano je w postępowaniach sądowych i badaniach historycznych, wciąż pozostają mało znane. Rzadko sięgają po nie zagraniczni historycy i twórcy kultury.

Zeznania ujawnione po latach

Podsekretarz stanu w MKiDN Magdalena Gawin, inicjatorka powstania Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami przypomniała, że zeznań zebranych tuż po wojnie przez Główną Komisję Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce jest bardzo wiele. W samej Warszawie przeprowadzono około 80 śledztw. "W PRL dostęp do tych zeznań był ewidentnie reglamentowany, choć nie miały one statusu tajnych śledztw ani tajnych zeznań. Nie miały do nich jednak dostępu ani rodziny ofiar, ani też same ofiary. Rodziny nie były też informowane o przebiegu śledztw, nie można było poprosić o wgląd w dokumentację. Również historycy mieli do tych dokumentów bardzo ograniczony dostęp i w zasadzie te śledztwa zostały nieco zapomniane" - mówiła Gawin.

W 1998 roku dokumenty Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich trafiły do zasobu archiwalnego IPN. Nazwa komisji uległa wtedy zmianie na Główną Komisję Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w ramach którego rozpoczęto zbieranie materiału dowodowego dokumentującego zbrodnie sowieckie i komunistyczne. Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami współpracuje z IPN i prowadzi działania komplementarne wobec jego działań. Jak wyjaśniła Gawin, IPN nie ma prawa udostępniania tego rodzaju dokumentów w internecie, może to natomiast robić nowy ośrodek.

"Naszą powinnością jest nazwać tych ludzi po imieniu"

"Główna misja Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami polega na tym, by upowszechniać głos ludności cywilnej i doświadczenia Polaków podczas II wojny światowej w świecie Zachodu. Przede wszystkim w tych ośrodkach naukowych i kulturalnych, gdzie rodzą się opinie na temat losów narodów, na temat losów całych wspólnot. I to jest ta najważniejsza misja ośrodka" - podkreślała Gawin.

Dodała, że zamieszczone na portalu świadectwa zostaną przetłumaczone na angielski - tak, by mogły dotrzeć do szerokiego grona odbiorców, umożliwić odkrycie historii rodzinnych i lokalnych, zainteresować uczonych, dziennikarzy i ludzi kultury. Przede wszystkim jednak mają trafić do obiegu międzynarodowego, aby upowszechnić na świecie wiedzę o okupacji niemieckiej w Polsce i pamięć o ofiarach terroru.

"Te dokumenty są niezmiernie ciekawe, bo jest to głos autentycznych ludzi, którzy opowiadają o swoim własnym życiu, o bezradności, o tym, co spotkało ich rodziny. Jest to ważne źródło do indywidualizacji losów ludzkich. Ciągle zmagamy się z problemem powszechnym w PRL-owskiej historiografii, że cierpienia narodu wyrażano liczbami. Mówiliśmy "rozstrzelano 50 Polaków", "skazano na karę śmierci 100 Polaków", ale to były tylko liczby. Naszą powinnością jest nazwać tych ludzi po imieniu, przywołać ich tożsamość, aby mogli zająć należne im miejsce w naszej historii" - mówiła Gawin.

"Jestem więcej niż pewna, że na tej liście zeznających wielu z nas rozpozna własne babcie, dziadków, krewnych. My sami nie wiemy, że członkowie naszych rodzin zeznawali przez komisją, dotyczy to nie tylko ludzi z Warszawy, ale z całego kraju. Teraz, w 72. rocznicę ludobójstwa na Woli, oddajemy głos Warszawie. A potem będzie prowincja. W zbiorach są zeznania zupełnie zapomniane, z których nie korzystano nigdy przez cały ten okres ponad 70 lat, jak na przykład zeznania z okolic Radomia i Kielc, które udostępnimy w następnej kolejności" - zapewniła Gawin.

Piotr Gliński, minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powiedział, że Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego to "instytucja, która ma udostępniać pamięć". Jak zaznaczył, to właśnie pamięć decyduje o charakterze, jakości, sile wspólnoty politycznej, o tożsamości. "Dzisiejszy świat wypełniony jest konkurencją, także w obszarze pamięci" - dodał Gliński.

Historie ludzi, ulic i budynków

W czwartek na portalu zapisyterroru.pl udostępniono pięćset relacji osób z Warszawy i jej okolic. Są wspomnienia ocalałych z rzezi Woli, ale też świadectwa dotyczące zbrodni w Wawrze, która miała miejsce jeszcze w grudniu 1939 roku; są zeznania z Pawiaka, opowieści o aresztowaniach i śledztwach gestapo, a także zeznania polskich Żydów ocalałych z transportów do Treblinki.

Największą część stanowią świadectwa rzezi Woli. "Ludobójstwo na warszawskiej Woli było niewyobrażalnym dramatem mieszkańców naszego miasta. W ciągu pierwszych dni powstania na rozkaz Hitlera, w zemście za wybuch powstania warszawskiego, zostało zamordowanych około 50 tys. mieszkańców warszawskiej Woli. Była to największa masakra ludności cywilnej, która się wydarzyła podczas II wojny światowej w tak krótkim czasie" - podkreślała Anna Gutowska, p. o. dyrektora Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami.

Na stronie zapisyterroru.pl można przeglądać zebrane zapisy segregując je według nazwisk świadków albo miejsc, gdzie działy się opisywane wydarzenia. W ten sposób można poznać historię danej miejscowości, ulicy, a w niektórych przypadkach - konkretnego budynku. Na stronie udostępniono skany maszynopisów zeznań i ich opracowanie oraz tłumaczenia na angielski, a także krótkie biogramy świadków.

Aplikacja "Remember" ma pomóc w zapobieganiu używania pojęcia "polskie obozy koncentracyjne"
Aplikacja "Remember" ma pomóc w zapobieganiu używania pojęcia "polskie obozy koncentracyjne" Muzeum Auschwitz-Birkenau

Autor: AL//gak / Źródło: PAP

Źródło zdjęcia głównego: zapisyterroru.pl

Pozostałe wiadomości

- Myślę, że Wołodymyr Zełenski powinien być troszkę bardziej wdzięczny - odpowiedział Donald Trump, pytany, czego potrzebowałby od prezydenta Ukrainy, aby powrócić do rozmów na temat umowy o minerałach. Dopytywany, czy porozumienie upadło, odparł, że "nie sądzi", ale więcej powie o tym we wtorek. Prezydent USA po raz kolejny powielił też nieprawdziwe informacje na temat wysokości kwoty, jaką Stany Zjednoczone wsparły Ukrainę.

Trump o tym, czego oczekiwałby od Zełenskiego

Trump o tym, czego oczekiwałby od Zełenskiego

Aktualizacja:
Źródło:
PAP, BBC, tvn24.pl, AP

Papież Franciszek miał dwa epizody ostrej niewydolności oddechowej i wymagał nieinwazyjnej, mechanicznej wentylacji - przekazał w poniedziałek wieczorem Watykan.

Watykan o stanie papieża Franciszka. "Dwa epizody ostrej niewydolności oddechowej"

Watykan o stanie papieża Franciszka. "Dwa epizody ostrej niewydolności oddechowej"

Źródło:
Reuters, PAP

- Trudno wytłumaczyć to inaczej niż kampanią wyborczą - komentują rządzący. Po dyplomatycznej kłótni w Białym Domu polska opozycja frontalnie atakuje prezydenta Ukrainy, nie przebierając w słowach. To wygląda, jakby PiS ścigało się z Konfederacją na antyukraińskość.

Politycy PiS po kłótni w Białym Domu atakują Zełenskiego. "Obrzydliwa zmiana kierunku"

Politycy PiS po kłótni w Białym Domu atakują Zełenskiego. "Obrzydliwa zmiana kierunku"

Źródło:
Fakty TVN

Do tej pory dobra wola kierowana była w stronę sojuszników z Europy i to właśnie amerykański wywiad ostrzegał przed rosyjskimi przesyłkami, które miały eksplodować na europejskich lotniskach. Teraz nawet nie będzie miał o nich wiedzy. Decyzję podjął w ubiegłym tygodniu amerykański sekretarz obrony. To niejedyny gest dobrej woli w kierunku Putina. Prasa pisze też o ruchach wokół odbudowy Nord Stream 2.

"To bandyta, który rozumie jedną rzecz: siłę". Demokraci ostrzegają Trumpa

"To bandyta, który rozumie jedną rzecz: siłę". Demokraci ostrzegają Trumpa

Źródło:
Fakty o Świecie TVN24 BiS

- Mamy plany na wypadek nałożenia ceł przez USA i prezydenta Donalda Trumpa - podkreśliła prezydentka Meksyku Claudia Sheinbaum. Waszyngton zapowiedział, że cła mają zostać wprowadzone we wtorek.

"Jakakolwiek będzie ta decyzja, my podejmiemy własne"

"Jakakolwiek będzie ta decyzja, my podejmiemy własne"

Źródło:
PAP

Słowacki premier zagroził zablokowaniem czwartkowego szczytu Unii Europejskiej w sprawie pomocy finansowej i wojskowej dla Ukrainy. Robert Fico domaga się, by Wspólnota poparła jego żądania przywrócenia przez Kijów tranzytu gazu przez terytorium Ukrainy. Odrzucił też uczestnictwo Bratysławy w dozbrajaniu atakowanego przez Rosję kraju.

Fico grozi zablokowaniem szczytu w sprawie pomocy dla Ukrainy. I stawia żądania

Fico grozi zablokowaniem szczytu w sprawie pomocy dla Ukrainy. I stawia żądania

Źródło:
PAP, Hospodárske noviny

- Kiedy zaczynała się wojna, to rząd Prawa i Sprawiedliwości zachował się tak, jak powinien się zachować polski rząd - mówił wicemarszałek Senatu Michał Kamiński (PSL-Trzecia Droga). - Tak należało wówczas robić i tak należy oczywiście robić także i teraz - ocenił pomoc Polski dla Ukrainy poseł PiS Marcin Przydacz.

W tej sprawie "nie ma sporów" między obecnym i poprzednim rządem

W tej sprawie "nie ma sporów" między obecnym i poprzednim rządem

Źródło:
TVN24

- Producenci aut będą mieli więcej czasu na spełnienie europejskich celów dotyczących norm emisji CO2 - zapowiedziała szefowa Komisji Europejskiej (KE) Ursula von der Leyen.

Co z unijną rewolucją? Zapowiedź Brukseli

Co z unijną rewolucją? Zapowiedź Brukseli

Źródło:
PAP

Dwa autobusy zderzyły się w poniedziałek w centrum Barcelony. Ponad 50 osób zostało rannych. Cztery z nich są w stanie krytycznym i trafiły do szpitala. Na miejsce zdarzenia skierowano 19 karetek pogotowia, wozy policyjne i strażackie oraz zespoły psychologów.

Zderzenie dwóch autobusów w Barcelonie. Dziesiątki rannych

Zderzenie dwóch autobusów w Barcelonie. Dziesiątki rannych

Źródło:
PAP

Osoby, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 roku, a prawo do świadczenia uzyskały po roku 2012, będą mogły ponownie przeliczyć wysokość emerytury - wynika z założeń projektu resortu rodziny, który znalazł się w wykazie prac rządu. Zmiany mogą objąć około 200 tysięcy Polaków.

Zmiany dla tysięcy emerytów. Nowe plany rządu

Zmiany dla tysięcy emerytów. Nowe plany rządu

Źródło:
PAP

20-latek podejrzany o próbę zgwałcenia 13-latki w Rabce-Zdroju trafi do tymczasowego aresztu. Sąd rozpatrzył zażalenie prokuratury na wcześniejszą decyzję sądu, który zgodził się, by podejrzany wyszedł na wolność po wpłaceniu 50 tysięcy złotych poręczenia majątkowego. 20-latkowi grozi nawet dożywocie.

Podejrzany o próbę zgwałcenia 13-latki trafi jednak do aresztu

Podejrzany o próbę zgwałcenia 13-latki trafi jednak do aresztu

Źródło:
PAP / tvn24.pl

W wieku 88 lat zmarł James Harrison, dawca krwi z Australii, który pomógł ocalić życie nawet 2,4 miliona dzieci. Mężczyzna zyskał sławę za sprawą swojej unikalnej krwi, pozwalającej na produkcję szczepionek zapobiegających konfliktowi serologicznemu u noworodków. Informację o śmierci Harrisona przekazała jego rodzina.

Nie żyje "człowiek ze złotym ramieniem", jego krew uratowała 2,4 miliona dzieci

Nie żyje "człowiek ze złotym ramieniem", jego krew uratowała 2,4 miliona dzieci

Źródło:
BBC, tvn24.pl

Z audi wysiadł pasażer, podszedł do kierowcy innego auta i zaczął się z nim bić. Nagranie ze zdarzenia na drodze wojewódzkiej trafiło do sieci. - Niestety, to sołtys, jest mi niezmiernie przykro. Ofiary też są mieszkańcami naszej gminy, wyraziłem pełne wsparcie dla poszkodowanych i zdecydowanie potępienie zachowania pana sołtysa - mówi portalowi tvn24.pl Robert Zieliński, wójt gminy Sztutowo. Zapowiada też dalsze kroki wobec sołtysa. Władze gminy wydały w tej sprawie oświadczenie.

Agresja i bójka na drodze. "Niestety, to sołtys"

Agresja i bójka na drodze. "Niestety, to sołtys"

Źródło:
TVN24

Samochód wjechał w tłum ludzi w centrum Mannheim w zachodniej części Niemiec. Nie żyją co najmniej dwie osoby, jest wielu rannych. Podejrzany został ujęty, to obywatel Niemiec. Nie jest jasne, czy zdarzenie w Mannheim było nieszczęśliwym wypadkiem czy aktem terroru. "Po raz kolejny opłakujemy Mannheim, po raz kolejny opłakujemy rodziny ofiar bezsensownego aktu przemocy" - napisał na X kanclerz Olaf Scholz.

Samochód wjechał w tłum ludzi. "Kolejny raz opłakujemy Mannheim"

Samochód wjechał w tłum ludzi. "Kolejny raz opłakujemy Mannheim"

Aktualizacja:
Źródło:
Reuters, "Bild", PAP

Dziennikarz, który pytał prezydenta Ukrainy o brak garnituru, pojawił się w Białym Domu niedawno, gdy administracja Donalda Trumpa zaczęła sama decydować, kogo wpuszcza na wydarzenia z prezydentem. To Brian Glenn, pracujący dla znanej z rozpowszechniania teorii spiskowych stacji Real America Voice. Jak oceniają media, pytanie zadane przez Glenna było "ciosem poniżej pasa" wobec prezydenta Ukrainy, które "zmieniło nastrój" spotkania w Gabinecie Owalnym.

"Pan posiada garnitur?". Kim jest dziennikarz, który zadał Zełenskiemu "cios poniżej pasa"

"Pan posiada garnitur?". Kim jest dziennikarz, który zadał Zełenskiemu "cios poniżej pasa"

Źródło:
Reuters, The New York Times, The Telegraph, PAP, BBC, tvn24.pl

Większość Amerykanów negatywnie ocenia działania Donalda Trumpa jako prezydenta i uważa, że wskutek jego polityki kraj zmierza w złym kierunku. Większość ankietowanych jest też zdania, że głowa państwa nie poświęca wystarczającej uwagi "najbardziej palącym problemom kraju" - wskazują wyniki najnowszego sondażu, przeprowadzonego na zlecenie CNN.  

Amerykanie ocenili pierwsze tygodnie prezydentury Trumpa. Sondaż

Amerykanie ocenili pierwsze tygodnie prezydentury Trumpa. Sondaż

Źródło:
CNN

Prokuratura wszczęła śledztwo dotyczące podejrzenia, że prezes Polskiego Komitetu Olimpijskiego Radosław Piesiewicz mógł popełnić tak zwaną zbrodnię VAT - wynika z nieoficjalnych informacji tvn24.pl. W śledztwie nadzorowanym przez Prokuraturę Regionalną w Gdańsku weźmie udział Krajowa Administracja Skarbowa, a także Centralne Biuro Antykorupcyjne.

Rusza śledztwo dotyczące zbrodni VAT-owskiej w Polskim Komitecie Olimpijskim

Rusza śledztwo dotyczące zbrodni VAT-owskiej w Polskim Komitecie Olimpijskim

Źródło:
tvn24.pl

Zachowanie innych kierowców nie przyczyniło się do śmieci mężczyzny, który zginął natychmiast po uderzeniu w bariery energochłonne, przez co nie może tu być mowy o rozpatrywanie tego zdarzenia pod kątem przestępstwa nieudzielenia pomocy - tak prokuratura tłumaczy umorzenie śledztwa w sprawie śmiertelnego wypadku motocyklisty na obwodnicy Zambrowa (Podlaskie). W czasie gdy doszło do tego zdarzenia, drogą przejeżdżali była I prezes Sądu Najwyższego Małgorzata Gersdorf i jej mąż, były prezes Trybunału Konstytucyjnego Bohdan Zdziennicki.

Zginął motocyklista. Obok przejeżdżali była prezes Sądu Najwyższego i jej mąż. Koniec śledztwa

Zginął motocyklista. Obok przejeżdżali była prezes Sądu Najwyższego i jej mąż. Koniec śledztwa

Źródło:
PAP

Działacze studenccy w Irlandii mówią o "alarmującym wzroście" liczby ofert wynajmu mieszkań w zamian za seks i apelują do władz o pilne działania. Zielona Wyspa pozostaje popularnym kierunkiem wśród zagranicznych studentów, a jednocześnie mierzy się z kryzysem braku nieruchomości, podaje brytyjska Sky News.

Mieszkanie za seks. "Alarmujący wzrost" ofert wynajmu

Mieszkanie za seks. "Alarmujący wzrost" ofert wynajmu

Źródło:
Sky News

W Trójmieście około dwukrotnie wzrosła w ofercie deweloperów liczba mieszkań z ceną ponad 20 tysięcy złotych za metr kwadratowy - wynika z danych portalu Rynekpierwotny. Podano również dane dotyczące cen nowych lokali w największych miastach Polski.

20 tysięcy złotych za metr. W tym mieście podwoiła się liczba ofert

20 tysięcy złotych za metr. W tym mieście podwoiła się liczba ofert

Źródło:
PAP
Przekraczają granicę i znikają. Co się stało z tymi dziećmi?

Przekraczają granicę i znikają. Co się stało z tymi dziećmi?

Źródło:
tvn24.pl
Premium
Gotowość do wyjazdu to jeszcze nie udział w wojnie. "To jest mądrość tych rządów"

Gotowość do wyjazdu to jeszcze nie udział w wojnie. "To jest mądrość tych rządów"

Źródło:
tvn24.pl
Premium

Oscary 2025 za nami. "Anora" łącznie otrzymała aż pięć Nagród Akademii. Została najlepszym filmem, jeden z jego producentów - Sean Baker - wygrał także w kategoriach: najlepsza reżyseria, najlepszy scenariusz oryginalny oraz najlepszy montaż, a gwiazda produkcji Mikey Madison otrzymała Oscara dla najlepszej aktorki.

Oscary 2025. "Anora" wielkim zwycięzcą

Oscary 2025. "Anora" wielkim zwycięzcą

Źródło:
tvn24.pl