Sekretarz Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk Ingrid Carlberg ogłosiła decyzję w czwartek o godzinie 13. Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury za rok 2026 przyznano kanadyjskiej pisarce Anne Carson "za odważną i nowatorską twórczość, która w pełnym inwencji dialogu z tradycją klasyczną stworzyła nowe formy dla literatury współczesnej".
Carlberg poinformowała jak wyglądały kulisy przekazania informacji o nagrodzie nowej noblistce. Jak mówiła, Carson "była wzięta z zaskoczenia". - Przebywa na Islandii, gdzie słucha wiatru - powiedziała sekretarz Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk.
Kim jest Anne Carson
Anne Carson jest poetką, eseistką, tłumaczką i wykładowczynią. Urodziła się w 1950 roku. W Polsce ukazały się m.in.: powieść-poemat "Autobiografia czerwonego", tom poezji "Piękno męża" oraz esej "Słodko-gorzki eros". Przez całą swoją karierę łączyła pisanie poezji z przekładem i pracą dydaktyczną na różnych uniwersytetach. "Niemal cała jej twórczość literacka koncentruje się na styku filologicznej obsesji na punkcie słów oraz poetyckiego dążenia do odkrywania nowych znaczeń. Sama autorka wskazuje etymologię słów jako punkt wyjścia dla wszystkich swoich działań twórczych" - pisze w biografii autorki Królewska Szwedzka Akademia Nauk.
"W latach 90. ukazało się dzieło często uznawane za najwybitniejsze w dorobku Carson - 'Autobiografia czerwonego'. Utwór ten dowodzi jej niezwykłej umiejętności twórczego ożywiania klasycznej tradycji literackiej. Wykazując się doskonałym wyczuciem współczesnego języka i doświadczeń, autorka wychodzi od zachowanych fragmentów poezji greckiego twórcy z VI wieku p.n.e., Stezychora, opowiadających o uskrzydlonym, czerwonym potworze - Gerionie" - pisze Akademia. Za tłumaczenie na polski "Autobiografii czerwonego" Maciej Topolski został w 2024 laureatem Nagrody im. Wisławy Szymborskiej.
W ubiegłym roku Carson odwiedziła Polskę. W Pałacu Krasińskich odebrała Międzynarodową Nagrodę Literacką im. Zbigniewa Herberta. - Lubię myślenie. Wydaje mi się, że to jedna z najbardziej zachwycających rzeczy, jakie robimy jako ludzie. A jeśli pragniemy zapisać, ująć lub uchwycić tę ekscytację, którą przynosi myślenie, najlepszym narzędziem jest wiersz. Dlatego szczególnie pociągają mnie wiersze Zbigniewa Herberta, które przemawiają głosem pana Cogito i podejmują temat myślenia - cytuje jej słowa z uroczystości Biblioteka Narodowa.
Nobel nie był zaskoczeniem
Dziennikarka portalu tvn24.pl Natalia Szostak zauważa, że wyróżnienie poetki nie jest zaskoczeniem. - Carson od lat była na listach bukmacherów, a eksperci mówili, że ta nagroda jej się należy. Pytano tylko, czy po tym, jak Akademia ogłosiła, że będzie się otwierać na nowe kultury, nowe języki, Kanadyjka posługująca się językiem angielskim ma szansę - mówi dziennikarka w rozmowie z tvn24.pl. Carson jest 30. laureatką literackiego Nobla, która pisze po angielsku.
- Carson jest znawczynią literatury starogreckiej i starożytności w ogóle. Często powtarza, że na klasyce można się oprzeć, że Grecy i Rzymianie mogą być dla nas wzorem - kontynuuje Szostak.
Jak dodaje, tegoroczna noblistka długo zastanawiała się, czy poświęcić się nauce, pisaniu, czy czemuś zupełnie innemu. Zdarzyło jej się na przykład projektować opakowania płatków śniadaniowych.
Literacki Nobel - tak typowały media
Przed ogłoszeniem werdyktu niemal wszystkie najważniejsze media w Szwecji wyrażały nadzieję, że również w tym roku utrzymana zostanie obowiązująca od niemal dekady nieformalna zasada, że literacki Nobel trafia na przemian do kobiety lub mężczyzny.
Kanadyjska poetka Anne Carson - wraz z jej rodaczką, pisarką Margaret Atwood oraz australijską autorką powieści Alexis Wright - została wymieniona jako potencjalna laureatka przez krytyka szwedzkiej telewizji publicznej SVT. Pisarki Chinka Can Xue oraz Rosjanka Ludmiła Ulicka były faworytkami szefa działu kultury gazety "Expressen". Dwie pozostałe to Amerykanki Marilynne Robinson oraz pochodząca z Karaibów Jamaica Kincaid typowana w poprzednich latach.
Can Xue oraz Alexis Wright zostały wskazane przez dziennikarkę Szwedzkiego Radia, która obstawiała, że Nagrodę Nobla otrzyma kobieta spoza Europy. W to, że wpływ na wybór tegorocznego laureata będzie miała płeć, nie do końca wierzył krytyk SVT, podkreślając, że w tym roku równie dobrze może zostać uhonorowany pisarz. Jego zdaniem szansę mieli: Australijczyk Gerald Murnane, Francuz Michel Houellebecq, Japończyk Haruki Murakami oraz Amerykanin Thomas Pynchon.
Wybór jednego z wielkich amerykańskich pisarzy, niedocenianych od lat przez komitety noblowskie, był tematem artykułu w dzienniku "Dagens Nyheter". Według autorki tekstu oprócz Pynchona na literackiego Nobla zasługują jego rodacy Don DeLillo oraz Joyce Carol Oates. Wielu słynnych Amerykanów: Philip Roth, Cormac McCarthy, Paul Auster, zmarło w ostatnich latach, nie doczekawszy Nobla.
Gazeta "Aftonbladet" zauważyła brak wśród laureatów ostatnich lat autorów z Ameryki Łacińskiej. Według jej przewidywań Literacka Nagroda Nobla mogłaby trafić do jednej z Argentynek, Mariany Enriquez albo Samanty Schweblin.
Z kolei dziennik "Svenska Dagbladet" przytaczał wypowiedzi ekspertów, którzy wśród faworytów wymienili nieco mniej znane nazwiska: francusko-algierską pisarkę Ninę Bouraoui, Chimamandę Ngozi Adichie z Nigerii, a także szwajcarskiego pisarza Christiana Krachta.
Redagował AM