Rzemieślniczy nie znaczy dietetyczny. Ile pączków można zjeść w tłusty czwartek?

pączki shutterstock_2592468243
Jedzenie szkodliwe jak papierosy
Źródło wideo: TVN24
Źródło zdj. gł.: Shutterstock
Dodaj do preferowanych źródeł w Google
Czy zjedzenie pączka w tłusty czwartek naprawdę zasługuje na wyrzuty sumienia? Dorota Święch, lekarka specjalizująca się w leczeniu otyłości, w rozmowie z tvn24.pl podkreśla, że klucz tkwi nie w zakazach, lecz w świadomych wyborach. Ten dzień może być nie tylko kulinarnym świętem, ale też testem relacji z jedzeniem i zdrowego podejścia do diety.

Anna Bielecka: Dziś tłusty czwartek, dzień, w którym wiele osób walczy ze słodką pokusą. Czy można dziś bez wyrzutów sumienia sięgnąć po pączka?

Dorota Święch: Tak, można go zjeść w tłusty czwartek, ale można go też zjeść w maju lub nie zjeść wcale. W moim podejściu nie ma produktów dozwolonych i zakazanych. Są wybory, bardziej lub mniej wspierające nasze zdrowie w danym momencie. Kluczowe pytania brzmią: Czy ja naprawdę mam teraz na niego ochotę? Czy jem, bo lubię? Czy jem, bo "wypada", bo ktoś częstuje i głupio odmówić, bo inni jedzą?

Wyrzuty sumienia nie są zdrowym narzędziem regulacji masy ciała. One raczej uruchamiają mechanizm: "skoro już zjadłam, to trudno - jem dalej, a od poniedziałku znowu wracam na dietę".

Po ilu pączkach można powiedzieć, że "to już za dużo"?

To zależy od osoby, kontekstu i relacji z jedzeniem. "Za dużo" zaczyna się zwykle nie przy konkretnym numerze, tylko przy utracie kontaktu ze sobą - kiedy jemy automatycznie, szybko, bez smaku, nie skupiając się na tym, czy przypadkiem nie odczuwamy już sytości. Dla jednej osoby "za dużo" to trzy pączki, a dla innej pół, zjedzone na szybko, w dodatku bez ochoty.

Ja zachęcam do tego, żeby jeść wolno, świadomie, usiąść do tego, poczuć smak i przyjemność. Często okazuje się, że jeden naprawdę dobry pączek daje więcej satysfakcji niż trzy zjedzone w pośpiechu, bo liczy się jakość, nie ilość.

Ile kalorii ma przeciętny pączek i od czego to zależy? Jak długo spala się pączka?

Klasyczny pączek to około 250-400 kcal. Różnica zależy od wielkości, ilości tłuszczu wchłoniętego podczas smażenia, rodzaju nadzienia (czekolada, pistacja, marmolada) i polewy (lukier, czekolada, cukier puder).

Pytanie "jak długo spala się pączka?" jest bardzo popularne, ale trochę mylące. Organizm nie spala konkretnego pączka. Jednorazowe zjedzenie pączka nie powoduje przyrostu tkanki tłuszczowej. Na wzrost masy ciała wpływa długoterminowy dodatni bilans energetyczny, a nie jeden dzień.

Czy są składniki, które sprawiają, że niektóre pączki są "gorsze" dla zdrowia niż inne?

Tak, różnice mogą dotyczyć jakości tłuszczu użytego do smażenia, ilości cukru w nadzieniu i dodatków technologicznych. Pączek z rzemieślniczej piekarni, smażony na świeżym tłuszczu, z prostym składem, zwykle będzie lepszym wyborem niż produkt przemysłowy z długą listą dodatków. Często mają krótszy skład i lepszą jakość tłuszczu i z pewnością jest to duży plus. Pamiętajmy jednak, że kaloryczność nadal będzie podobna. Rzemieślniczy nie oznacza dietetyczny.

Tłusty czwartek może być wyzwaniem dla osób na redukcji masy ciała - jak sobie poradzić?

Najgorsze, co można zrobić, to wejść w tryb: "nie wolno mi". Pamiętajmy, że bardzo często to właśnie restrykcja uruchamia mechanizm utraty kontroli. Im silniejszy zakaz, tym silniejsze napięcie, a napięcie prędzej czy później szuka ujścia. Uważam, że takie dni jak tłusty czwartek są pewnym testem dla metody, którą wybraliśmy. One pokazują, czy sposób, który wybraliśmy do redukcji masy ciała jest dla nas zdrowy i długofalowo bezpieczny.

Jeśli redukcja opiera się na ścisłej liście produktów "zakazanych" i "dozwolonych", myśleniu w kategoriach "czysto" i "grzesznie", ciągłym kontrolowaniu i lęku przed odstępstwem, to właśnie takie dni będą bardzo trudne. Będą uruchamiać podejście zero-jedynkowe: "albo idealnie, albo wszystko stracone", a z kolei to podejście najczęściej kończy się schematem: restrykcja, potem napięcie, następnie przejedzenie, które wpędza w poczucie winy i w konsekwencji jeszcze większa restrykcja. Zdrowa redukcja powinna być elastyczna i powinna mieć w sobie przestrzeń na życie, na święta, na tradycję - bez poczucia, że "znów zabrakło mi silnej woli".

To jak najlepiej przygotować się na dzień pełen pokus jakim jest tłusty czwartek?

Najlepiej zacząć od zaplanowania - jeśli mam ochotę, wybieram jeden naprawdę dobry pączek i zjadam go na spokojnie, jako element posiłku, a nie w biegu. Nie warto też nadrabiać pączkowych kalorii głodówką czy "karą" w postaci nadmiernego treningu. Zaś od następnego posiłku należy kontynuować swoje nawyki bez poczucia porażki. Redukcja masy ciała to długi proces i jeśli jeden pączek jest w stanie go zburzyć - problem nie leży w pączku, tylko w metodzie.

Jakie pączki będą "fit"?

Z pewnością pączek pieczony zamiast smażonego będzie miał mniej tłuszczu i kalorii. Tak samo, jak wersje z mąki pełnoziarnistej, z mniejszą ilością cukru w nadzieniu i bez polewy. Pamiętajmy jednak, że słowo "fit" bywa mylące i jeśli ktoś ma dużą ochotę na klasycznego pączka, to często lepiej zjeść takiego z przyjemnością, niż trzy "fit", które nie dają satysfakcji, a łącznie jednak sporo kalorii.

Czym zastąpić cukier puder lub nadzienie, by było lżej?

Robiąc samodzielnie pączki w domu, można wybrać nadzienie o niższej zawartości cukru (np. dżemy bez cukru, słodzone słodzikami). Jednak kluczowe jest, czy robimy to z troski o zdrowie, czy z lęku przed kaloriami.

Czy są jakieś pączkowe alternatywy dla osób ograniczających cukier (np. w cukrzycy)?

Osoby z cukrzycą nie muszą całkowicie rezygnować z pączka, ale warto, aby uwzględniły go w bilansie węglowodanów i zjadły go jako element posiłku, w którym znajdzie się produkt dostarczający białko. Alternatywą mogą być domowe wypieki z mąki pełnoziarnistej, wersje z mniejszą ilością cukru.

Jak "najlepiej" zjeść pączka?

Można zjeść pączka jako część posiłku, nie na pusty żołądek i połączyć go z białkiem. Ważne by nie jeść w pośpiechu i nie traktować ruchu jako kary. Największą "szkodą" bywa napędzająca się spirala: restrykcja, następnie przejedzenie i wyrzuty sumienia, a potem kolejne restrykcje.

Jak to działa w praktyce?

Zaczyna się od sztywnego założenia: "nie wolno mi, nie mogę się złamać". Im bardziej sobie czegoś zakazujemy, tym więcej uwagi temu poświęcamy. Pojawia się napięcie i coraz intensywniejsze myślenie o jedzeniu. Potem wystarczy moment zmęczenia, stresu, presji społecznej i zakaz zostaje złamany. Często nie na poziomie "zjem jednego pączka", ale "skoro już zjadłam, to trudno - jem dalej". To nie brak silnej woli, to naturalna reakcja psychologiczna na długotrwałą restrykcję.

Po przejedzeniu pojawiają się wyrzuty sumienia: "zawaliłam/em", "nie mam kontroli", "od jutra zero słodyczy" i wtedy wchodzimy w jeszcze większą restrykcję - mniej jedzenia, więcej kontroli, jeszcze więcej zakazów. Z kolei im silniejsza restrykcja, tym silniejsze kolejne napięcie i tak koło się zamyka. Zamiast "nie wolno mi", lepsze jest "mogę, wybieram świadomie" Paradoksalnie to właśnie elastyczność, a nie surowa kontrola, daje największą stabilność w dłuższej perspektywie.

Jak wyglądałby idealny tłusty czwartek z punktu widzenia lekarki?

Spokojny, świadomy i bez presji. Jeśli masz ochotę - zjedz dobrego pączka. Jeśli nie masz - nie jedz, nawet jeśli wszyscy wokół jedzą.

Czy pączek bez wyrzutów sumienia "mniej tuczy"?

Kaloryczność pączka nie zmienia się - niezależnie od tego, czy zjemy go z poczuciem winy, czy z przyjemnością. Jednak z psychodietetycznego punktu widzenia - poniekąd tak. Już tłumaczę. Wyrzuty sumienia bardzo często uruchamiają mechanizm: "Skoro już zjadłam/em, to trudno i tak dzień jest stracony." To myślenie 0-1, albo idealnie, albo wcale, a ono sprzyja dokładaniu kolejnych porcji.

Brak poczucia winy działa odwrotnie. Kiedy pozwalam sobie na jeden pączek świadomie, bez dramatyzowania, bez "karania się" w myślach, dużo łatwiej na nim poprzestać. Nie ma napięcia, poczucia, że coś zostało złamane i potrzeby "jeść na zapas", skoro od jutra znów będzie zakaz. W efekcie bardzo często zjemy mniej, nie dlatego, że pączek magicznie ma mniej kalorii, ale dlatego, że nie uruchamiamy spirali restrykcji i utraty kontroli. Spokojna relacja z jedzeniem realnie wspiera długofalową kontrolę masy ciała.

Jakie dietetyczne błędy popełniamy najczęściej tego dnia?

Z mojego doświadczenia to głównie jedzenie, bo "wypada", całodzienna głodówka "na zapas", traktowanie ruchu jako kary i formy "spalenia pączka", myślenie zero-jedynkowe: albo idealnie, albo wcale i przekonanie, że jeden dzień przekreśla cały proces, np. redukcji mady ciała.

A prawda jest taka, że zdrowie budujemy w skali miesięcy i lat, nie jednego czwartku.

Źródło: tvn24.pl
Autorka/Autor: Anna Bielecka/ap