- Analiza objęła 23 badania i ponad 1,9 miliona osób w wieku od dwóch do 65 lat. Jak często przy ADHD pojawiały się problemy jelitowe?
- Najsilniejszy związek dotyczył enkoprezy (problem z kontrolowaniem oddawania stolca). Dlaczego przy ADHD może pojawiać się ponad czterokrotnie częściej?
- Styl życia, leki, a może jeszcze coś innego? Badacze wskazali prawdopodobne przyczyny problemów jelitowych u osób z ADHD.
- Więcej artykułów o podobnej tematyce znajdziesz w zakładce "Zdrowie"
ADHD (ang. Attention Deficyt Hyperactivity Disorder), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, kojarzymy przede wszystkim z trudnościami z koncentracją, impulsywnością czy nadruchliwością. Tymczasem część osób z tym zaburzeniem zmaga się również z dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, których zwykle z ADHD nie łączymy - wynika z wielu badań. Naukowcy z University of Warwick w Coventry postanowili je sprawdzić i określić, jak silna jest ta zależność.
ADHD a problemy jelitowe. Co pokazała duża analiza badań?
Związek między zaburzeniami neurorozwojowymi a układem pokarmowym od dawna badany jest m.in. u osób w spektrum autyzmu. W przypadku ADHD brakowało dotąd szerokiego zestawienia danych, dlatego badacze przejrzeli ponad 9,6 tys. publikacji (m.in. ze Stanów Zjednoczonych, Szwecji, Niemiec i Korei Południowej), ostatecznie włączając do analizy 23 badania obejmujące łącznie ponad 1,9 mln osób w wieku od dwóch do 65 lat.
W badaniach uwzględniano osoby z ADHD rozpoznanym według kryteriów DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego) lub ICD (International Classification of Diseases, Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób WHO).
Z analizy wyłączono jednak badania dotyczące zdiagnozowanych organicznych chorób przewodu pokarmowego, takich jak nieswoiste choroby zapalne jelit.
Różnice były widoczne prawie niezależnie od rodzaju dolegliwości. U osób z ADHD szanse występowania objawów żołądkowo-jelitowych były łącznie o 48 proc. wyższe niż u osób bez tego zaburzenia. W przypadku zaparć były niemal dwukrotnie wyższe, a zespołu jelita drażliwego (IBS) - o 58 proc. wyższe.
Największą różnicę badacze odnotowali w przypadku enkoprezy, czyli problemów z kontrolowaniem oddawania stolca. Analizowano ją w pięciu z 23 uwzględnionych badań - u osób z ADHD szanse jej występowania były ponad czterokrotnie wyższe.
"Prawie każdy z analizowanych przez nas objawów ze strony układu pokarmowego - zaparcia, zespół jelita drażliwego, a nawet niestrawność - wydawał się mieć związek z ADHD" - komentuje Sarah Blake z Warwick Medical School, współautorka badania.
Jak podkreśla, takie dolegliwości mogą mocno odbijać się na codziennym funkcjonowaniu, ale łatwo je przeoczyć, gdy podczas wizyty cała uwaga skupia się na objawach samego ADHD.
Co jest przyczyną problemów jelitowych u osób z ADHD?
Na to pytanie naukowcy nie mają jeszcze jednej odpowiedzi i biorą pod uwagę kilka mechanizmów, które mogą nakładać się na siebie.
Znaczenie mogą mieć zachowania częściej występujące u osób z ADHD - m.in. nieregularne jedzenie czy impulsywność. Autorzy zwracają też uwagę na zaburzenia regulacji emocji i silniejszą reakcję na stres, które mogą wpływać na wrażliwość przewodu pokarmowego.
Do tego dochodzą leki stosowane w terapii ADHD - część z nich może powodować działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, w tym zaparcia. W kolejnych badaniach, jak zaznaczają badacze, trzeba będzie oddzielić wpływ samego ADHD od wpływu farmakoterapii.
Naukowcy wskazują również na mikrobiotę jelitową. Wcześniejsze prace sugerowały, że jej skład u osób z ADHD może różnić się od obserwowanego u osób bez tego zaburzenia. To z kolei prowadzi do kolejnego tropu: osi jelito-mózg, czyli dwukierunkowej komunikacji między przewodem pokarmowym a układem nerwowym. Jedną z głównych dróg przekazywania takich sygnałów jest nerw błędny.
Na tym etapie nie wiadomo jednak, jak duży udział w obserwowanym związku ma mikrobiota, jak duży leki, a jak duży styl życia i cechy samego ADHD.
ADHD może, ale nie musi powodować problemów z jelitami
Autorzy analizy mocno zaznaczają, że wyniki pokazują związek, a nie zależność przyczynowo-skutkową. "Nie możemy jeszcze stwierdzić, że to ADHD powoduje problemy jelitowe, ani dokładnie określić, co stoi u podstaw tego związku, jednak zaobserwowana prawidłowość jest na tyle wyraźna, iż zasługuje na uwagę" - podkreśla dr Saran Shantikumar z Warwick Medical School, współautor pracy.
Poszczególne badania różniły się też sposobem oceny objawów - od danych medycznych po informacje przekazywane przez pacjentów lub rodziców. W analizie zaparć oraz enkoprezy widoczna była znaczna różnorodność wyników między badaniami, co również każe ostrożnie interpretować konkretne wartości.
Autorzy zwracają jednak uwagę na praktyczny wymiar tych wyników. Ich zdaniem podczas opieki nad osobami z ADHD warto pytać także o dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, zwłaszcza jeśli wpływają na codzienne funkcjonowanie i jakość życia. Przy bardziej nasilonych lub złożonych objawach może być potrzebna również konsultacja gastroenterologiczna lub dietetyczna.
ADHD nie jest rzadkim zaburzeniem. Szacuje się, że dotyczy około 5 proc. dzieci i 3-4 proc. dorosłych na świecie. W ostatnich czterech dekadach liczba stawianych diagnoz wyraźnie wzrosła. W Polsce dokładna skala nie jest znana, bo brakuje reprezentatywnych badań obejmujących całą populację. Dane Narodowego Funduszu Zdrowia pokazują jednak, że diagnozę ADHD otrzymuje rocznie kilkadziesiąt tysięcy pacjentów, głównie dzieci. Z kolei AOTMiT (Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji) wskazuje, że zaburzenie może dotyczyć około 4 proc. dorosłych.