Wydawane na receptę środki, zawierające m.in. metylofenidat, są powszechnie stosowane w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), również u dzieci. W Stanach Zjednoczonych przyjmuje je ok. 3,5 mln osób w wieku od 3 do 17 lat, a liczba ta rośnie wraz ze wzrostem częstości diagnoz tego zaburzenia neurorozwojowego.

Leki stymulujące, stosowane w ADHD, poprawiają funkcjonowanie dzieci głównie poprzez zwiększenie czujności i aktywację układu nagrody w mózgu, a nie bezpośrednie wzmacnianie mechanizmów uwagi - wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie "Cell".

Aktywacja układu nagrody zamiast sieci uwagi

Przez dekady uważano, że preparaty te działają głównie poprzez bezpośredni wpływ na obszary mózgu odpowiedzialne za uwagę. Nowe badanie zespołu z Washington University School of Medicine w St. Louis (USA) podważa to wyjaśnienie. Uzyskane wyniki sugerują, że leki wpływają przede wszystkim na mózgowe ośrodki związane z nagrodą i czuwaniem.

Dowiedz się więcej:

Wczoraj rakieta, dziś nie mam siły odpisać na maila. ADHD to żadna supermoc

Na potrzeby badania naukowcy przeanalizowali dane z badań funkcjonalnego rezonansu magnetycznego, pochodzące od ok. 5,8 tys. dzieci w wieku od 8 do 11 lat, z których tylko część w dniu badania przyjęła lek. Właśnie w tej grupie zaobserwowano silniejszą aktywność w obszarach mózgu związanych z pobudzeniem i czuwaniem, a także w strukturach odpowiadających za przewidywanie nagrody. Nie stwierdzono natomiast istotnego wzrostu aktywności w regionach tradycyjnie kojarzonych z uwagą.

Wyniki potwierdzono następnie w mniejszym eksperymencie z udziałem pięciu zdrowych dorosłych bez ADHD, którzy na co dzień nie przyjmowali stymulantów. Także w tym przypadku zaobserwowano aktywację układów nagrody i pobudzenia, a nie sieci uwagi.

Dzieci bardziej zaangażowane w monotonne zadania

Jak podkreślili autorzy, stymulanty poprawiają więc funkcjonowanie osób z ADHD, zwiększając ich pobudzenie i zainteresowanie wykonywanymi zadaniami. Jednak zamiast bezpośrednio wyostrzać uwagę, sprawiają, że dzieci są bardziej zaangażowane w czynności, których normalnie by unikały.

Dowiedz się więcej:

"Masz dość. Tak jak trzy miliony Polaków"

- Leki "uprzednio nagradzają" mózg i pozwalają dłużej pracować nad rzeczami, które normalnie nie utrzymują naszej uwagi, np. nad najmniej lubianym przedmiotem w szkole. Dzięki nim monotonne zadania stają się bardziej nagradzające - powiedział kierujący badaniem prof. Nico Dosenbach.

- Jako neurolog dziecięcy przepisuję dużo stymulantów i zawsze uczono mnie, że wzmacniają one systemy uwagi, dając pacjentom większą kontrolę nad tym, na czym się skupiają. Nasze badanie pokazało, że tak nie jest. Poprawa uwagi jest efektem wtórnym tego, że dziecko jest bardziej czujne i uznaje zadanie za bardziej nagradzające, co naturalnie sprzyja koncentracji - dodał współautor publikacji Benjamin Kay.

Dowiedz się więcej:

Mózg nie jest stworzony do myślenia. "Reaguje na bodźce"

"BYŁ SOBIE MÓZG"

Jakość snu może mieć kluczowe znaczenie w diagnozie ADHD

Co ciekawe, naukowcy zaobserwowali także w mózgach badanych dzieci wzorce aktywności przypominające efekty dobrze przespanej nocy. Ich zdaniem dowodzi to tego, że w procesie diagnozowania ADHD powinno się zwrócić większą uwagę na jakość snu. Jego niedobór, szczególnie u dzieci, może bowiem powodować trudności z koncentracją, impulsywność i nadpobudliwość. W części przypadków problemy z uwagą mogą więc wynikać przede wszystkim z niewyspania, a nie z zaburzeń neurorozwojowych.