W piątek prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski opublikował obszerny wpis w serwisie X, w którym przedstawił rezultaty spotkania z ukraińskimi urzędnikami poświęconego relacjom z Polską. "Priorytety są jasne: wszyscy w Europie potrzebujemy dobrych sąsiedzkich, równoprawnych i wzajemnie korzystnych relacji opartych na szacunku" - podkreślił.
Prezydent przypomniał o dużej roli Polski w obronie Ukrainy przed rosyjską agresją. "Polska udzieliła znaczącego wsparcia Ukrainie po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji, i jesteśmy wdzięczni Polsce" - napisał.
Dialog, archiwa i ekshumacje
W dalszej części wpisu Zełenski wymienił kilka posunięć na rzecz odbudowy relacji z Polską. Są to:
- działania dyplomatyczne;
- otwarcie wszystkich archiwów Służby Bezpieczeństwa Ukrainy i Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy dotyczących "tragicznych wydarzeń na Wołyniu w XX wieku";
- decyzje w sprawie udzielenia znaczącej liczby pozwoleń na prace poszukiwawcze i ekshumacyjne, a wspólnie ze stroną polską - zapewnienie większej zdolności do realizacji tych prac;
- omówienie możliwych formatów poszerzenia dialogu między społeczeństwami Ukrainy i Polski;
- zwiększenie finansowania i możliwości Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej.
"Obrona niepodległości Ukrainy oznacza bezpośrednio wzmacnianie niepodległości Polski, a wyzwania bezpieczeństwa, przed którymi stoi dziś Europa, można rozwiązać tylko poprzez współpracę - w szczególności współpracę między wolnymi narodami naszego regionu. Dziękuję uczestnikom spotkania za ich inicjatywę i propozycje" - wskazał w swoim wpisie Zełenski.
Spór o UPA i zwrócenie Orderu Orła Białego
W lipcu 1943 roku oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) przeprowadziły skoordynowane ataki na około 150 miejscowości zamieszkanych przez Polaków na Wołyniu, co stało się kulminacją zbrodni określanej w Polsce jako ludobójstwo wołyńskie.
Łącznie od lutego 1943 roku do wiosny 1945 roku na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zginęło według badaczy ponad 100 tysięcy Polaków. Za sprawców uznawani są członkowie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów frakcji Stepana Bandery oraz podporządkowanej jej UPA.
UPA pozostaje jednym z najbardziej spornych tematów w relacjach polsko-ukraińskich. W ostatnich miesiącach doszło do napięć w relacjach polsko-ukraińskich z powodu kwestii historycznych, w tym upamiętniania Ukraińskiej Powstańczej Armii i związanych z nią postaci. Spór wywołała podjęta pod koniec maja decyzja prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o nadaniu ukraińskiej jednostce wojskowej nazwy "bohaterów UPA".
Decyzja ta spotkała się z krytyką w Polsce. Negatywnie ocenili ją między innymi premier Donald Tusk, szef MON i wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz, resort dyplomacji, a prezydent Karol Nawrocki 19 czerwca poinformował, że zdecydował o odebraniu Zełenskiemu Orderu Orła Białego. Dzień później Zełenski odesłał order do Warszawy za pośrednictwem firmy kurierskiej.
Orderu Orła Białego zrzekło się także trzech byłych prezydentów Ukrainy, a inne polskie odznaczenia państwowe zwrócili między innymi szef Biura Prezydenta Ukrainy Kyryło Budanow i szef MSZ Ukrainy Andrij Sybiha.