"Praworządność to sytuacja, w której nie jesteśmy zależni od kaprysu jednostki"

[object Object]
Goście "Faktów po Faktach"tvn24
wideo 2/4

Praworządność zapewnia nam to, że będziemy rządzeni takimi regułami, na które sami się zgodzimy - powiedział w "Faktach po Faktach" profesor Marcin Matczak z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Wraz z Małgorzatą Niezabitowską, rzeczniczką rządu Tadeusza Mazowieckiego oraz działaczem opozycji w czasach PRL Zbigniewem Janasem, rozmawiali o praworządności i zmianach w polskim sądownictwie.

Profesor Marcin Matczak przypomniał, że idea praworządności rozpoczęła się od słynnego powiedzenia, że "rządzić nie powinien człowiek, tylko rządzić powinno prawo".

"To prawo nami rządzi"

- To, że nie powinien rządzić człowiek, to znaczy, że nie powinny rządzić jego prywatne preferencje, czy jego prywatne pomysły, jego uprzedzenia, jego nienawiść, nieraz jego głupota. A to, że powinno rządzić prawo, to znaczy, że powinny rządzić przejrzyste, ogólne zasady, takie same dla wszystkich - tłumaczył.

- Stąd praworządność to sytuacja, w której nie jesteśmy zależni od kaprysu jednostki - króla, prezydenta, premiera. Jako społeczeństwo w jakimś momencie się spotykamy i uchwalamy konstytucję, ustawy, które są zbiorem reguł, których wszyscy mamy przestrzegać, i to prawo nami rządzi, a nie konkretna jednostka - dodał.

Podkreślił, że "praworządność zapewnia nam to, że będziemy wolni, w tym sensie, że będziemy rządzeni takimi regułami, na które sami się zgodzimy" . Dodał, że kaprys jednostki, "która może być w złym humorze albo być złym człowiekiem nie będzie wpływał na nasze życie".

Małgorzata Niezabitowska - rzeczniczka rządu Tadeusza Mazowieckiego - podkreśliła, że ważne jest również to, kto to prawo stosuje. - Oczywiście drugą częścią praworządności są niezawisłe sądy, właściwie działający aparat administracyjny, aparat władzy, który się stosuje w sposób właściwy do tego prawa, które zostało uchwalone i ma być dla wszystkich równe. (...) Tak, żeby każdy miał tę samą możliwość ewentualnie obrony czy otrzymania sprawiedliwej decyzji w swojej sprawie - dodała. Zbigniew Janas, działacz opozycji w czasach PRL, pytany, kiedy ludzie powinni wiedzieć, że tracą wolność, powiedział, że wbrew pozorom w pewien sposób praworządność panowała w Polsce nawet przed zmianami w PRL-u. - Obrót gospodarczy był regulowany przepisami, prawem - mówił. Dodał, że można było "trafić" na niezależnych sędziów.

Powiedział, że niebezpiecznie robiło się w sferze na styku z polityką. - Wtedy prawie nikt nie był bezpieczny, chyba że trafił na sędziego Parzyckiego (...), który na przykład uwolnił działaczy "Solidarności" mimo nacisków. Ale to była suwerenna decyzja tego jednego sędziego. Inni sędziowie w zasadzie bardzo rzadko się uginali. (...) To był ten moment, w którym w sferze działalności niezależnej, demokratycznej, nie mogliśmy właściwie liczyć na żadną litość i nie mogliśmy liczyć na sprawiedliwość - tłumaczył.

Niezabitowska: ważne kto to prawo stosuje
Niezabitowska: ważne kto to prawo stosujetvn24

"Sądy mogą być bardzo niebezpieczne"

Profesor Matczak na pytanie, co zmieni się po wejściu w życie podpisanych przez prezydenta Andrzeja Dudę nowelizacji ustaw o Krajowej Radzie Sądownictwa i Sądzie Najwyższym, odpowiedział, że "bardzo dużo, bo sądy mogą być bardzo niebezpieczne, jeżeli stają się narzędziem w ręku politycznym". - Zasadą jest to, że sędzia ma być niezawisły, w tym sensie, że ma nie brać pod uwagę żadnych innych względów niż to prawo, które nami rządzi - podkreślił. Tłumaczył, że "jeżeli sędzia nie może powołać się na konstytucję, bo minister mu nie pozwala - a z taką sytuacją mamy do czynienia, bo sędziów, którzy chcą się powołać na konstytucję straszy się postępowaniem dyscyplinarnym - to sytuacja jest bardzo prosta". - Ten sędzia zamiast być niezależnym arbitrem i rozsądzić spór pomiędzy mną jako obywatelem i państwem, jest tak naprawdę urzędnikiem państwa, jest zależny od tego państwa - zaznaczył.

Dodał, że poprzez zmiany zaproponowane przez PiS "państwo może go (sędziego - red.) promować, czyli nagrodzić albo może go ukarać, na przykład przenieść w inne miejsce lub zwolnić". - Ten sędzia już nie działa w sytuacji neutralnej, tylko musi cały czas uważać, żeby tej władzy nie zaszkodzić, żeby w jakiś sposób tej władzy nie obrażać. I wtedy kończy się już sprawiedliwość, kończy się równość pomiędzy nami, bo sąsiad, który jest politykiem, jest blisko władzy, zawsze z nami wygra. On będzie miał lepszą pozycję w stosunku do sędziego. Państwo, które jest naszym przeciwnikiem, zawsze będzie silniejsze, dlatego, że będzie miało wpływ na tego sędziego - tłumaczył prof. Matczak.

Odniósł się także do słów prezydenta, w którego ocenie te rozwiązania "służą demokratyzacji państwa, są przeciwieństwem oligarchizacji państwa".

- Wszyscy, którzy chcą narzucać swoja wolę na przykład wbrew konstytucji, powołują się na to, że ktoś ich wybrał. Pan prezydent to często robi mówiąc, że na niego głosowało więcej osób niż na konstytucję. To nie ma żadnego znaczenia, dlatego że konstytucję uchwaliliśmy w wielkim wysiłku demokratycznym (...) i zgodziliśmy się, że takie wartości nami rządzą. A jeżeli ktoś przychodzi i mówi, że (..) te wartości przestają być ważne, to znaczy, że on łamie umowę społeczną, którą wspólnie zawarliśmy - mówił prof. Matczak.

"Skończy się to po prostu źle"

Zbigniew Janas podkreślił, że trzeba mieć świadomość, że sądy mają olbrzymią władzę. Dodał, że "kiedy oddajemy sądy w ręce polityków, którzy mają swoje różne interesy, skończy się to po prostu źle". - Jak państwo myślicie, że ten cały ciąg technologiczny będzie używany wyłącznie przeciw opozycji, to się mylicie. To będzie w dużej części używane przeciwko swoim również (…) w celu takim, żeby trzymać spoistość własnej grupy, żeby trzymać władzę - ocenił. Podał przykład senatora PiS Stanisława Koguta, któremu prokuratura chce przedstawić zarzuty o charakterze korupcyjnym. - Ja znam pana senatora i to jest z innej parafii człowiek zupełnie. Nie wykluczam, że pójdzie siedzieć. Zanim się obroni, już zniszczą mu życie - powiedział Janas. - Słaby sędzia, który będzie chciał awansować da taki wyrok jak chcą politycy - dodał.

"Głównym zabezpieczeniem jest opór społeczny"

Małgorzata Niezabitowska podkreśliła, że istotne jest to, jak się temu przeciwstawić. - Bardzo byśmy chcieli, żeby obrona praworządności, sądów była potężna - powiedziała. Zwróciła uwagę, że często mówi się, że demokracja nie ma odpowiednich zabezpieczeń, hamulców. - Mnie się wydaje, że głównym zabezpieczeniem jest opór społeczny - powiedziała. - Jedynie społeczeństwo, jeśli przeciwstawi się w sposób masowy, może coś zmienić - oceniła. Jej zdaniem, największym zaniechaniem III RP była niewłaściwa edukacja obywatelska młodego pokolenia. - Myśmy nie wychowali dwóch pokoleń w tym poczuciu odpowiedzialność za kraj. Byłam wręcz wstrząśnięta siedem lat temu, kiedy dowiedziałam się (…), że w naszych szkołach nie uczy się młodzieży o Solidarności, o stanie wojennym, ani o roku 89. Właściwie nie ma historii najnowszej, nie ma pokazania tego, co doprowadziło do wolności, jaka była zresztą tego cena - mówiła.

"Państwo, które jest naszym przeciwnikiem, zawsze będzie silniejsze"
"Państwo, które jest naszym przeciwnikiem, zawsze będzie silniejsze"tvn24

ZOBACZ CAŁY ODCINEK PROGRAMU "FAKTY PO FAKTACH"

Autor: js/adso / Źródło: tvn24

Źródło zdjęcia głównego: tvn24

Raporty:
Pozostałe wiadomości

Na Lewicy mamy bardzo kompetentne kobiety. Uważam, że jest już czas, żeby to właśnie kobieta wystartowała w wyścigu o Pałac Prezydencki - powiedziała w "Faktach po Faktach" w TVN24 Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej. Powiedziała też, kiedy zapadnie decyzja w tej sprawie.

Kobieta kandydatką Lewicy na prezydenta? "Kompetentna, rzetelna, merytoryczna"

Kobieta kandydatką Lewicy na prezydenta? "Kompetentna, rzetelna, merytoryczna"

Źródło:
TVN24

Policja zatrzymała "16-letniego obywatela Polski mającego związek" z próbą podpalenia synagogi Nożyków w Warszawie.

Próba podpalenia synagogi w Warszawie. Policja zatrzymała 16-latka

Próba podpalenia synagogi w Warszawie. Policja zatrzymała 16-latka

Źródło:
PAP, tvn24.pl

Z jednego z jezior w Lipnicy (województwo pomorskie) wyłowiono ciała dwóch Kolumbijczyków - 19- i 29-latka, którzy po skokach do wody nie wypłynęli na powierzchnię. Okoliczności tej tragedii bada policja.

Dwaj Kolumbijczycy skoczyli do jeziora na Pomorzu. Nie żyją

Dwaj Kolumbijczycy skoczyli do jeziora na Pomorzu. Nie żyją

Źródło:
PAP

Zbliża się szczyt eta Akwarydów, roju meteorów związanych z kometą Halleya. Chociaż te spadające gwiazdy najłatwiej zaobserwować na półkuli południowej, w tym roku warto zerknąć w niebo także w Polsce - astronomowie przewidują, że tegoroczny deszcz może być najsilniejszy od początku wieku.

Już w weekend wyjątkowa noc spadających gwiazd

Już w weekend wyjątkowa noc spadających gwiazd

Źródło:
The Conversation, earthsky.org, PAP, tvnmeteo.pl

Prezydent stara się skupić na sobie uwagę, zaistnieć w jakiś sposób w debacie - tak o postawie Andrzeja Dudy w stosunku do rządu mówiła w "Faktach po Faktach" w TVN24 Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej. Została też zapytana o to, czy w przyszłorocznych wyborach prezydenckich Lewica wystawi kobietę jako kandydatkę. Powiedziała też kiedy zapadnie decyzja w tej sprawie.

Prezydent "chce zaistnieć". Dziemianowicz-Bąk: poważna głowa państwa nie musi się dopominać o uwagę

Prezydent "chce zaistnieć". Dziemianowicz-Bąk: poważna głowa państwa nie musi się dopominać o uwagę

Źródło:
TVN24

36-letnia kobieta nie żyje, a 62-letnia kobieta i dwoje dzieci w wieku 9 i 10 lat trafili do szpitala po tym, jak zawaliła się ściana budynku gospodarczego w miejscowości Dębno (woj. małopolskie).

Tragedia w trakcie rozbiórki dachu. Kobiety i dzieci przygniecione przez ścianę

Tragedia w trakcie rozbiórki dachu. Kobiety i dzieci przygniecione przez ścianę

Źródło:
PAP, TVN24

W miejscowości Głuszyna w Wielkopolsce doszło do wypadku z udziałem quada. Maszyna zderzyła się z "pojazdem osobowym". Dwie jadące quadem 17-latki zostały przetransportowane Lotniczym Pogotowiem Ratunkowym do szpitala w Ostrowie Wielkopolskim. Drugi kierowca uczestniczący w wypadku oddalił się z miejsca zdarzenia.

Nie wiadomo, czy z kimś się zderzyły. Dwie 17-latki w szpitalu

Nie wiadomo, czy z kimś się zderzyły. Dwie 17-latki w szpitalu

Źródło:
TVN24

Przypadek Georgii Meloni, której wizerunek wykorzystano w porno, jest bardzo hardcore'owy, ale deepfake to także imitacja głosu człowieka z banku, który dzwoni w sprawie naszych pieniędzy - mówi w rozmowie z redakcją biznesową tvn24.pl Aleksandra Przegalińska, badaczka AI, filozofka i futurolożka. - Musimy zdawać sobie sprawę, że nowa technologia wchodzi do życia człowieka dość nieoczekiwanie, może je demolować - komentuje wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski.

"Wchodzi nieoczekiwanie, może demolować życie"

"Wchodzi nieoczekiwanie, może demolować życie"

Źródło:
tvn24.pl

Pogoda na majówkę. Trwa długi weekend majowy, który w tym roku przywitał nas słonecznym niebem i wysoką temperaturą. Pogodowa sielanka powoli jednak się kończy, a na horyzoncie widać chmury, deszcz i wyładowania atmosferyczne. Sprawdź najnowszą aktualizację prognozy, przygotowaną przez synoptyk tvnmeteo.pl Arletę Unton-Pyziołek.

Pogoda na majówkę 2024. Jest pięknie, ale czeka nas zimny prysznic

Pogoda na majówkę 2024. Jest pięknie, ale czeka nas zimny prysznic

Aktualizacja:
Źródło:
tvnmeteo.pl

Liczba ofert sprzedaży działek rekreacyjnych w pierwszym kwartale 2024 roku wzrosła o 190 procent rok do roku - poinformował Polski Instytut Ekonomiczny. O ponad jedną trzecią w górę poszła też średnia cena za metr kwadratowy. Z raportu wynika, że podczas pierwszych trzech miesięcy tego roku na portalach internetowych pojawiało się średnio blisko 500 ofert tygodniowo, a w kwietniu liczba ta wzrosła do 1000.

Nawet tysiąc ofert tygodniowo. Ceny w górę

Nawet tysiąc ofert tygodniowo. Ceny w górę

Źródło:
tvn24.pl

Myśmy w 1981 roku oczywiście marzyli o wolnej Polsce, nic więcej. Chociaż było oczywiste, że dla środowiska "Solidarności" najważniejsze jest uczestniczenie, takie czynne, cywilizacyjne w strukturach Zachodu - mówił w "Faktach po Faktach" Jerzy Buzek, były premier, eurodeputowany PO, były przewodniczący Parlamentu Europejskiego w 20. rocznicę akcesji Polski do Unii Europejskiej.

Jerzy Buzek: myślałem, że nic bardziej honorowego już mnie nie spotka

Jerzy Buzek: myślałem, że nic bardziej honorowego już mnie nie spotka

Źródło:
TVN24

Od dwóch tygodni na uniwersytetach w całych Stanach Zjednoczonych trwają protesty. Jedne skierowane przeciw działaniom Izraela w Strefie Gazy - inne, jako odpowiedź na antyizraelskie wystąpienia grup wspierających Palestyńczyków. W sumie aresztowano już ponad 1000 demonstrantów na co najmniej 26 kampusach. We wtorek po południu i w nocy do gwałtownych starć doszło na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku i na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles.

Od Kalifornii po Massachusetts. Fala protestów na uczelniach w USA

Od Kalifornii po Massachusetts. Fala protestów na uczelniach w USA

Źródło:
PAP, Reuters, "New York Times"

Pamiętajmy dziś o tych, którzy odważnie i z wyobraźnią zaczęli naszą drogę do Unii. Tych, którzy psuli i psują, a dzisiaj przed kamerami stroją dumne miny, nie będę wspominał. Szkoda święta - napisał w mediach społecznościowych premier Donald Tusk.

Premier: Tych, którzy psuli i psują, nie będę wspominał. Szkoda święta

Premier: Tych, którzy psuli i psują, nie będę wspominał. Szkoda święta

Źródło:
tvn24.pl

Walczymy właśnie o to, by doświadczenie granic nie wróciło, by źli ludzi, którzy atakują nasze wartości, nie zwyciężyli - mówił minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski w 20. rocznicę wejścia Polski do Unii Europejskiej. Jak podkreślił, nadzieje związane z 1 maja 2004 roku "spełniły się z nawiązką".

Sikorski: walczymy właśnie o to, by doświadczenie granic nie wróciło

Sikorski: walczymy właśnie o to, by doświadczenie granic nie wróciło

Źródło:
PAP, TVN24

W imieniu prezydenta Joe Bidena zdecydowanie potępiam ten atak na synagogę Nożyków - powiedział w środę ambasador USA w Polsce Mark Brzezinski. Naczelny rabin Polski Michael Schudrich stwierdził, że gdyby koktajl Mołotowa trafił kilkanaście centymetrów bardziej w lewo, mogłoby dojść do pożaru synagogi. Ambasador Izraela Jakow Liwne powiedział, że ci, którzy chcieli podpalić budynek, "starali się spalić relacje żydowsko-polskie, a nie możemy pozwolić im na skuteczność tego aktu".

Próba podpalenia synagogi Nożyków i jednoznaczne potępienie. "Łobuzom nie uda się nas podzielić"

Próba podpalenia synagogi Nożyków i jednoznaczne potępienie. "Łobuzom nie uda się nas podzielić"

Źródło:
TVN24, PAP

Anne Hathaway wyznała, że od kilku lat nie pije alkoholu. - Normalnie o tym nie mówię, ale od pięciu lat jestem trzeźwa - powiedziała. W 2019 roku aktorka przyznała, że problemem był dla niej kac, z którym się zmagała zwykle przez kilka dni.

Anne Hathaway od pięciu lat jest trzeźwa. "Normalnie o tym nie mówię"

Anne Hathaway od pięciu lat jest trzeźwa. "Normalnie o tym nie mówię"

Źródło:
New York Times, Today, People

Tegoroczne wakacje w Turcji cieszą się rekordowym zainteresowaniem. Tak przynajmniej wynika z informacji przekazanych przez Kaana Kavaloglu, prezesa Śródziemnomorskiego Stowarzyszenia Hotelarzy i Operatorów Turystycznych (AKTOB). Jak podkreślił, odnotowano rekordowy wzrost liczby wczesnych rezerwacji w tym kraju. Kavaloglu określił przy tym Polskę mianem "niespodzianki roku".

Szał na wakacje w tym kraju. Polacy "niespodzianką roku"

Szał na wakacje w tym kraju. Polacy "niespodzianką roku"

Źródło:
tvn24.pl

IMGW opublikował prognozę zagrożeń meteorologicznych na kolejne dni. Tuż przed weekendem w części kraju spodziewane są burze. W weekend gwałtowna aura zacznie obejmować swoim zasięgiem coraz większy obszar Polski.

Prognoza alarmów IMGW. Prawdopodobnie zagrzmi jeszcze w majówkę

Prognoza alarmów IMGW. Prawdopodobnie zagrzmi jeszcze w majówkę

Aktualizacja:
Źródło:
IMGW

Kolumbia jako trzeci kraj Ameryki Łacińskiej po Boliwii i Belize zerwie stosunki dyplomatyczne z Izraelem. Stanie się to w czwartek - zapowiedział prezydent Kolumbii Gustavo Petro.

Prezydent Kolumbii: zrywamy stosunki dyplomatyczne z Izraelem

Prezydent Kolumbii: zrywamy stosunki dyplomatyczne z Izraelem

Źródło:
PAP
Szczęśliwy jak Polak w Unii. Zarabiamy więcej, żyjemy dłużej. Ale czy to wystarczy?

Szczęśliwy jak Polak w Unii. Zarabiamy więcej, żyjemy dłużej. Ale czy to wystarczy?

Źródło:
tvn24.pl
Premium

Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce odbędą się 9 czerwca. Ale już dziś wiadomo, że w kolejnej kadencji europarlamentu zabraknie kilkunastu znanych polityków. Niektórzy z nich zasiadali w tej unijnej instytucji od dwudziestu lat. Część sama zapowiedziała przejście na emeryturę, dla innych zabrakło miejsca na listach.

Wybory europejskie 2024. Oni nie znaleźli się na listach

Wybory europejskie 2024. Oni nie znaleźli się na listach

Źródło:
tvn24.pl, PAP, "Gazeta Wyborcza"

Minister w kancelarii prezydenta Wojciech Kolarski pouczał w radiowym wywiadzie, że to nie Rada Ministrów "wyznacza prezydentowi tematy i zakres rozmów" oraz że konstytucja "mówi o współdziałaniu". Co do współpracy prezydenta z rządem wypowiedział się już jednak kiedyś Trybunał Konstytucyjny. Przypominamy, co orzekł.

Współpraca prezydenta z rządem. Ministrowie Dudy vs wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Współpraca prezydenta z rządem. Ministrowie Dudy vs wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Źródło:
Konkret24

Turysta kopnął bizona w Parku Narodowym Yellowstone. Władze parku przekazały, że mężczyzna zaczął zaczepiać stado zwierząt, będąc pod wpływem alkoholu. Jak się okazało, w spotkaniu z bizonem turysta odniósł lekkie obrażenia.

Turysta kopnął bizona. Zwierzę nie pozostało dłużne

Turysta kopnął bizona. Zwierzę nie pozostało dłużne

Źródło:
CNN, National Park Service

Podczas tegorocznej majówki pogoda dopisuje i przynajmniej część Polaków wykorzysta ten czas na zorganizowanie grilla z rodziną lub znajomymi. Żeby nie zepsuć sobie odpoczynku, warto pamiętać, że nie wszędzie grillować swobodnie możemy, a za złamanie przepisów mandat może wynieść nawet 5 tysięcy złotych.

Mandat za grillowanie. Kara może sięgnąć 5 tysięcy złotych

Mandat za grillowanie. Kara może sięgnąć 5 tysięcy złotych

Źródło:
tvn24.pl

Z okazji jubileuszu Ogólnopolskiego Konkursu Fotografii Reporterskiej - Grand Press Photo internauci mogą wskazać Zdjęcie XX-lecia. Głosować można do 10 maja. Wyboru można dokonać spośród 19 Zdjęć Roku z poprzednich edycji konkursu.

Internauci wybiorą Zdjęcie XX-lecia konkursu Grand Press Photo

Internauci wybiorą Zdjęcie XX-lecia konkursu Grand Press Photo

Źródło:
TVN24