Najstarsze zapisane zdanie, jakie kiedykolwiek odkryto. Jego treść dotyczy wszy

Źródło:
Jerusalem Journal of Archaeology, Guardian, tvn24.pl
Izraelscy archeolodzy twierdzą, że odnaleźli miejsce narodzin św. Piotra
Izraelscy archeolodzy twierdzą, że odnaleźli miejsce narodzin św. PiotraReuters Archive
wideo 2/8
Izraelscy archeolodzy twierdzą, że odnaleźli miejsce narodzin św. PiotraReuters Archive

W środkowym Izraelu odkryto najstarsze znane napisane zdanie - w środę poinformowali amerykańscy archeolodzy. Zdanie zapisane zostało pierwszym stworzonym alfabetem i wyryto je na grzebieniu z kości słoniowej. Jak stwierdzono, treść napisu jest "bardzo ludzka" - dotyczy bowiem wszy, które były w starożytności powszechnym problemem.

Odkrycie grupy naukowców z Hebrew University of Jerusalem i Southern Adventist University w USA zostało opisane 9 listopada w czasopiśmie naukowym "Jerusalem Journal of Archaeology". Grzebień, na którym znajduje się napis, znaleziono w ruinach starożytnego Lakisz, kananejskiego państwa-miasta z przełomu trzeciego i drugiego tysiąclecia p.n.e., a później drugim najważniejszym mieście w królestwie Judy.

Najstarsze zdanie świata

Autorzy publikacji wyjaśniają, że sam grzebień - o wymiarach 3,5 na 2,5 centymetra, z wykruszoną większością zębów - został odnaleziony w 2017 roku. Ustalono wówczas, że pochodzi sprzed 3700 lat i przebadano go pod kątem obecności wszy - na jednym z jego zębów znaleziono pozostałości tego pasożyta.

Jednak dopiero kilka miesięcy temu jeden z członków grupy zwrócił uwagę na wygrawerowane na grzebieniu płytko litery. Łącznie odkryto ich 17, z czego dwie były zniszczone. Gdy litery oczyszczono, okazało się, że formują one siedem słów, które tworzą zapisaną w języku kananejskim inskrypcję o następującym znaczeniu: "Niech ten kieł pomoże usunąć wszy z włosów i brody".

Naukowcy podkreślają, że jest to najstarsze zdanie, jakie zostało kiedykolwiek odnalezione. W przeszłości odnajdywano litery wyryte na różnych przedmiotach pochodzących z podobnego okresu, jednak formowały one jedynie słowo lub dwa.

ZOBACZ TEŻ: Coraz bliżej odkrycia grobowca Kleopatry i jej kochanka. Pod ziemią znaleziono tunel

Wszy problemem starożytnych

- Napis ten jest bardzo ludzki. Mamy grzebień, a na grzebieniu wypisane życzenie, by zniszczył wszy na włosach i brodzie. Dziś mamy wszystkie te spreje, nowoczesną medycynę, trutki. W starożytności mieli tylko to - stwierdził na łamach czasopisma prof. Yosef Garfinkel z Hebrew University w Waszyngtonie, który uczestniczył w badaniach nad grzebieniem.  

Z kolei prof. Christopher Rollston z George Washington University w Waszyngtonie zaznaczył, że znalezisko dowodzi, iż w starożytności nawet ludzie bogaci i sławni zmagali się z wszami. Skąd taki wniosek? Jak wyjaśnia "Jerusalem Journal of Archaeology", kość słoniowa była w Palestynie towarem importowanym, a na wyrabiane z niej przedmioty mogli sobie pozwolić jedynie najzamożniejsi.

ZOBACZ TEŻ: Lasery i tajemnice dawnego imperium

Pierwszy alfabet

Inskrypcja powstała w języku kananejskim i zapisana została pierwszym alfabetem, jaki stworzyli ludzie - alfabetem kananejskim. Wcześniej ludzie posługiwali się różnego rodzaju pismem, ale nieopartym na literach, np. pismem obrazkowym jak egipskie hieroglify czy inkaskim pismem węzełkowym.

Alfabet kananejski wynaleziony został ok. 1800 lat p.n.e. przez ludy posługujące się językami semickimi, które były zaznajomione z egipskim systemem piśmienniczym. Alfabet ten był używany w różnej formie przez setki lat, głównie na terenie Lewantu, później został ustandaryzowany przez Fenicjan ze starożytnego Libanu. Stał się podstawą dla łaciny, greki i większości języków, którymi posługują się dziś Europejczycy.

ZOBACZ TEŻ: Archeologiczne odkrycie pod płytą rynku. "Być może to dawne miejsce straceń"

Autorka/Autor:kgo//mm

Źródło: Jerusalem Journal of Archaeology, Guardian, tvn24.pl

Pozostałe wiadomości

Synoptycy IMGW ostrzegają przed burzami. Najgroźniejsze zjawiska spodziewane są na Podkarpaciu - tam obowiązują ostrzeżenia najwyższego stopnia. Sprawdź, gdzie aura będzie groźna.

Najwyższy stopień ostrzeżeń. IMGW ostrzega przed nawałnicami

Najwyższy stopień ostrzeżeń. IMGW ostrzega przed nawałnicami

Aktualizacja:
Źródło:
IMGW

Gdzie jest burza? W sobotę 13.07 nad Polską pojawiają się wyładowania atmosferyczne. W burza mocno wieje i obficie pada. Śledź aktualną sytuację pogodową na tvnmeteo.pl.

Gdzie jest burza? Błyska się w czterech województwach

Gdzie jest burza? Błyska się w czterech województwach

Aktualizacja:
Źródło:
tvnmeteo.pl

Nadchodzące dni przyniosą części kraju przelotne opady deszczu i burze, które mogą być gwałtowne. Nie zabraknie też miejsc, którym dopisze pogodna aura. W środę termometry pokażą miejscami aż 34 stopnie Celsjusza.

Pogoda na pięć dni: gwałtowne zjawiska i spiekota nie odpuszczą

Pogoda na pięć dni: gwałtowne zjawiska i spiekota nie odpuszczą

Źródło:
tvnmeteo.pl

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa ogłosiło alert na terenie pięciu województw w związku z prognozowanymi burzami, intensywnymi opadami deszczu i silnym wiatrem. Służby ostrzegają, że może dochodzić do podtopień.

Alert RCB dla pięciu województw. "Możliwe podtopienia"

Alert RCB dla pięciu województw. "Możliwe podtopienia"

Źródło:
RCB, tvnmeteo.pl

Gwałtowne burze przetoczyły się w piątek i w nocy z piątku na sobotę przez Polskę. Towarzyszący wyładowaniom silny wiatr zrywał dachy z budynków, powalał drzewa. Szczególnie niebezpiecznie było w Tomaszowie Mazowieckim (Łódzkie), gdzie w wyniku nawałnicy porwało dach i zniszczyło elewację centrum handlowego.

Ranni, zerwane dachy, powalone drzewa. Ponad pięć tysięcy interwencji po nawałnicach

Ranni, zerwane dachy, powalone drzewa. Ponad pięć tysięcy interwencji po nawałnicach

Aktualizacja:
Źródło:
tvnmeteo.pl, PAP, TVN24

We Włoszech żar leje się z nieba. Władze odnotowały pierwsze tego lata zgony, których najbardziej prawdopodobną przyczyną był upał. W 11 miastach obowiązuje najwyższy, czerwony alert przed spiekotą. Media apelują do turystów o ostrożność podczas zwiedzania zabytków.

Antycyklon Charon we Włoszech. Gorąco zabiło dwie osoby

Antycyklon Charon we Włoszech. Gorąco zabiło dwie osoby

Źródło:
PAP, ilmeteo.it

Z powodu nawałnicy, która spowodowała znaczne uszkodzenia drzewostanu, wprowadzono okresowy zakaz wstępu do lasów w trzech leśnictwach w województwie warmińsko-mazurskim. Ma on obowiązywać do końca lipca.

Zakaz wstępu do lasów w części jednego województwa

Zakaz wstępu do lasów w części jednego województwa

Źródło:
PAP

Podczas burzy w Tomaszowie Mazowieckim (województwo łódzkie) w piątek wiatr zerwał dach i zniszczył elewację centrum handlowego przy placu Kościuszki. Nikt nie został poszkodowany - przekazała straż pożarna. Strażacy w regionie interweniowali blisko 500 razy.

Nawałnica zdemolowała centrum handlowe

Nawałnica zdemolowała centrum handlowe

Źródło:
TVN24, tvnmeteo.pl

Bałkany od początku tygodnia mierzą się z kolejną tego lata falą gorąca. W całej Chorwacji obowiązują alerty najwyższego stopnia. W Bułgarii upały spowodowały duży wzrost zagrożenia pożarowego, według straży pożarnej codziennie wybucha co najmniej 10 kolejnych, przy granicy z Turcją spłonęło kilkanaście domów.

Czerwony alert w Chorwacji, wiele pożarów i spalone domy w Bułgarii

Czerwony alert w Chorwacji, wiele pożarów i spalone domy w Bułgarii

Źródło:
PAP

Burzowa noc w Warszawie. Straż pożarna odnotowała ponad 170 interwencji w związku z pogodą - przekazał oficer prasowy miejskiej straży pożarnej. Jak mówił, na ulicy Popiełuszki na jadący samochód spadło drzewo. Strażacy wyciągnęli cztery osoby. - Dla nas ta noc jeszcze się nie skończyła - zaznaczył. Zdjęcia i nagrania otrzymaliśmy na Kontakt 24.

Tak wygląda Warszawa po burzach

Tak wygląda Warszawa po burzach

Źródło:
TVN24

Piątkowa nawałnica nad Łodzią spowodowała poważne zniszczenia i sparaliżowała ruch w mieście. Przelewająca się woda doprowadziła do zerwania mostu przy ul. Siewnej.

Zerwany most po nawałnicy

Zerwany most po nawałnicy

Źródło:
TVN24

Pogoda na dziś. W sobotę należy spodziewać się burz na przeważającym terenie Polski. Na termometrach zobaczymy od 23 do 33 stopni Celsjusza. Aura niekorzystnie wpłynie na nasze samopoczucie.

Pogoda na dziś - sobota 13.07. Groźne zjawiska w większości kraju

Pogoda na dziś - sobota 13.07. Groźne zjawiska w większości kraju

Źródło:
tvnmeteo.pl
Co pogoda robi nam z mózgiem?

Co pogoda robi nam z mózgiem?

Źródło:
Magazyn TVN24
Premium

Ulewne deszcze spowodowały, że w czwartek w Tatrach na Słowacji zeszła lawina błotna, w której życie straciły dwie kobiety. Na zdjęciach z miejsca zdarzenia widać, w jak trudnych warunkach musieli pracować ratownicy.

Lawina błotna w Tatrach. Zdjęcia z miejsca zdarzenia

Lawina błotna w Tatrach. Zdjęcia z miejsca zdarzenia

Źródło:
PAP, TVN24

Po ulewnych deszczach na ulicach miast meksykańskiego stanu Tamaulipas pojawiło się co najmniej 200 krokodyli - przekazały lokalne władze. Gady zostały odłowione i przeniesione w bezpieczne miejsce. Podkreślono jednak, że kolejne osobniki można nadal spotkać na obszarach zaludnionych.

Ponad 200 krokodyli na ulicach. Wszystko przez ulewy

Ponad 200 krokodyli na ulicach. Wszystko przez ulewy

Źródło:
CNN, CBS News

W czasie rutynowej misji rakiety Falcon 9 firmy SpaceX silnik drugiego stopnia uległ awarii - poinformował w piątek Reuters. To spowodowało, że Starlinki zostały umieszczone na niższej wysokości, niż planowano. Według agencji, to pierwsza usterka w rakiecie nośnej od ponad siedmiu lat.

Awaria silnika rakiety Falcon 9. Starlinki niżej niż zwykle

Awaria silnika rakiety Falcon 9. Starlinki niżej niż zwykle

Źródło:
PAP, Reuters

Stado grindwali długopłetwych zostało wyrzucone na brzeg szkockiego archipelagu Orkadów. Gdy weterynarze przybyli na miejsce, 65 spośród 77 osobników już nie żyło. Mimo wysiłków lekarzy i wolontariuszy, nie udało się uratować także pozostałych zwierząt. Podjęto decyzję o eutanazji.

Morze wyrzuciło na szkocki brzeg stado waleni. 77 zwierząt nie żyje

Morze wyrzuciło na szkocki brzeg stado waleni. 77 zwierząt nie żyje

Źródło:
PAP, BDMLR

Lawina ziemna zepchnęła dwa autobusy do rzeki w Nepalu. Pojazdami poruszało się ponad 60 osób, spośród których większość wciąż uznawana jest za zaginione. Akcję ratunkową utrudnia padający bez przerwy deszcz.

Lawina zepchnęła dwa autobusy do rzeki. Poszukują 60 osób

Lawina zepchnęła dwa autobusy do rzeki. Poszukują 60 osób

Źródło:
PAP, The Kathmandu Post

Trąba powietrzna pojawiła się w czwartek w powiecie suskim (Małopolskie). W związku z pogodą straż pożarna interweniowała w regionie prawie 400 razy.

Trąba powietrzna nad Małopolską. Nagranie

Trąba powietrzna nad Małopolską. Nagranie

Źródło:
tvnmeteo.pl, TVN24, Kontakt 24

Co czeka nas w pogodzie pod koniec lata i jesienią? Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW) opublikował długoterminową prognozę eksperymentalną na sierpień, wrzesień, październik i listopad. Dwa miesiące okażą się cieplejsze niż zazwyczaj, a dwa - bardziej wilgotne.

Gorąco wam? Może prognoza na jesień 2024 trochę was ochłodzi

Gorąco wam? Może prognoza na jesień 2024 trochę was ochłodzi

Źródło:
IMGW

U wybrzeży Japonii uratowana została kobieta, która przez 36 godzin dryfowała na morzu. Unosząc się na wodzie dzięki asekuracyjnej bojce, pokonała kilkaset kilometrów. Jej życiu nie zagraża niebezpieczeństwo.

Dryfowała na bojce przez 36 godzin. Porwana przez fale kobieta uratowana

Dryfowała na bojce przez 36 godzin. Porwana przez fale kobieta uratowana

Źródło:
PAP, The Guardian

Pierwszy start rakiety Ariane 6 był widoczny na polskim niebie. Nietypowa smuga towarzysząca przelotowi okazała się efektem problemów technicznych, do których doszło podczas lotu. Materiały otrzymaliśmy na Kontakt 24.

Historyczny moment i poważna awaria widoczne na polskim niebie

Historyczny moment i poważna awaria widoczne na polskim niebie

Źródło:
Z głową w gwiazdach, Kontakt 24, tvnmeteo.pl

19 osób zmarło na skutek udaru słonecznego w Japonii, z czego sześć w samym Tokio. Od początku lipca kraj mierzy się z falą upałów - w niedzielę w mieście Shizuoka termometry pokazały 40 stopni Celsjusza. Jak ostrzegła Japońska Agencja Meteorologiczna, gorąco połączone z wysoką wilgotnością jest szczególnie niebezpieczne dla zdrowia.

Padły rekordy gorąca, ludzie trafili do szpitali. 19 osób nie żyje

Padły rekordy gorąca, ludzie trafili do szpitali. 19 osób nie żyje

Źródło:
CNA, NHK, The Japan Times

Osuwisko zabiło co najmniej 23 osoby na indonezyjskiej wyspie Celebes. Doszło do niego w niedzielę po ulewnych opadach deszczu. W regionie trwa akcja poszukiwawcza - zaginionych pozostaje 35 osób.

"Przez jakieś 50 metrów ciągnęła mnie poruszająca się ziemia. Było całkowicie ciemno, wszyscy nie żyją"

"Przez jakieś 50 metrów ciągnęła mnie poruszająca się ziemia. Było całkowicie ciemno, wszyscy nie żyją"

Źródło:
Reuters, PAP

Europejska Agencja Kosmiczna potwierdziła sukces pierwszego lotu rakiety Ariane 6. Nie obyło się bez problemów - w trakcie umieszczania satelitów na orbicie doszło do awarii jednego z systemów. Pojazd ma zapewnić Europie niezależny dostęp do przestrzeni kosmicznej i możliwość wynoszenia różnorodnych ładunków na orbitę.

Pierwszy start Ariane 6. "Europa wróciła w kosmos", ale nie bez anomalii

Pierwszy start Ariane 6. "Europa wróciła w kosmos", ale nie bez anomalii

Aktualizacja:
Źródło:
ESA, PAP, space.com, Reuters, tvnmeteo.pl

W Andach Peruwiańskich zostały znalezione zwłoki amerykańskiego alpinisty, który w 2002 roku zginął podczas próby wejścia na szczyt Huascaran na zachodzie Peru. Lawina zabiła wówczas wszystkich trzech uczestników wyprawy, ciała jednego z nich wciąż nie odnaleziono.

Zginął 22 lata temu. Znaleziono zmumifikowane ciało alpinisty

Zginął 22 lata temu. Znaleziono zmumifikowane ciało alpinisty

Źródło:
PAP

Turysta z Hiszpanii zginął w niedzielę w Parku Narodowym Pilanesberg w RPA. Mężczyznę stratowały słonie. Stało się to po tym, jak zbyt blisko podszedł do stada zwierząt z młodymi - poinformowała we wtorek tamtejsza policja.

Słonie stratowały turystę na śmierć. "Nie posłuchał ostrzeżeń"

Słonie stratowały turystę na śmierć. "Nie posłuchał ostrzeżeń"

Źródło:
PAP