70 lat temu na szubienicy zawisł Arthur Greiser. To była ostatnia publiczna egzekucja w Polsce

Ślady hitlerowców tuż po wojnie
Ślady hitlerowców tuż po wojnie
montaż Filip Czekała | CYRYL
Publiczna egzekucja Arthura Greisera na stokach Cytadelimontaż Filip Czekała | CYRYL

70 lat temu skazano na śmierć i stracono w publicznej egzekucji Arthura Greisera, hitlerowskiego namiestnika tzw. Kraju Warty. Wyrok wydał Najwyższy Trybunał Narodowy. Straconego skremowano, a jego prochy rozsypano w nieznanym miejscu.

W procesie Arthur Greiser został oskarżony m.in. o eksterminację i dyskryminację narodu polskiego, prześladowanie i zagładę ludności żydowskiej, germanizację i wprowadzenie segregacji rasowej, rabunek mienia obywateli polskich i ich przymusowe wysiedlanie.

Jego stracenie było ostatnią publiczną egzekucją w Polsce. Zarówno to wydarzenie, jak i jego proces w auli Uniwersytetu Poznańskiego spotkały się z ogromnym zainteresowaniem poznaniaków i Wielkopolan - mieszkańców byłego Kraju Warty.

"Zainteresowanie procesem było ogromne"

Arthur Greiser otrzymał nominację na namiestnika Rzeszy w Kraju Warty 26 października 1939 roku. Z Poznania uciekł 20 stycznia 1945 roku. Został rozpoznany i ujęty w maju na terenie Austrii, trafił do alianckiego obozu. Na wniosek władz polskich został przekazany Polakom, osadzony w Warszawie a potem w Poznaniu.

Objęcie przez Arthura Greisera urzędu namiestnika w Kraju Warty (1939 rNAC

ZOBACZ WIĘCEJ ZDJĘĆ NA STRONIE NARODOWEGO ARCHIWUM CYFROWEGO

Był broniony przez adwokatów z urzędu: Jana Kręglewskiego i Stanisława Hejmowskiego - późniejszego znanego obrońcy robotników po wydarzeniach Poznańskiego Czerwca 1956. Adwokaci prosili o zwolnienie ich z uczestnictwa w rozprawie, gdy tak się nie stało przystąpili do obrony i starali się podważyć linię oskarżenia.

Proces Arthura Greisera przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Auli UniwersyteckiejZbigniew Zielonacki | CYRYL

WIĘCEJ ZDJĘĆ NA STRONIE CYFROWEGO REPOZYTORIUM LOKALNEGO

Publiczność mogła wejść do auli, w której odbywał się proces za okazaniem imiennej karty wstępu. Prokuratorzy zażądali kary śmierci dla Greisera, oskarżony konsekwentnie nie przyznawał się do winy.

- Zainteresowanie tym procesem było ogromne. Na terenie Kraju Warty nie było praktycznie rodziny, która by kogoś nie straciła, kogoś, kto nie zginął w więzieniu czy obozie koncentracyjnym, nie był wysiedlony czy wywieziony na roboty przymusowe - powiedziała historyk, były pracownik naukowy Instytutu Zachodniego w Poznaniu prof. Maria Rutowska.

Korespondenci prasowi oraz publiczność obserwująca proces Arthura Greisera przed Najwyższym Trybunałem NarodowymZbigniew Zielonacki | CYRYL

Stracono go na Cytadeli

Sąd uznał Greisera winnym wszystkich zarzucanych mu zbrodni w stosunku do państwa polskiego i ludności cywilnej i skazał go na śmierć.

Jak powiedziała prof. Rutowska, polscy sędziowie orzekli, że Greiser stosował "nową metodę masowej eksterminacji ludności polskiej i żydowskiej", dążył do "całkowitego unicestwienia polskiej kultury i myśli politycznej" i doprowadził do "fizycznego i duchowego ludobójstwa". Uznali go nawet za winnego "nowego przestępstwa przeciwko interesom ludzkości". Podkreśliła, że był to jeden z pierwszych przypadków użycia w wyroku sądowym określenia zbliżonego do terminu "zbrodni przeciwko ludzkości", występującego w Karcie Międzynarodowego Trybunału Wojskowego.

Arthur Greiser w czasie procesuZbigniew Zielonacki | CYRYL
Proces Arthura Greisera przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Auli UniwersyteckiejZbigniew Zielonacki | CYRYL

Wyrok ogłoszono 9 lipca 1946 rok, a egzekucja miała miejsce 21 lipca 1946 r. na stokach poznańskiej Cytadeli. Uczestniczyło w niej około 15 tysięcy osób. Straconego skremowano, a jego prochy rozsypano w nieznanym miejscu.

Poznaniacy zgromadzeni na stokach Cytadeli w czasie publicznej egzekucji Arthura GreiseraZbigniew Zielonacki | CYRYL
Kat oraz jego pomocnik w czasie publicznej egzekucji Arthura GreiseraZbigniew Zielonacki | CYRYL

"Wiedział, że nie da się zniemczyć Polaków"

Hitlerowski namiestnik dążył do utworzenia z podległego mu Kraju Warty okręgu wzorcowego Rzeszy jednolitego etnicznie. Zaangażował się w prowadzenie polityki eksterminacyjnej i germanizacyjnej.

- Greiser urodzony i wychowany w Wielkopolsce, po doświadczeniach polityki germanizacyjnej w czasach zaboru pruskiego, wiedział, że nie da się zniemczyć Polaków. Dlatego zdecydował się na masowe wysiedlenia ludności polskiej, w tym przede wszystkim inteligencji, jako potencjalnych organizatorów konspiracji niepodległościowej - powiedziała prof. Rutowska.

Wysiedleni PolacyBundesarchiv

Jak dodała, na miejsce wysiedlanych Polaków sprowadzani byli Niemcy. W 1944 roku Niemcem był co czwarty mieszkaniec Poznania.

- Największe liczebnie osadnictwo niemieckie było właśnie w Kraju Warty, stąd też było najwięcej wysiedlonych Polaków. Sprowadzający się tu Niemcy trafiali do urządzonych i wyposażonych domów i mieszkań - łącznie z naczyniami i pościelą, do zakładów przemysłowych i rzemieślniczych, opuszczonych przez dotychczasowych, polskich mieszkańców i właścicieli - powiedziała.

Wszystkie ślady polskości miały zniknąć

Arthur Greiser od samego początku dążył do niszczenia śladów polskiej kultury.

- Znikały burzone pomniki religijne, pomniki naszych wieszczów, działaczy niepodległościowych. Likwidowano i ograbiano uczelnie, muzea, biblioteki, szkoły oraz wszystkie ośrodki polskiej kultury. Podczas, gdy w Generalnym Gubernatorstwie były szkoły podstawowe dla polskich dzieci z polskim językiem nauczania, w Kraju Warty dla Polaków istniały wyłącznie 4-klasowe szkoły z niemieckim językiem wykładowym. Polaków, którzy mieli stanowić jedynie siłę roboczą pracującą na potrzeby III Rzeszy, uczono jedynie podstawowych rzeczy - powiedziała prof. Rutowska.

Za sprawą Greisera w Kraju Warty powstawały więzienia i obozy koncentracyjne – z pierwszym obozem zagłady w Chełmnie nad Nerem, uruchomionym w 1941 roku dla masowej eksterminacji Żydów. - To tu powstawały też ośrodki, w których mordowano chorych psychicznie i niepełnosprawnych - dodała.

Fort VII (Fort Colomb), w czasie II wojny światowej niemiecki obóz koncentracyjny i miejsce kaźni wielu tysięcy Wielkopolan w 1945 rokuZbigniew Zielonacki | CYRYL

Badający sprawę osądzenia hitlerowskiego namiestnika historyk Bogumił Rudawski z Instytutu Zachodniego napisał, że jego proces przed Najwyższym Trybunałem Narodowym miał charakter precedensowy i służył za wzór w kolejnych procesach przeprowadzonych przez tę instytucję.

- Proces miał duże znaczenie psychologiczne i historyczne dla mieszkańców Wielkopolski, jako symboliczne rozliczenie zbrodni nazistowskich i zamknięcie okresu okupacji niemieckiej - powiedział.

Radio zamiast Greisera

Arthur Greiser urodził się w 1897 r. w Środzie Wielkopolskiej. W 1928 roku został przyjęty do NSDAP. W 1933 roku wybrano go na wiceprezydenta, a rok później na prezydenta Senatu Wolnego Miasta Gdańska.

Tzw. Kraj Warty powstał w związku z dekretem Adolfa Hitlera z 8 października 1939 roku o wcieleniu do III Rzeszy części ziem polskich. Początkowo jednostka administracyjna nosiła nazwę Reichsgau Posen, w 1940 roku nazwa została zmieniona na Reichsgau Wartheland - Okręg Rzeszy Kraj Warty.

Terytorium Kraju Warty obejmowało ponad 43 tys. km kw. Zamieszkiwało go prawie 5 mln osób, w przeważającej większości Polaków. Stolicą Kraju Warty był Poznań.

Arthur Greiser w Poznaniu mieszkał w wilii przy ul. Berwińskiego, gdzie obecnie mieści się Radio Merkury. Prezes radia zapowiedział udostępnienie dla zwiedzających schronu zbudowanego dla namiestnika Kraju Warty. Ma to nastąpić w przyszłym roku. Obecnie w pomieszczeniu mieści się magazyn sprzętów do likwidacji.

Autor: FC/gp / Źródło: PAP

Źródło zdjęcia głównego: CYRYL | Zbigniew Zielonacki

Pozostałe wiadomości
Dzieło pielgrzymkowe i apartament za milion od Czarnka. Kontrola: brak dowodów na działalność

Dzieło pielgrzymkowe i apartament za milion od Czarnka. Kontrola: brak dowodów na działalność

Źródło:
tvn24.pl
Premium

Na trasie S7 policjanci dostrzegli mężczyznę, który spacerował poboczem. Miał zadrapania, szedł bez butów. "Tłumaczył, że idąc przez las, zgubił buty, a teraz próbuje wrócić do domu" - relacjonuje policja z podwarszawskiego Piaseczna.

Podrapany i bez butów szedł trasą ekspresową. "Oświadczył, że wraca z imprezy"

Podrapany i bez butów szedł trasą ekspresową. "Oświadczył, że wraca z imprezy"

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Prezydent Andrzej Duda kontynuuje swoją wizytę w Chinach. Spotkał się już z premierem Li Qiangiem, a jeszcze w poniedziałek ma rozmawiać z przywódcą Chin Xi Jinpingiem - w planach są rozmowy dotyczące rolnictwa czy ataku hybrydowego Białorusi na polską granicę. W rosyjskim Dagestanie trwa żałoba po serii ataków terrorystycznych, w których zginęło 17 osób. Policja zatrzymała trzy osoby w związku z atakiem mieczem samurajskim na Dolnym Śląsku. Oto pięć rzeczy, które warto wiedzieć w poniedziałek 24 czerwca.

Pięć rzeczy, które warto wiedzieć w poniedziałek

Pięć rzeczy, które warto wiedzieć w poniedziałek

Źródło:
Reuters, PAP, Eurosport, X

IMGW opublikował prognozę zagrożeń meteorologicznych na nadchodzące dni. Nad część kraju napłynie fala gorąca, która może utrzymać się nawet kilka dni. Sprawdź, gdzie będzie niebezpiecznie.

Nadciąga gorąco. Pomarańczowe alarmy zapowiadane w większości kraju

Nadciąga gorąco. Pomarańczowe alarmy zapowiadane w większości kraju

Źródło:
IMGW

Dwa ciosy w udo i prawą dłoń zadał napastnik idącemu ulicą mężczyźnie w Boguszowie-Gorcach (woj. dolnośląskie). Ten trafił z ciężkimi obrażeniami do szpitala. Przeżył, ale niemal stracił prawą dłoń. Ciosy zostały zadane mieczem samurajskim. Policja zatrzymała podejrzanego i jeszcze dwóch mężczyzn. Nagranie ataku zarejestrowała kamera monitoringu.

Dwa ciosy w udo, jeden w dłoń. Atak mieczem samurajskim na ulicy

Dwa ciosy w udo, jeden w dłoń. Atak mieczem samurajskim na ulicy

Źródło:
PAP, TV DAMI Region

W Derbencie i Machaczkale w rosyjskim Dagestanie miały miejsce ataki terrorystyczne na dwie synagogi, dwie cerkwie oraz posterunek policji. Z rąk uzbrojonych napastników zginęło kilkanaście osób, w tym 15 funkcjonariuszy i prawosławny duchowny - informuje Reuters, powołując się na rosyjskie władze. Sześciu napastników zostało zastrzelonych. Według amerykańskich ekspertów za atakiem mogło stać Państwo Islamskie.

Ostrzelali synagogę, cerkiew i posterunek policji. Zginęło kilkanaście osób, w tym policjanci

Ostrzelali synagogę, cerkiew i posterunek policji. Zginęło kilkanaście osób, w tym policjanci

Źródło:
Reuters, Nexta TV, Clash Report, PAP

851 dni temu rozpoczęła się inwazja zbrojna Rosji na Ukrainę. W wyniku rosyjskiego ataku na Charków m.in. na dzielnicę domów jednorodzinnych zginęła jedna osoba, a 12 zostało rannych. Nawiązując do tragedii prezydent Wołodymyr Zełenski zaapelował o dostaw skutecznych systemów obrony przeciwlotniczej z Zachodu. Z kolei Rosja oskarża Ukrainę o tragiczny w skutkach atak na okupowany Krym, obarczając winą również Stany Zjednoczone. Oto, co wydarzyło się w Ukrainie i wokół niej w ciągu ostatniej doby.

Najważniejsze wydarzenia ostatnich godzin w Ukrainie

Najważniejsze wydarzenia ostatnich godzin w Ukrainie

Źródło:
PAP, Reuters, Telegram, X

Trzy osoby zostały ranione nożem, w tym jedna śmiertelnie na Manhattanie w Nowym Jorku. Policja zatrzymała w tej sprawie trzydziestoletniego mężczyznę.

Nożownik zaatakował na Manhattanie. Jedna osoba nie żyje, druga w stanie krytycznym

Nożownik zaatakował na Manhattanie. Jedna osoba nie żyje, druga w stanie krytycznym

Źródło:
"The New York Times"

Blisko 190 budynków Agencji Narodów Zjednoczonych dla Pomocy Uchodźcom Palestyńskim na Bliskim Wschodzie (UNRWA) w Strefie Gazy zostało trafionych pociskami podczas otwartego konfliktu między Izraelem a Hamasem. Jak przekazały władze agencji ONZ po niepotwierdzonych doniesieniach o izraelskim ataku na jeden z ośrodków, w wojnie zginęło prawie 200 pracowników tej organizacji.

190 budynków agencji ONZ trafionych w Strefie Gazy

190 budynków agencji ONZ trafionych w Strefie Gazy

Źródło:
Reuters

1301 osób zmarło podczas pielgrzymki do świątyni Al-Kaba w Mekce. Jak wynika z informacji przekazanych przez saudyjskie ministerstwo zdrowia, śmierć wiernych była efektem długotrwałej podróży w słońcu "bez odpowiedniego schronienia". Najwięcej ofiar to obywatele Egiptu.

Upał nie oszczędził pielgrzymów. Zmarło ponad tysiąc osób

Upał nie oszczędził pielgrzymów. Zmarło ponad tysiąc osób

Źródło:
Reuters, PAP

Pogoda na dziś. W poniedziałek 24.06 lokalnie we wschodniej Polsce pojawią się opady deszczu, jednak będą słabe. Na przeważającym obszarze Polski aura będzie dopisywać. Termometry wskażą od 20 do 24 stopni Celsjusza.

Pogoda na dziś - poniedziałek 24.06. W części kraju spadnie deszcz

Pogoda na dziś - poniedziałek 24.06. W części kraju spadnie deszcz

Źródło:
tvnmeteo.pl

Obłoki srebrzyste były widoczne w poniedziałkową noc nad Polską. Chociaż w części kraju w obserwacjach przeszkadzały chmury, niektórym Reporterom 24 udało się uchwycić to piękne zjawisko. Materiały otrzymaliśmy na Kontakt 24.

Srebrna łuna zalała niebo nad Polską

Srebrna łuna zalała niebo nad Polską

Źródło:
Kontakt 24, tvnmeteo.pl

W zbiorniku wodnym na terenie żwirowni w Glinicy (woj. śląskie) utonęła 9-letnia dziewczynka - poinformowała w niedzielę policja. Trwa wyjaśnianie okoliczności tragedii.

Tragedia na Śląsku, utonęła 9-latka. Kąpała się w miejscu zabronionym

Tragedia na Śląsku, utonęła 9-latka. Kąpała się w miejscu zabronionym

Źródło:
tvn24.pl

Liczba osób wpisanych do Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej (KRD) za jazdę bez biletu wynosi obecnie 290,6 tysięcy, a ich łączny dług sięga prawie 417,8 miliona złotych - poinformowano w poniedziałkowym komunikacie.

Milionowe długi gapowiczów

Milionowe długi gapowiczów

Źródło:
PAP

Rok temu Jewgienij Prigożyn organizował "marsz sprawiedliwości" i szedł w kierunku Moskwy. Dwa miesiące później już nie żył, zginął w katastrofie samolotu. Co stało się z zarządzaną przez niego Grupą Wagnera? Według ekspertów, na których powołuje się BBC, w ciągu niespełna dwunastu miesięcy rosyjski reżim skutecznie "rozwiązał" tę organizację najemników, zastępując ją nową formacją.

Rok temu szli na Moskwę, co dzieje się z nimi teraz?

Rok temu szli na Moskwę, co dzieje się z nimi teraz?

Źródło:
BBC

Niedziela to siódmy dzień poszukiwań 19-letniego Brytyjczyka Jaya Slatera, który na początku tygodnia zaginął na Teneryfie. W poszukiwaniach uczestniczą m.in. ojciec i brat zaginionego. - Mam nadzieję, że ktoś mu pomógł - powiedział Warren Slater w rozmowie ze Sky News. - Chcę tylko, żeby wrócił i tyle. To mój syn - dodał mężczyzna.

Siedem dni koszmaru. "Chcę tylko, żeby wrócił"

Siedem dni koszmaru. "Chcę tylko, żeby wrócił"

Źródło:
Sky News, BBC

13 osób zostało aresztowanych w związku z pożarem lasu na greckiej wyspie Hydra - poinformowały w niedzielę lokalne media. Według władz ogień wybuchł w efekcie wystrzelonych z jachtu fajerwerków.

Wystrzelili fajerwerki z jachtu, na wyspie wybuchł pożar. Może grozić im nawet 20 lat więzienia

Wystrzelili fajerwerki z jachtu, na wyspie wybuchł pożar. Może grozić im nawet 20 lat więzienia

Źródło:
ekathimerini.com, tvnmeteo.pl

W sobotę wieczorem wznowiono dostawy wody na włoskiej wyspie Capri. Wróciła też część turystów, jednak - jak zauważają miejscowe media - straty dla wizerunku tej turystycznej perły są ogromne. Wiele osób zrezygnowało z przyjazdu na wyspę.

Na Capri wróciła woda i część turystów. Ale straty są "ogromne"

Na Capri wróciła woda i część turystów. Ale straty są "ogromne"

Źródło:
PAP

25-letni motocyklista zginął w Wohyniu (woj. lubelskie) po uderzeniu w zaparkowane auto. Policjanci, który zjawili się na miejscu, zauważyli ciało mężczyzny, kask i uszkodzone elementy. Nie było jednak śladu po motocyklu. Znalazł się u 23-letniego właściciela. Był ukryty za belami słomy. Mężczyzna był pijany. Został zatrzymany. 

Na miejscu wypadku zauważyli ciało i kask. Nigdzie nie było motocykla

Na miejscu wypadku zauważyli ciało i kask. Nigdzie nie było motocykla

Źródło:
tvn24.pl

Nowa fala gorącego powietrza dotrze do Polski i znowu będzie ponad 30 stopni. Kiedy możemy spodziewać się powrotu upału? Sprawdź długoterminową prognozę pogody na 16 dni, przygotowaną przez prezentera tvnmeteo.pl Tomasza Wasilewskiego.

Pogoda na 16 dni: szykuje się kolejny skok temperatury

Pogoda na 16 dni: szykuje się kolejny skok temperatury

Źródło:
tvnmeteo.pl
Rodzinny obiad to koszmar. Mlaskanie, siorbanie, przełykanie… każdy dźwięk ich boli

Rodzinny obiad to koszmar. Mlaskanie, siorbanie, przełykanie… każdy dźwięk ich boli

Źródło:
tvn24.pl
Premium

Zdjęcia do kolejnego prequela "Gry o tron" ruszyły - przekazało we wtorek HBO. Fabuła produkcji zostanie oparta na treści jednego z opowiadań autorstwa George'a R.R Martina. Ten będzie też producentem wykonawczym serialu. W jego głównych rolach wystąpią Peter Claffey i Dexter Sol Ansell.  

Nowy prequel "Gry o tron". Rusza ekranizacja opowiadania George'a R.R. Martina 

Nowy prequel "Gry o tron". Rusza ekranizacja opowiadania George'a R.R. Martina 

Źródło:
HBO