- Niestety, albo nierozsądna, albo nierozważna, mam nadzieję, że nieintencjonalna decyzja prezydenta Zełeńskiego sprawia, że emocje w Polsce wobec polityki prezydenta ukraińskiego są, jakie są - powiedział prezydent Karol Nawrocki na spotkaniu z dziennikarzami.
Jak mówił, przyjął tę decyzję "z wielkim smutkiem", bo "tak nie buduje się relacji między narodami". - Gloryfikowanie UPA jest rzeczą, która dostarczyła rosyjskiej propagandzie wiele tlenu do dezinformacji - ocenił. Zaznaczył, że "Ukraina może swoją politykę pamięci, swoją politykę historyczną kształtować", lecz "Polska także ma prawo kształtować swoją politykę pamięci i politykę historyczną".
W związku z tym Nawrocki zapowiedział, że 8 czerwca odbędzie się posiedzenie Kapituły Orła Białego. - Zaproponowałem, by jednym z punktów było odebranie orderu prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu - mówił. Jak dodał, "jest oburzony" ruchem prezydenta Ukrainy.
- Niestety prezydent Zełenski udowodnił, że Ukraina pod względem mentalnym gloryfikowania bandytów, morderców z Ukraińskiej Powstańczej Armii nie jest gotowa do tego, aby być częścią rodziny europejskiej - powiedział. - W rodzinie europejskiej nie można gloryfikować takich bandytów i nie można gloryfikować UPA - podkreślił.
Order Orła Białego przyznał Wołodymyrowi Zełenskiemu w 2023 roku ówczesny prezydent Andrzej Duda.
Decyzja Zełenskiego "w celu przywrócenia historycznych tradycji"
Wołodymyr Zełenski w wydanym w środę dekrecie ogłosił, że nadał imię "Bohaterów UPA" Samodzielnemu Centrum Operacji Specjalnych "Północ" Sił Operacji Specjalnych Ukrainy. Ukraiński przywódca wyjaśnił, że uczynił to "w celu przywrócenia historycznych tradycji narodowego wojska oraz uwzględniając wzorowe wykonywanie powierzonych zadań podczas obrony integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy".
Decyzję ukraińskiego prezydenta skrytykowało polskie MSZ. "Jednoznacznie negatywnie oceniamy nadanie ukraińskiej jednostce imienia 'Bohaterów UPA'" - przekazał w piątek rano rzecznik MSZ Maciej Wiewiór. "Ta decyzja rani pamięć o ofiarach tej organizacji i uderza w dialog między naszymi narodami. Może być wykorzystana przez propagandę Rosji, która chce nas podzielić i podważyć wsparcie dla broniącej się Ukrainy. Kwestię tę podnosimy w rozmowach z partnerami z Ukrainy" - napisał w serwisie X.
Czy prezydent może odebrać Order Orła Białego?
Prezydent może odebrać Order Orła Białego z własnej inicjatywy. Zezwala mu na to art. 36 ustawy o orderach i odznaczeniach. Pozbawienie orderu jest możliwe w dwóch przypadkach: gdy order nadano w wyniku wprowadzenia w błąd lub odznaczony dopuścił się czynu, wskutek którego stał się niegodny orderu.
Po podjęciu decyzji prezydent musi zwrócić się tylko do Kapituły Orderu Orła Białego z wnioskiem o wydanie opinii. Obecny skład kapituły to: Michał Kleiber (Kanclerz Orderu), Zofia Romaszewska (sekretarz), Adam Bujak, Bronisław Wildstein i Karol Nawrocki jako Wielki Mistrz Orderu. Opinia tego ciała nie jest wiążąca dla głowy państwa.
Co istotne, kiedy prezydent wyda postanowienie o odebraniu orderu, musi jeszcze podpisać je premier. Wynika to z zapisów konstytucji, która stanowi, że "akty urzędowe prezydenta wymagają kontrasygnaty premiera". Z takiej konieczności zwolnione jest nadawanie odznaczeń, ale odbieranie wymaga już kontrasygnaty.
Jak zauważa więc w swojej pracy "Pozbawienie orderu lub odznaczenia przez Prezydenta RP" dr Mateusz Radajewski, konstytucjonalista z Uniwersytetu SWPS we Wrocławiu, "pozbawienie orderu lub odznaczenia nie jest jedynie decyzją Prezydenta RP, lecz wymaga także zgody Prezesa Rady Ministrów". Prezydenckie postanowienie kontrasygnowane przez premiera publikuje się w "Monitorze Polskim".