Wieża ariańska w Krynicy przejdzie rewitalizację. To najstarsza i najwyższa piramida w Polsce

Źródło:
tvn24.pl
Krynica. Wieża ariańska góruje nad drzewami. Wokół rozciągają się też pola (materiał z 3.05.2022)
Krynica. Wieża ariańska góruje nad drzewami. Wokół rozciągają się też pola (materiał z 3.05.2022)Konrad Grochecki
wideo 2/6
piramida

Na wzniesieniu pośród wysokich drzew we wsi Krynica (Lubelskie) stoi niezwykły obiekt z przełomu XVI i XVII wieku. To zbudowana na polecenie arianina Pawła Orzechowskiego piramida, która powstała jako mauzoleum jego rodu. Z budowlą wiąże się wiele legend i tajemnic. Dość wspomnieć o ponoć ukrytym tu skarbie, którego strzeże "licho". W najbliższym czasie wieża przejdzie rewitalizację poprzedzoną badaniami archeologicznymi. 

- Wieża pochodzi z przełomu XVI i XVII wieku. Jest najstarszą i najwyższą budowlą piramidową w Polsce i jednym z nielicznych takich obiektów w Europie. Nazywana jest grobiskiem ariańskim bądź wieżą ariańską, bo wybudowano ją na polecenie arianina Pawła Orzechowskiego, podkomorzego chełmskiego i właściciela zamku w pobliskim Krupem – mówi dr Konrad Grochecki, archeolog z Muzeum Regionalnego w Krasnymstawie, który napisał o wieży w Krynicy pracę doktorską.

Paweł Orzechowski urodził się około 1550 roku, a zmarł w 1612. Arianie to natomiast potoczna nazwa braci polskich, czyli wspólnoty religijnej stanowiącej najbardziej radykalny odłam reformacji w Polsce.

Wieża została wzniesiona na przełomie XVI i XVII wieku na polecenie arianina Pawła OrzechowskiegoAgnieszka Cylwik

Podkreślić znaczenie i splendor rodu

- W wielu opisach dotyczących dziejów piramidy w Krynicy możemy znaleźć informację, że Paweł Orzechowski postanowił zbudować grobowiec, bo jako arianin nie mógł liczyć na pochówek na cmentarzu katolickim. Moim zdaniem ta okoliczność nie była jednak kluczowa, bo w tamtych czasach istniały również nekropolie ariańskie. Chodziło bardziej o to, że podkomorzy postanowił wybudować sobie i swojej rodzinie mauzoleum, aby podkreślić znaczenie i splendor swojego rodu oraz pokazać, kto w tej okolicy ma władzę – opowiada archeolog.

Wieża góruje nad okolicą Konrad Grochecki

Podobna wieża z tego okresu stoi pod Beresteczkiem na dzisiejszym terenie Ukrainy.

- Pochowany został w niej Aleksander Frydrychowicz Proński, który w latach 1591-95 pełnił urząd kasztelana trockiego i notabene dobrze znał się z Pawłem Orzechowskim. Wyruszyli razem w poselstwie, które sprowadziło z Francji do Polski pierwszego króla elekcyjnego, Henryka III Walezego – podkreśla dr Grochecki.

Historia miejsca sięga czasów przedchrześcijańskich

Wracając do piramidy w Krynicy - w niej spoczął Paweł Orzechowski oraz prawdopodobnie kilku członków jego rodziny.

- Miejsce, które wybrał na postawienie piramidy, nie jest przypadkowe. Już w tamtych czasach wiedziano, że było ono związane z osadnictwem jeszcze sprzed czasów powstania państwa polskiego. To doskonale korespondowało z sarmatyzmem, czyli popularnym od końca XVI wieku mitem, jakoby polska szlachta wywodziła się od starożytnych Sarmatów – mówi nasz rozmówca.

Dziś wiemy, że chodzi o przedchrześcijańskie osadnictwo z IX i początków X wieku. Wzniesienie, na którym Orzechowski postawił wieżę pełniło prawdopodobnie funkcję wiecową. - To tu osadnicy spotykali się na wiecach i podejmowali ważne decyzje. Wokół rozciągały się zaś kurhany, czyli przedchrześcijańskie pochówki - zaznacza archeolog.

Paweł Orzechowski był właścicielem zamku w Krupem. Dziś pozostały po nim ruinyKonrad Grochecki

Duch szlachcica i żmije

Wzniesienie ma 290 metrów wysokości, sama wieża około 20 metrów. Jej wierzchołek widoczny jest z daleka ponad otaczającymi ją drzewami. Obok są pola, a jakieś 500 metrów dalej najbliższe zabudowania.

Wieży od zawsze towarzyszyła aura tajemniczości. W wydanej w 1890 roku publikacji autorstwa polskiego etnografa Oskara Kolberga "Obraz Etnograficzny – Chełmskie. Tom I" jest legenda o błąkającym się w okolicy duchu szlachcica bez kontusza. Jest też ostrzeżenia przed żmijami, które - wedle okolicznych mieszkańców - mogą osiągać bardzo duże rozmiary. Mowa jest również o skarbach, które są podobno ukryte w piramidzie.

Czytaj też: Bełżyce. Wygląda jak betonowy klocek z PRL, a tak naprawdę to zamek z bogatą historią

- Oczywiście skarbu ma pilnować "licho", czyli diabeł – uśmiecha się Konrad Grochecki.

Wieży od zawsze towarzyszyła aura tajemniczościAgnieszka Cylwik

Inne przekazy mówią, że wieża powstała, żeby odgonić złe moce, które pojawiły się w tych okolicach po tym, jak właściciel krupskiego zamku wysłał matkę na "żebraninę", a gdy ta wróciła z niczym, przegonił ją i pozwolił, aby zmarła na drodze.

- Akurat ta legenda to moim zdaniem – jakbyśmy dziś powiedzieli – czarny PR z czasów kontrreformacji, kiedy to arian i innych innowierców przedstawiano jako ciężkich grzeszników – zaznacza archeolog.

W krypcie nie ma już szczątków

Podstawę piramidy stanowi kwadrat o boku mierzącym ponad siedem metrów. We wszystkich ścianach znajdują się okrągłe otwory okienne, w południowej – zakratowany dziś otwór wejściowy.

Drugie wejście zlokalizowane jest poniżej poziomu gruntuAgnieszka Cylwik

Budowla ma jeszcze jedno wejście. - Zlokalizowane jest poniżej poziomu gruntu i być może wiedzie do częściowo odsłoniętej krypty. Natomiast w samej krypcie najprawdopodobniej nie ma już żadnych szczątków, ponieważ – jak wynika ze źródeł pisanych - u schyłku XVIII wieku - grób został zbezczeszczony, a szczątki wyrzucone. Pytanie tylko, jak głęboka jest krypta. Mam nadzieję, że odpowiedź przyniosą badania, które będę tu w najbliższym czasie prowadził – zaznacza dr Grochecki.

Szykuje się rewitalizacja

Badania mają poprzedzić planowaną przez gminę Krasnystaw rewitalizację wieży. Przygotowany przez architekt Agnieszkę Cylwik projekt zakłada m.in. naprawę zadaszenia, założenie opaski zabezpieczającej, renowację murów.

We wszystkich ścianach znajdują się okrągłe otwory okienneAgnieszka Cylwik

- Uzyskaliśmy już dofinansowanie unijne w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich. Jesteśmy na etapie przygotowywania przetargu. Prace powinny zostać zrealizowane do końca roku – zapowiada Bartłomiej Saran, zastępca kierownika Referatu Budownictwa, Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska w Urzędzie Gminy Krasnystaw.

W czasie II wojny światowej wieżę ostrzelali czerwonoarmiści

Choć do środka nadal nie będzie można wejść, to w miejscu dzisiejszych krat blokujących wejście powstanie stylizowana drewniana brama. Obok ustawiona będzie nowa tablica informacyjna, na której pojawi się kod QR, dzięki któremu będziemy mogli wejść za pomocą smartfona na stronę internetową i poczytać o dziejach budowli.

Budowla ucierpiała podczas I i II wojny światowejAgnieszka Cylwik

- Rewitalizacja to z całą pewnością krok w bardzo dobrym kierunku. Ostatni remont wieża przeszła w latach 50. ubiegłego wieku. A trzeba wiedzieć, że w XX wieku obiekt miał burzliwą historię. W czasie II wojny światowej został ostrzelany przez wojska radzieckie. Czerwonoarmiści przypuszczali, że na wieży może się znajdować niemiecki snajper. Strzelili więc dla pewności w szczyt. Budowla ucierpiała też podczas I wojny światowej, kiedy siły austriackie nacierały na zlokalizowane w tych okolicach pozycje rosyjskie – zaznacza dr Grochecki.

Autorka/Autor:Tomasz Mikulicz

Źródło: tvn24.pl

Źródło zdjęcia głównego: Agnieszka Cylwik

Pozostałe wiadomości

W drodze do Polski jest fala gorącego powietrza. Kiedy możemy się spodziewać niemal letniej aury? Sprawdź długoterminową prognozę pogody na 16 dni, przygotowaną przez prezentera tvnmeteo.pl Tomasza Wasilewskiego.

Pogoda na 16 dni: takiej sytuacji nie było od dawna

Pogoda na 16 dni: takiej sytuacji nie było od dawna

Źródło:
tvnmeteo.pl

Tragiczny wypadek w miejscowości Nowosiedlice pod Oleśnicą (woj. dolnośląskie). Motocyklista uderzył w ciągnik rolniczy i spłonął razem z pasażerem. Policjanci, którzy wyjaśniają okoliczności zdarzenia, nadal ustalają tożsamość ofiar wypadku

Motocyklista uderzył w ciągnik. Spłonął razem z pasażerem

Motocyklista uderzył w ciągnik. Spłonął razem z pasażerem

Źródło:
tvn24.pl

Polak był świadkiem jednego z tornad, które w sobotnią noc uderzyły w stan Nebraska. Pogoda zaskoczyła mężczyznę w drodze, co zmusiło go do poszukiwania schronienia na stacji benzynowej. Nagranie otrzymaliśmy na Kontakt 24.

"Widok ludzi na podłodze, krzyczący personel. Jakbym grał w filmie katastroficznym"

"Widok ludzi na podłodze, krzyczący personel. Jakbym grał w filmie katastroficznym"

Źródło:
Kontakt 24

Najbardziej inwigilowaną grupą czuli się politycy PiS. I oni sami mówili, że uważają, że są podsłuchiwani, bo dyscyplina i utrzymanie klubu jest priorytetem - mówił w "Kawie na ławę" Przemysław Wipler z Konfederacji. - Podgryzacie sobie aorty, kopiecie się po kostkach, nie wierzycie sobie, zaglądacie sobie za firanki, podsłuchujecie siebie nawzajem, inwigilujecie. To jest obraz partii upadłej - powiedział o PiS wiceminister sprawiedliwości Krzysztof Śmiszek z Lewicy.

Suski wezwany w sprawie Pegasusa. "Czytam to bardzo jednoznacznie. Jest osobą pokrzywdzoną"

Suski wezwany w sprawie Pegasusa. "Czytam to bardzo jednoznacznie. Jest osobą pokrzywdzoną"

Źródło:
TVN24

Ukraina tworzy nowe brygady, aby wzmocnić swoje pozycje - oznajmił prezydent Wołodymyr Zełenski podczas przemówienia do członków Grupy Kontaktowej do spraw Obrony Ukrainy w niemieckiej bazie Ramstein. Po zajęciu wioski Oczeretyne w obwodzie donieckim linia obrony sił ukraińskich, utworzona po wycofaniu się z Awdijiwki, może się załamać - podała BBC. Podsumowujemy miniony tydzień w Ukrainie.

Linia obrony może się załamać. Zełenski: tworzymy nowe brygady

Linia obrony może się załamać. Zełenski: tworzymy nowe brygady

Źródło:
Ukraińska Prawda, NV, Suspilne, PAP, tvn24.pl

Ciało nagiej kobiety w Parku Praskim znalazł pracownik firmy sprzątającej. Została zgwałcona i uduszona. Choć do zbrodni doszło prawie dwa lata temu, zabójca wciąż pozostaje na wolności. Śledczy analizują akta podobnych historii z ostatnich dwudziestu lat, wcześniej sprawdzali, czy ta sama osoba zaatakowała i zabiła nauczycielkę w łódzkim parku na Zdrowiu.

Zamordował kobietę w Parku Praskim, od dwóch lat pozostaje nieuchwytny. Śledczy sprawdzają, czy to seryjny zabójca

Zamordował kobietę w Parku Praskim, od dwóch lat pozostaje nieuchwytny. Śledczy sprawdzają, czy to seryjny zabójca

Źródło:
tvnwarszawa.pl

Zmarł dziewięcioletni chłopiec, którego potrącił kierowca auta osobowego. Do wypadku doszło w sobotę na ulicy Nałkowskiej w Wałbrzychu. Wstępne ustalenia policji wskazują, że dziecko wtargnęło na jezdnię.

Tragiczny wypadek w Wałbrzychu, nie żyje dziewięciolatek potrącony przez samochód

Tragiczny wypadek w Wałbrzychu, nie żyje dziewięciolatek potrącony przez samochód

Źródło:
PAP / Gazeta Wyborcza

Dziesięć dni temu w Nowym Jorku rozmawiałem z prezydentem Donaldem Trumpem o konferencji, którą atakuje Donald Tusk - napisał na platformie X Marcin Mastalerek, szef gabinetu prezydenta Andrzeja Dudy. Tym samym odniósł się do wcześniejszego wpisu premiera na temat Mateusza Morawieckiego, który uczestniczył w konferencji środowisk prawicowych CPAC w Budapeszcie i nazwał Viktora Orbana "swoim przyjacielem".

Tusk krytykuje Morawieckiego. Mastalerek odpowiada

Tusk krytykuje Morawieckiego. Mastalerek odpowiada

Źródło:
tvn24.pl, PAP

W rosyjskim Tatarstanie płonie hala montażowa zakładu KAMAZ - poinformowały niezależne kanały na Telegramie. Więcej szczegółów nie podano. Kanał Krymski Wiatr przypomniał, że producent jest głównym dostawcą sprzętu samochodowego dla sił zbrojnych Rosji.

Zaopatrują wojsko rosyjskie w ciężarówki. Media: płonie hala montażowa w Nabierieżnych Czełnach

Zaopatrują wojsko rosyjskie w ciężarówki. Media: płonie hala montażowa w Nabierieżnych Czełnach

Źródło:
NV, tvn24.pl

Takie powinny być standardy, bo za miedzą mamy wojnę - mówi w rozmowie z redakcją biznesową tvn24.pl Tomasz Parol, szef kancelarii Direct. Komentuje w ten sposób pismo, które do jednego z mieszkańców wysłał urząd miejski w Międzyrzeczu. Chodzi o zajęcie samochodu na wypadek mobilizacji.

Pismo w sprawie przekazania auta na rzecz wojska. "Takie powinny być standardy"

Pismo w sprawie przekazania auta na rzecz wojska. "Takie powinny być standardy"

Źródło:
tvn24.pl

Władze Łotwy zaapelowały do rodaków o przekształcanie piwnic i innych pomieszczeń podziemnych ich domów w schrony przeciwlotnicze. Apel wystosowano z obawy przed Rosją, przy okazji tradycyjnego dnia sprzątania i porządkowania kraju.

Piwnice mają służyć za schrony. Ruszyło wielkie sprzątanie

Piwnice mają służyć za schrony. Ruszyło wielkie sprzątanie

Źródło:
PAP, tvn24.pl

Wszyscy się śmieją, a powinni się bać - napisał w niedzielę rano w mediach społecznościowych premier Donald Tusk, komentując wystąpienie prezesa PiS Jarosława Kaczyńskiego na sobotniej konwencji partii dotyczącej przyszłości Unii Europejskiej.

Tusk po wystąpieniu Kaczyńskiego: wszyscy się śmieją, a powinni się bać

Źródło:
tvn24.pl, PAP

21 procent badanych Polaków chce handlu w każdą niedzielę, dokładnie taki sam odsetek oczekuje całkowitego zakazu otwarcia sklepów w siódmy dzień tygodnia - wynika z badania przeprowadzonego na zlecenie BIG InfoMonitor.

"Nie cieszymy się z niedziel, my do nich dokładamy". Wyniki sondażu

"Nie cieszymy się z niedziel, my do nich dokładamy". Wyniki sondażu

Źródło:
PAP

Iracka gwiazda mediów społecznościowych Ghufran Sawadi, znana jako Umm Fahad, została zastrzelona w piątek wieczorem przed swoim domem w Bagdadzie - poinformowało CNN źródło w policji.

Gwiazda TikToka zastrzelona w Bagdadzie

Gwiazda TikToka zastrzelona w Bagdadzie

Źródło:
CNN

Widok na górę Fudżi zostanie zasłonięty. Taką decyzję podjęły władze miasta Fujikawaguchiko w odpowiedzi na zachowanie turystów, którzy utrudniają życie mieszkańcom.

Japończycy zasłonią widok na górę Fudżi

Japończycy zasłonią widok na górę Fudżi

Źródło:
The Japan Times, Business Insider
Jola Ogar-Hill: mam żonę i córkę, a w Polsce jestem bezdzietną panną

Jola Ogar-Hill: mam żonę i córkę, a w Polsce jestem bezdzietną panną

Premium

W sobotę w Lotto po raz kolejny nie padła szóstka. W najbliższym losowaniu będzie można wygrać 14 milionów złotych. Główna wygrana padła natomiast w Lotto Plus. Oto wyniki Lotto oraz Lotto Plus z dnia 27 kwietnia 2024 roku.

Wyniki Lotto z 27 kwietnia 2024. Jakie liczby padły podczas ostatniego losowania?

Wyniki Lotto z 27 kwietnia 2024. Jakie liczby padły podczas ostatniego losowania?

Źródło:
tvn24.pl

Lekarz ze szpitala w Gorzowie Wielkopolskim został aresztowany pod zarzutem zabójstwa. Chodzi o odmowę podjęcia uporczywej terapii po stwierdzeniu u pacjenta śmierci mózgu. Komisja medyków, którą powołał szpital, ustaliła, że lekarz nie jest winny, ale do prokuratury zwrócił się inny lekarz z tego samego szpitala.

Lekarz z Ukrainy usłyszał zarzut zabójstwa 86-latka. Zawiadomienie złożył jego kolega z pracy

Lekarz z Ukrainy usłyszał zarzut zabójstwa 86-latka. Zawiadomienie złożył jego kolega z pracy

Źródło:
Fakty TVN

Koncern paliwowy Galp odkrył u brzegów Namibii, na południu Afryki, złoże ropy naftowej uważane za jedno z największych na świecie. Według wstępnych szacunków portugalskiej firmy zasobność złoża to co najmniej 10 miliardów baryłek ropy naftowej.

Odkryto potężne złoże ropy. Jedno z największych na świecie

Odkryto potężne złoże ropy. Jedno z największych na świecie

Źródło:
PAP

Niecodzienna sytuacja w gospodarstwie rolnym w Łęce pod Łęczycą (woj. łódzkie). Pod maską ciągnika sikorki założyły gniazdo. - Orałam pole, bo mąż był w szpitalu i ten ptak siedział na tych jajkach i nic a nic się nie bał - opisuje właścicielka gospodarstwa. Przedstawiciel łódzkiego ogrodu zoologicznego przyznaje, że pierwszy raz słyszy o takiej sytuacji.

Założyła gniazdo pod maską ciągnika i "bierze udział w pracach polowych"

Założyła gniazdo pod maską ciągnika i "bierze udział w pracach polowych"

Źródło:
tvn24.pl

Już po raz czwarty Fundacja Grand Press uhonoruje Medalami Wolności Słowa Polaków w wyjątkowy sposób zasłużonych dla wolności wypowiedzi. Jak co roku swoich kandydatów mogą wskazywać również obywatele. 

Medal Wolności Słowa. Można zgłaszać kandydatów  

Medal Wolności Słowa. Można zgłaszać kandydatów  

Źródło:
Fundacja Grand Press

"Rada Polskich Mediów stanowczo sprzeciwia się bezprawnym i szkodliwym społecznie działaniom podejmowanym przez Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wobec niezależnych mediów" - brzmi treść uchwały RPM. Sprawa dotyczy decyzji oraz wypowiedzi Macieja Świrskiego wymierzonych w redakcje TVN24, TOK FM.

Rada Polskich Mediów: działalność przewodniczącego KRRiT godzi w wolność słowa

Rada Polskich Mediów: działalność przewodniczącego KRRiT godzi w wolność słowa

Źródło:
tvn24.pl

Stacja informacyjna TVN24, należąca do globalnego koncernu medialnego Warner Bros. Discovery, była najbardziej opiniotwórczym medium w Polsce w marcu 2024 roku - wynika z najnowszego raportu Instytutu Monitorowania Mediów. Na informacje przekazywane na antenie TVN24 powoływano się ponad 4,2 tysiąca razy.

TVN24 liderem rankingu najbardziej opiniotwórczych mediów w Polsce

TVN24 liderem rankingu najbardziej opiniotwórczych mediów w Polsce

Źródło:
tvn24.pl

W Polsce rządzący skazani są na megalomanię. Do takiego wniosku doszedłem, słuchając rozmowy Pawła Kowala z Moniką Olejnik. Kowal przekonywająco opowiadał o swoich rozległych kontaktach zagranicznych. Z opowieści tych wynikało, że jego rozmówcy przypisują nam kluczową rolę w rozgrywającym się na teranie Ukrainy konflikcie Rosja-Zachód. Piszę "konflikt Rosja-Zachód" z rozmysłem - nie żebym chciał pomniejszyć dzielność Ukraińców. Chodzi mi tylko o to, byśmy widzieli świat takim, jakim jest. Przychodzą mi te myśli do głowy, bo w tych dniach minęła 110. rocznica urodzin Jana Karskiego, a to on właśnie w czasie drugiej wojny światowej doszedł do przekonania, że Polacy nie chcą widzieć rzeczywistości takiej, jaką ona jest.

Mikromaniak Jan Karski 

Mikromaniak Jan Karski 

Źródło:
tvn24.pl

W najnowszym "Kadrze na kino" Ewelina Witenberg opowiedziała o "miłosnym dramacie w sportowym świecie", czyli o filmie "Challengers" z Zendayą, który wszedł właśnie do kin. Na wielkim ekranie można też obejrzeć film "Back to Black. Historia Amy Winehouse" - pierwszą fabularną biografię wokalistki. Z kolei do księgarń trafiła książka o legendarnym zespole ABBA. Muzycy ujawnili niepublikowane wcześniej szczegóły z ich życia zawodowego i prywatnego. W programie nie zabrakło też nowinek ze świata gwiazd.

Co warto obejrzeć. Ewelina Witenberg podsumowuje. "Kadr na kino" w TVN24

Co warto obejrzeć. Ewelina Witenberg podsumowuje. "Kadr na kino" w TVN24

Źródło:
tvn24.pl

Z okazji jubileuszu Ogólnopolskiego Konkursu Fotografii Reporterskiej - Grand Press Photo internauci mogą wskazać Zdjęcie XX-lecia. Głosować można do 10 maja. Wyboru można dokonać spośród 19 Zdjęć Roku z poprzednich edycji konkursu.

Internauci wybiorą Zdjęcie XX-lecia konkursu Grand Press Photo

Internauci wybiorą Zdjęcie XX-lecia konkursu Grand Press Photo

Źródło:
TVN24