Dźwięki bez źródła. Skąd biorą się szumy uszne i co naprawdę pomaga?

ból
Mieszkanka sprawdziła poziom hałasu podczas koncertów
Źródło wideo: archiwum prywatne / tvnwarszawa.pl
Źródło zdj. gł.: Shutterstock
Dodaj do preferowanych źródeł w Google
Piszczenie, buczenie, dzwonienie. Dźwięk pojawia się bez zewnętrznego źródła i czasem nie ustaje latami. Naukowcy znaleźli we krwi biologiczny ślad szumów usznych. Czy będzie można je wykrywać za pomocą badania laboratoryjnego? I kiedy szum w uchu powinien skłonić nas do pilnej wizyty u lekarza?
Kluczowe fakty:
  • Szumy uszne mogą występować nawet przy prawidłowym wyniku badania słuchu. Skąd się biorą?
  • Przyczyna uporczywego piszczenia nie zawsze tkwi w uchu. Co jeszcze może za nim stać?
  • Nowe wytyczne wskazują, które metody leczenia mają potwierdzoną skuteczność. Czy można pozbyć się uporczywego szumu?
  • Więcej artykułów o podobnej tematyce znajdziesz w zakładce "Zdrowie".

Szacuje się, że szumów usznych doświadcza od dziesięciu do 15 procent dorosłych na świecie. Dla części osób są sporadyczną niedogodnością, dla innych problemem, który zaburza sen, utrudnia koncentrację i wpływa na samopoczucie.

Najczęściej słyszy je wyłącznie osoba, której dotyczą. Choć dolegliwość jest dobrze znana lekarzom, jej mechanizm nie został w pełni wyjaśniony. Nie ma też wiarygodnego testu laboratoryjnego, który pozwalałby ją rozpoznać. W diagnostyce lekarze opierają się na relacji pacjenta oraz badaniach pomagających ustalić możliwe przyczyny.

Badacze z Uniwersytetu Connecticut w Stanach Zjednoczonych postanowili sprawdzić, czy szumy uszne pozostawiają we krwi mierzalny ślad.

Szumy uszne a badanie krwi. Co odkryli naukowcy?

W badaniu opublikowanym w sierpniu 2026 roku w "Otolaryngology-Head and Neck Surgery", o którym donosi ScienceAlert, uczestniczyły 82 osoby. Połowa z nich zmagała się z przewlekłymi szumami w obu uszach, pozostałe nie miały takich dolegliwości. Naukowcy zbadali ich słuch, przez tydzień monitorowali narażenie na hałas i pobrali próbki krwi, w których oznaczyli stężenie czterech białek związanych z funkcjonowaniem ucha wewnętrznego.

Jedno z nich się wyróżniało. U osób z szumami usznymi poziom prestyny był średnio o około 50 procent wyższy niż w grupie kontrolnej. Różnica utrzymywała się także po uwzględnieniu wieku, niedosłuchu i narażenia na hałas.

Czym jest prestyna? Jak wyjaśniają badacze z Uniwersytetu Connecticut, to białko występujące w komórkach słuchowych ślimaka, części ucha wewnętrznego. Umożliwia tym komórkom zmianę długości, dzięki czemu wzmacniają drgania dźwiękowe i zwiększają czułość słuchu. Wcześniejsze badania eksperymentalne wykazały, że uszkodzenie słuchu wywołane hałasem może wpływać na ilość tego białka w komórkach ucha wewnętrznego.

Czy zatem szumy uszne będzie można wykrywać z próbki krwi? Na razie to zbyt daleko idący wniosek. Badanie było niewielkie i miało charakter obserwacyjny. Nie dowodzi, że podwyższony poziom prestyny wywołuje szumy. Co więcej, stężenie białka nie miało związku z nasileniem dolegliwości ocenianym przez pacjentów. Zanim posłuży ono do diagnostyki, potrzebne będą kolejne badania.

- Mamy teraz wstępne potwierdzenie, że białko występujące w uchu może odgrywać istotną rolę w powstawaniu szumów usznych i postępowaniu z nimi. Nasze badania wskazują, że prestyna może być obiecującym biomarkerem. To pierwszy krok do opracowania leków, które pomogą łagodzić te dolegliwości - powiedział prof. Kourosh Parham, jeden z autorów badania, cytowany w komunikacie Uniwersytetu Connecticut.

Skąd biorą się szumy uszne? Przyczyna nie zawsze tkwi w uchu

Szumy uszne najczęściej wiążą się z pogorszeniem słuchu, do którego dochodzi wraz z wiekiem lub na skutek nadmiernego hałasu. Jak wyjaśnia amerykański Narodowy Instytut Głuchoty i Innych Zaburzeń Komunikacji (NIDCD), dolegliwości mogą pojawić się po głośnym koncercie czy pracy w hałasie, ale także u osób, które nie zauważają u siebie problemów ze słuchem.

Dlaczego jednak słyszymy dźwięki, których nie ma? Według jednej z hipotez opisywanych przez NIDCD uszkodzenie ucha wewnętrznego osłabia sygnały docierające do mózgu. Układ nerwowy może próbować kompensować ich niedobór, zwiększając aktywność obszarów odpowiedzialnych za przetwarzanie dźwięków. Dokładny mechanizm powstawania szumów wciąż jest badany.

Przyczyny bywają też bardziej przyziemne: zalegająca woskowina, infekcja ucha czy obecność płynu w uchu środkowym. Szumy mogą być również działaniem niepożądanym niektórych antybiotyków, leków stosowanych w chemioterapii oraz niesteroidowych leków przeciwzapalnych, w tym aspiryny.

Problem może mieć związek także z żuchwą. Jak wskazuje NIDCD, zgrzytanie zębami i zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego mogą wywoływać lub nasilać szumy, które u części pacjentów zmieniają się podczas poruszania żuchwą, głową lub szyją.

Rzadziej dolegliwości towarzyszą chorobie Meniere'a (schorzeniu ucha wewnętrznego powodującemu napady zawrotów głowy, szumy uszne i pogorszenie słuchu), zaburzeniom naczyniowym czy niektórym guzom, w tym łagodnemu nerwiakowi nerwu przedsionkowo-ślimakowego. Zdarza się również, że mimo diagnostyki nie udaje się ustalić ich przyczyny.

Kiedy szum w uchu powinien niepokoić?

Nie każdy szum uszny oznacza poważną chorobę. Są jednak objawy, których nie należy lekceważyć.

Sygnałem alarmowym jest nagłe pogorszenie słuchu połączone z szumem. Jak wskazuje Polskie Towarzystwo Audiologiczne i Foniatryczne, może świadczyć o nagłym niedosłuchu czuciowo-nerwowym, nazywanym również nagłą głuchotą. Pogorszenie słuchu następuje w ciągu maksymalnie 72 godzin, najczęściej w jednym uchu, i wymaga pilnej diagnostyki oraz leczenia.

Uwagę powinien zwrócić również szum pulsujący w rytm serca, który, jak wyjaśnia Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu w Kajetanach, może mieć związek z nieprawidłowościami naczyniowymi. Konsultacji wymagają także szumy występujące tylko w jednym uchu. Jeśli towarzyszą im nagłe zaburzenia mowy, niedowład czy opadnięcie kącika ust, należy natychmiast wezwać pomoc medyczną. Mogą to być objawy udaru mózgu - ostrzega na stronie pacjent.gov.pl NFZ.

A jeśli szumy nie mają tak gwałtownego przebiegu? Eksperci zalecają konsultację także wtedy, gdy pojawiają się piski, trzaski czy szumy bez wyraźnego pogorszenia słuchu.

Diagnostyka obejmuje wywiad, badanie laryngologiczne i ocenę słuchu, najczęściej za pomocą audiometrii. W zależności od objawów lekarz może zlecić dodatkowe badania, w tym rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową. Nie wykonuje się ich jednak rutynowo u wszystkich pacjentów.

Jak leczyć szumy uszne? Nowe wytyczne z 2026 roku

Jeśli przyczyną szumów jest zalegająca woskowina, infekcja lub zaburzenie pracy stawu skroniowo-żuchwowego, odpowiednie leczenie może zmniejszyć, a czasem całkowicie usunąć dolegliwości. Trudniej jest w przypadku przewlekłych szumów. Nie ma jednego skutecznego leku, ale istnieją metody, które pomagają pacjentom.

W październiku 2026 roku fundacja Amerykańskiej Akademii Otolaryngologii i Chirurgii Głowy i Szyi (AAO-HNSF) opublikowała nowe wytyczne dotyczące szumów usznych, aktualizując zalecenia sprzed 12 lat. Dokument dotyczy dorosłych, u których dolegliwości są uporczywe, utrzymują się co najmniej sześć miesięcy i pogarszają jakość życia.

Eksperci zalecają przede wszystkim terapię poznawczo-behawioralną (CBT), która pomaga ograniczyć negatywny wpływ szumów na codzienne funkcjonowanie. Osobom z niedosłuchem mogą pomóc aparaty słuchowe, a ulgę niektórym pacjentom przynosi wzbogacanie otoczenia o łagodne dźwięki, np. szum deszczu. Wytyczne dopuszczają również neuromodulację bimodalną, łączącą bodźce dźwiękowe z innym rodzajem stymulacji, np. elektryczną. Jej długoterminowa skuteczność wymaga jednak dalszych badań.

Czego eksperci nie zalecają? Rutynowego stosowania suplementów oraz leków przeciwdepresyjnych, przeciwlękowych czy przeciwpadaczkowych wyłącznie w celu leczenia szumów usznych.

Podobne wnioski dotyczące potrzeby indywidualnego doboru terapii przedstawili polscy badacze, między innymi z Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu w Kajetanach. W przeglądzie opublikowanym w 2025 roku w "Nowej Audiofonologii" podkreślili, że choć dostępne są skuteczne metody łagodzenia szumów, żadna nie pomaga wszystkim pacjentom.

Źródło: tvn24.pl
Czytaj także: