Symbolizowały nieśmiertelność i wierność, były zaporami dla duchów. Wciąż wskazują miejsca, gdzie chowano ludzi

Najnowsze

Autor:
FC/gp
Źródło:
TVN 24 Poznań
Renowacji wymaga wiele zapomnianych cmentarzy w Warszawie (materiał z 2009 r.)TVN 24
wideo 2/7
TVN 24Renowacji wymaga wiele zapomnianych cmentarzy w Warszawie (materiał z 2009 r.)

Szukasz dawnego cmentarza? Rozejrzyj się dookoła. Po roślinach można poznać, czy jesteś już w miejscu, gdzie są groby. - Większość w takich miejscach posiana została przez człowieka. Miały znaczenie symboliczne - wyjaśnia dr Aneta Czarna z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Na obszarze Wielkopolski jest ponad 2150 starych, nieczynnych cmentarzy, które są obecnie zapomniane. Od wielu lat w Katedrze Botaniki na Wydziale Rolnictwa, Ogrodnictwa i Bioinżynierii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu prowadzone są badania tego typu obiektów. W ostatnich latach robi się to już w całej Polsce, ale najlepiej przebadanym obszarem pozostaje Wielkopolska.

Dr Aneta Czarna cmentarze bada od 15 lat. - Większość roślin na nich posiana została przez człowieka. Miały znaczenie symboliczne. Obecnie to fitoindykatory, czyli rośliny wskazujące. Zdarza się, że tylko dzięki nim dowiadujemy się, że w tym miejscu znajdował się kiedyś cmentarz - mówi.

Większość nieczynnych cmentarzy funkcjonowało do II wojny światowej. Potem pozostały po nich groby, które z czasem znikały.

- Często rośliny, które tam zostały, są w formie wegetatywnej i nie rozrastają się - tłumaczy dr Aneta Czarna.

Zostali pochowani z palcami przywiązanymi do dzwonków. To był dom dla "pozornie umarłych".

Cmentarz przy ul. Samotnej w PoznaniuMarcin Gościniak

Wierzono w ich specjalne moce

Wiele roślin miało znaczenie symboliczne lub było otoczonych czcią. Prawie na każdym cmentarzu sadzone były barwinek pospolity i bluszcz pospolity. Symbolizowały nieśmiertelność i raj, a także przyjaźń i wierność.

Bluszcz na dawnym cmentarzu przy ulicy Winogrady w PoznaniuFilip Czekała

OGLĄDAJ TVN24 W INTERNECIE>>>

Bardzo popularny był również lilak pospolity, który miał chronić przed złymi duchami. Zaporę przed duchami, według przesądów, miały stanowić także kolczaste drzewa i krzewy, jak robinia akacjowa czy karagana syberyjska.

Wokół grobów samobójców sadzono z kolei rośliny cierniste takie jak jeżyny, śliwa tarnina czy głogi. Jeżyny pozyskiwano z pobliskich lasów. W sumie naukowcy badający cmentarze odkryli na nich aż 36 różnych jej rodzajów.

Niewiele mniej było gatunków róż - w sumie podczas inwentaryzacji odnotowano 35 różnych jej rodzajów. Ich symbolika jest wieloraka. Róża jest kojarzona z symbolem Marii i krwi Chrystusa. Wiąże się z przemijaniem, miłością i śmiercią. Jako krzew kolczasty ma znaczenie podobne jak inne cierniste rośliny, czyli odstrasza zmarłych od świata żywych. Białe kwiaty róży mają znaczenie jako zwiastun śmierci i jednocześnie znak dziewiczej czystości. Natomiast czerwone kwiaty oznaczają krew Chrystusa. Spośród sadzonych gatunków róż najczęściej występuje na starych cmentarzach róża francuska, róża girlandowa, róża frankfurcka i róża damasceńska. 

Dr Aneta Czarna i dr hab. Wojciech Antkowiak z Katedry Botaniki Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu we współpracy z profesorem Jerzym Zielińskim z Instytutu Dendrologii PAN w Kórniku utworzyli kolekcję najciekawszych gatunków róż w ogrodzie Katedry Botaniki przy budynkach Collegium Cieszkowskich, która liczy 83 okazy.

Cmentarze zamknięte z powodu pandemii. Wykupują kwiaty, zwalniają z opłat. "Wesprzyjmy naszych przedsiębiorców". #PomagajmySobie.

Na cmentarzach żydowskich nie było kolorowo

Nieczynne cmentarze różnią się między sobą roślinnością.

Widoczne są różnice między tymi ulokowanymi na otwartych przestrzeniach i w lasach. - Bez lilak, tak chętnie zrywany przez nas wiosną, normalnie zarasta cały cmentarz. Na cmentarzu położonym w borze sosnowym, również go widzieliśmy, ale ledwie tam żył - mówi dr Czarna.

Cmentarzy znajdujących się na wsi i w miastach nie różni zbyt wiele. - W miastach często jednak dawne cmentarze przekształcono w parki - zwraca uwagę ekspertka.

Za to wyraźne są różnice w roślinności na cmentarzach różnych wyznań. - Żydzi uznają, że kolorowe rośliny cieszą oczy żywych. Na Pogórzu, gdy badaliśmy cmentarze żydowskie, faktycznie nie było roślin kolorowych. No może poza fiołkiem, ale ten mógł trafić tam z pobliskiego ogrodu. W Poznaniu na cmentarzu żydowskim kolorowe rośliny już były. Przypuszczamy jednak, że już po wojnie mogli nasadzić je ludzie. Na cmentarzach ewangelickich jest odwrotnie - roślin kolorowych jest bardzo dużo - mówi dr Czarna.

Polski olimpijczyk uporządkował zapomniany żydowski cmentarzW życiu ma dwie pasje - sport i historię. W tej historii łączą się obie pasje. Olimpijczyk Dariusz Popiela, kajakarz górski, podczas treningów na Dunajcu trafił na zapomniany żydowski cmentarz w Krościenku i nie potrafił już o nim zapomnieć. Podjął wyzwanie. A to, czego dokonał, zasługuje na coś więcej niż medal.Fakty TVN

Drzewa też mogą być wskazówką

A co z drzewami? Te też pomagają nam w znalezieniu zapomnianych cmentarzy. - Głównymi gatunkami, które znajdziemy na polskich cmentarzach są dąb, lipa, jesion, rzadziej tuje - wymienia dr Czarny.

One także miały znaczenie symboliczne. Lipa uznawana była za drzewo święte, symbol dobroci i spokoju. Dąb to moc i trwałość, a jesion - spokój i bezpieczeństwo.

Drzewa na dawnym cmentarzu przy ul. Winogrady w PoznaniuFilip Czekała

Autor:FC/gp

Źródło: TVN 24 Poznań

Źródło zdjęcia głównego: Filip Czekała