- Pierwszą zasadą jest zorientowanie się, że niebezpieczeństwo minęło i nie ma zagrożenia dla niosących pomoc. W przypadku sprawcy z bronią palną, szczególnie w zamkniętych pomieszczeniach, może to być naprawdę trudne. Pamiętajmy, że dobry ratownik to żywy ratownik. Po drugie, jeżeli nie trzeba zachowywać ciszy [w związku z zagrożeniem - red.], należy natychmiast wezwać profesjonalną pomoc - tłumaczy w rozmowie z tvn24.pl dr Piotr Kowalewski, specjalista chirurgii ogólnej z Wojskowego Instytutu Medycznego - Polskiego Instytutu Badawczego w Warszawie.
Instytut prowadzi szkolenia dla lekarzy z podstawowych, ale ratujących życie technik chirurgicznych u ciężko rannych, w tym ofiar postrzelenia.
W trakcie trzech ostatnich lat przeszkolono na nim kilkudziesięciu polskich chirurgów. - W tym również kolegów-bohaterów z Krakowa - dodaje lekarz, nawiązując do chirurgów, którzy udzielili pierwszej pomocy policjantom poszkodowanym w trakcie akcji po zamachu z 7 listopada 2026 r.
Pierwsza pomoc po postrzale: triaż i lokalizacja krwawienia
Ratownik medyczny Ariel Szczotok, w rozmowie z Markiem Nowickim z Faktów TVN podkreślał, że w pierwszej kolejności ratuje się osoby, które rokują, czyli mają największe szanse na przeżycie przy użyciu dostępnych zasobów. Zaznacza jednak, że taka ocena, czyli triaż, nie jest ani łatwa ani możliwa do przeprowadzenia w sposób jednoznaczny.
- W pierwszej kolejności podchodzimy do osób, które się ruszają i oceniamy na szybko, skąd krwawią. Jeżeli mamy dużo ludzi, a tam [7 listopada w Krakowie - red.] na szczęście było dużo ludzi, jeżeli mamy zachowaną trzeźwość umysłu, możemy nakazać kolejnym osobom uciskanie ran - tłumaczy Szczotok.
Osobę poszkodowaną należy rozebrać, aby zlokalizować miejsce krwawienia, nawet jeśli temperatura na zewnątrz jest dość niska. Jeśli do zdarzenia doszło w obszarze zabudowanym, pomoc najprawdopodobniej dotrze na miejsce w kilka minut.
- Wychłodzenie nie zabije naszego poszkodowanego, a niezatamowany krwotok zdecydowanie tak. Dlatego w pierwszej kolejności rozdzieramy ubranie - tłumaczy w rozmowie z redakcją Faktów TVN Andrzej Pawlukanis, ratownik medyczny.
Jak udzielić pomocy przy ranach postrzałowych kończyn, klatki piersiowej i brzucha?
Dr Piotr Kowalewski tłumaczy w rozmowie z nami, że dalsze postępowanie zależy od tego, gdzie zlokalizowana jest rana. Wyjaśnia, że jeżeli zranienie dotyczy kończyn (ręce, nogi) to pierwszym postępowaniem jest silny ucisk rany, a przy masywnym krwawieniu założenie opaski uciskowej powyżej rany (stazy taktycznej) - jak najwyżej na kończynie i ciasno.
- Opatrunkiem na ranę kończyny może być wszystko, na przykład odzież czy ręcznik - mówi.
Jako staza może posłużyć na przykład pasek od spodni. Do skręcenia improwizowanej opaski można użyć sztywnego przedmiotu, na przykład patyka, śrubokręta lub klucza do kół.
W przypadku rany klatki piersiowej, jeżeli poszkodowany jest przytomny i oddycha samodzielnie, należy pomóc mu przyjąć pozycję, w której oddycha najłatwiej, najczęściej półsiedzącą.
- Trzeba kontrolować oddech i obserwować, czy nie narasta duszność. Czasem w apteczkach można znaleźć opatrunki wentylowe na klatkę piersiową. Warto nimi zabezpieczyć ranę. Nie należy szczelnie zaklejać rany przypadkowymi materiałami - radzi dr Kowalewski.
- W przypadku rany jamy brzusznej postępowanie polega na osłonięciu rany i ograniczeniu ruchów poszkodowanego. W przypadku zaobserwowania wytrzewienia [wydostania się na zewnątrz narządów, np. jelit - red.] nie należy wprowadzać narządów z powrotem do jamy brzusznej, a jedynie przykryć je opatrunkiem. Nigdy nie należy usuwać z ran wbitych w nie przedmiotów. Często przedmioty te same powstrzymują większy krwotok - podkreśla chirurg.
Dlaczego rany postrzałowe są tak niebezpieczne?
Piotr Kowalewski tłumaczy, że specyfika ran postrzałowych czyni z nich najtrudniejsze do leczenia z grupy ran penetrujących (takich, w których ciało obce wnika w głąb tkanek miękkich - red.).
- Ich główne cechy zależą od kalibru pocisku penetrującego, którego nie znamy. Nawet niewielka rana zewnętrzna może maskować rozległe uszkodzenia wewnętrzne. Pocisk niszczy tkanki bezpośrednio na swoim torze oraz przez przekazywanie im energii. W zależności od kalibru rozległość uszkodzenia tkanek może być znacznie większa niż fizyczny kanał postrzałowy i tak zwana jama trwała [rzeczywiste i nieodwracalne uszkodzenie tkanek w wyniku przejścia pocisku przez ciało - red.] - mówi dr Kowalewski.
Sposób krwawienia również może w przypadku takich ran nie zdradzać tego, jak wielkie spustoszenie postrzał spowodował wewnątrz organizmu poszkodowanego.
- Krwawienie może być gwałtowne i widoczne albo całkowicie ukryte, np. w jamie brzusznej lub klatce piersiowej. Wielkość rany nie świadczy w żaden sposób o ciężkości obrażeń. Dodatkowo, w ranach postrzałowych wektor pocisku może być absolutnie dowolny i postrzał w klatce piersiowej może równie dobrze uszkodzić swoim torem na przykład struktury brzucha lub szyi - dodaje chirurg.
Z danych Komendy Głównej Policji wynika, że w 2023 roku (najświeższy dostępny raport) doszło w Polsce do 603 przestępstw z użyciem broni palnej. Z tej liczby 21 przypadków dotyczyło zabójstwa lub jego usiłowania.
Jakie są ogólne zasady udzielania pierwszej pomocy?
"Każdy z nas jest zobowiązany do udzielenia pierwszej pomocy. Jesteśmy odpowiedzialni za siebie nawzajem. W przypadku zagrożenia życia lub zdrowia człowieka nie możemy go zostawić" - informuje rządowy portal internetowy pacjent.gov.pl. To także kwestia odpowiedzialności prawnej - zgodnie z art. 162 kodeksu karnego, za nieudzielenie pomocy grozi kara do trzech lat więzienia.
Portal pacjent.gov.pl przypomina, jak wygląda ogólny schemat postępowania przy udzielaniu pierwszej pomocy:
- Oceń bezpieczeństwo poszkodowanego i swoje. Jeśli miejsce jest niebezpieczne, zadzwoń pod numery alarmowe i postaraj się ewakuować poszkodowanego w bezpieczne miejsce.
- Oceń stan poszkodowanego i przytomność. Zapytaj, co się stało. Jeśli poszkodowany Cię słyszy i reaguje – jest przytomny. Jeśli nie ma z nim kontaktu, ułóż go w pozycji bezpiecznej.
- Udrożnij drogi oddechowe. Połóż jedną rękę na czole, a drugą na brodzie poszkodowanego i odegnij jego głowę do tyłu. Usuń widoczne ciała obce z jamy ustnej.
- Oceń oddech. Przystaw policzek do twarzy poszkodowanego. Czujesz wydychane powietrze na swoim policzku, widzisz ruchy klatki piersiowej? Poszkodowany oddycha. Jeśli nie jest przytomny, ale oddycha, ułóż go w pozycji bezpiecznej.
- Zadzwoń pod numer 999 lub 112 i wezwij pomoc. Wykonaj resuscytację i zastosuj defibrylator, jeśli go znajdziesz w pobliżu.
System ratownictwa - te numery trzeba znać:
- 112 - jednolity numer alarmowy, który obowiązuje w całej Unii Europejskiej
- 999 - numer alarmowy pogotowia ratunkowego
- 998 - straż pożarna
- 997 - policja
Połączenia z numerami alarmowymi są bezpłatne.