Trwa tydzień noblowski. Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała w środę Nagrodę Nobla 2026 w dziedzinie chemii prof. Henriemu Kaganowi z Uniwersytetu Paris-Sud i prof. Kenso Soai z Uniwersytetu Nauk w Tokio za "odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej".
- Jestem bardzo podekscytowany wiadomością o nagrodzie. To jeden z najbardziej emocjonujących dni w moim życiu - mówił podczas łączenia z Komitetem Noblowskim prof. Kenso Soai. Jak zdradził dziennikarzom o nagrodzie dowiedział się... gdy wyszedł na zakupy.
Jeden z wyróżnionych dziś noblistów, prof. Henri Kagan, od 1994 roku jest członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk.
Nobel z chemii. Co odkryli laureaci?
Jak tłumaczy Królewska Szwedzka Akademia Nauk naukowcy "rozwiązali zagadkę asymetrii w chemii". "Niektóre cząsteczki, takie jak aminokwasy, występują w dwóch wariantach, które są lustrzanymi odbiciami siebie nawzajem. Jednak organizmy żywe posiadają tylko jedno z tych lustrzanych odbić" - wyjaśnia w komunikacie prasowym. "Powstanie takiej chemicznej asymetrii długo pozostawało zagadką. Kagan i Soai zostali wyróżnieni za jej rozwiązanie".
Jak czytamy, odkrycie okazało się rewolucją dla chemików opracowujących reakcje wykorzystywane do produkcji leków, substancji smakowych, zapachowych oraz nowych materiałów.
Wpis poświęcony tegorocznej nagrodzie opublikowała Polska Akademia Nauk. "Wiele cząsteczek występuje w dwóch formach, które są swoim lustrzanym odbiciem - podobnie jak prawa i lewa dłoń. Choć wyglądają niemal identycznie, mogą zupełnie inaczej oddziaływać na organizmy żywe. Umiejętność tworzenia tylko jednej, pożądanej wersji cząsteczki ma więc ogromne znaczenie m.in. przy produkcji leków" - czytamy.
Jak podkreśla Polska Akademia Nauk, badania Kagana i Soai "pomogły lepiej zrozumieć i kontrolować procesy prowadzące do powstawania takich cząsteczek. Szczególne znaczenie ma tu autokataliza - proces, w którym produkt reakcji sam przyspiesza swoje dalsze powstawanie" - tłumaczy PAN. "Odkrycia Kagana i Soaia przyczyniły się do rozwoju nowoczesnej chemii organicznej i metod pozwalających prowadzić reakcje chemiczne coraz bardziej precyzyjnie i selektywnie".
Werdykt Komitetu Noblowskiego komentowali w środę eksperci podczas wydarzenia zorganizowanego przez Uniwersytet Warszawski. - Nie mam wątpliwości, że to jest odkrycie, które zmienia nasz sposób myślenia, już zmieniło sposób myślenia - zauważył prof. dr hab. Sławomir Sęk z Wydziału Chemii UW. - Niewątpliwie też, ujmując to w dużym uproszczeniu, pokazuje to [odkrycie - red.], że w naturze nie ma sprawiedliwości. Bo to trochę przypomina sytuację, w której dwie drużyny wychodzą na boisko piłkarskie i po 90 minutach meczu okazuje się, że zostają tylko zawodnicy w jednym kolorze koszulek - dodał.
Nagroda Nobla w dziedzinie chemii
W ubiegłym roku Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar M. Yaghi. W uzasadnieniu podano, że naukowcy "stworzyli konstrukcje molekularne z dużymi przestrzeniami, przez które mogą przepływać gazy i inne substancje chemiczne". Dodano, że stworzone przez nich konstrukcje metaloorganiczne "mogą być wykorzystywane do pozyskiwania wody z pustynnego powietrza, wychwytywania dwutlenku węgla, magazynowania toksycznych gazów lub katalizowania reakcji chemicznych".
Do 2025 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii przyznano 117 razy 200 osobom. Wśród nich znalazło się osiem kobiet, w tym Maria Skłodowska-Curie. Najmłodszy laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii miał 35 lat, zaś najstarszy - 97.
Redagował AM