TVN24 | Poznań

Były tam, gdzie dziś stoją bloki, są drogi czy parki. Tablice przypominają o dawnych cmentarzach

TVN24 | Poznań

Autor:
FC/gp
Źródło:
TVN 24 Poznań
Poznań: Tablice przypominają o zapomnianych cmentarzach
Poznań: Tablice przypominają o zapomnianych cmentarzache-lapidarium.pl
wideo 2/5
e-lapidarium.plPoznań: Tablice przypominają o zapomnianych cmentarzach

Jedna przy wejściu na Międzynarodowe Targi Poznańskie, druga i trzecia w parkach na Starym Mieście i Grunwaldzie. Pierwsze tablice informacyjne przypominające o dawnych cmentarzach pojawiły się w Poznaniu.

Przez jeden z nich przebiega dwupasmowa arteria, na innym stoją bloki z wielkiej płyty. Na kilku znajdują się dziś tereny Międzynarodowych Targów Poznańskich. Poznań skrywa pod ziemią wiele zapomnianych cmentarzy. - Na tych nekropoliach leżą między innymi przodkowie Angeli Merkel - przypominali archeolodzy.

Przez lata mieszkańcy Poznania zakładali cmentarze, które potem likwidowano. Po wielu z nich próżno szukać nawet śladu. Teraz przypominać mają o nich tablice informacyjne.

Poznaniacy chodzą po szczątkach

Pierwsze trzy pojawiły się w mieście. - Kilka dni temu ustawiono je w parku Manitiusa, w parku Marcinkowskiego oraz przed wejściem na teren Międzynarodowych Targów Poznańskich - informuje Paweł Skrzypalik z Cyfrowego Lapidarium Poznania, który przygotował koncepcje tablic.

Na tablicach oprócz podstawowych informacji, zdjęć dawnych cmentarzy i fragmentów dawnych planów miasta, pokazujące obszar jaki zajmowały znalazły się QRkody, które odsyłają do bardziej szczegółowych informacji o nekropoliach opublikowanych na stronie Cyfrowego Lapidarium Poznania.

Tablica w parku Maunitiusae-lapidarium.pl

Jak dodaje Skrzypalik, wkrótce na terenie śródmieścia zainstalowane zostaną kolejne tablice dedykowane cmentarzom prawosławnemu i żydowskiemu oraz trzem cmentarzom ewangelickim. Staną one w parkach Marcinkowskiego (kolejne dwie tablice) i Drwęskich, na skwerze przy pomniku Armii Poznań i na budynku Wydziału Kultury Urzędu Miasta Poznania przy placu Wolności.

- Ich pojawienie się w krajobrazie oznacza dla Poznania rzeczywisty przełom w podejściu do pamięci o dawnych mieszkańcach naszego miasta - cieszy się Skrzypalik.

I przypomina, że choć cmentarzy często "gołym okiem" nie widać, to nie oznacza, że ich nie ma. - Te nekropolie nigdy nie zostały w całości ekshumowane. Na terenie parków nadal znajdują się szczątki wielu tysięcy dawnych mieszkańców miasta. W tym sensie tereny te są nadal cmentarzami - miejscami wiecznego spoczynku poznaniaków - podkreśla Skrzypalik.

Na wspomnianych ośmiu tablicach oznaczanie dawnych cmentarzy ma się nie skończyć. Zainteresowanie pomysłem oznaczania wyraziły już niektóre rady osiedli.

OGLĄDAJ TVN24 NA ŻYWO W TVN24 GO >>>

Od Cegielskiego po przodków Merkel

O upamiętnienie dawnych cmentarzy od lat zabiegał radny Andrzej Rataj z Koalicji Obywatelskiej. - Powinniśmy godnie upamiętnić nieistniejące obecnie cmentarze na terenie Poznania. Byłoby to wyrazem szacunku wobec dawnych mieszkańców Poznania, niezależnie od narodowości, wyznania, czy statusu społecznego, a także wyrazem pamięci o wielokulturowej i wielonarodowościowej przeszłości i dziedzictwie Poznania - tłumaczył w tvn24.pl.w 2017 roku.

Na nieistniejących nekropoliach leżą między innymi Hipolit Cegielski czy przodkowie kanclerz Angeli Merkel oraz urodzonego w Poznaniu feldmarszałka i prezydenta Niemiec Paula von Hindenburga.

Grobowiec Ottona Hinderburga, starosty poznańskiego (zdjęcie z 1934 r.)Ilustrowany Kurier Codzienny | Narodowe Archiwum Cyfrowe

Dzięki działaniom Rataja powołano zespół ds. upamiętnienia dawnych mieszkańców Poznania, którego prace ruszyły w lipcu 2020 roku.

Gdzie w Poznaniu były cmentarze?

Najstarsze nekropolie w Poznaniu znajdowały się na Ostrowie Tumskim i Śródce, czyli najstarszych dzielnicach Poznania. To właśnie tam znajdowało się palatium Mieszka I. Tu w 968 r. ustanowiono pierwsze na polskich ziemiach biskupstwo.

O dawnych miejscach pochówków co pewien czas przypominają archeolodzy. W lipcu 2017 roku na Śródce natrafili na przepołowione szczątki z czasów Mieszka I. - Mogła to być ofiara kaźni - przypuszczał kierujący pracami Paweł Pawlak. Z kolei zdaniem mediewisty Łukasza Kozaka, mógł to być pochówek wampiryczny. Świadczyć o tym miało zgięte ciało i tkwiący między szczęką a żuchwą dużych rozmiarów fragment naczynia. Miało to zapobiec powstaniu z martwych. W tym samym celu "podejrzanym" zmarłym wiązano nogi, przybijano ich ciała do deski czy rozczłonkowywano głowę od reszty ciała i układano w nogach.

Wampir czy zbrodniarz? Tajemnicze szczątki z czasów Mieszka I
Wampir czy zbrodniarz? Tajemnicze zwłoki z czasów Mieszka I12.07. | Archeolodzy pracujący na poznańskiej Śródce natrafili na przepołowione zwłoki z czasów Mieszka I. - Mogła to być ofiara jakiś kaźni - przypuszcza kierujący pracami Paweł Pawlak. Zdaniem mediewisty Łukasza Kozaka, może to być pochówek wampiryczny.TVN 24 Poznań

Groby wokół kościołów

Początkowo ludzi chowano w kościołach, potem wokół nich. Przez lata najważniejszą świątynią w Poznaniu była Kolegiata św. Marii Magdaleny. Archeolodzy, którzy od 2016 roku poszukują śladów obiektu, także tu natrafiali na liczne pochówki.

Szkielet należy do dorosłego mężczyznyTVN 24

Od XIX wieku Poznań opasały miejskie mury. W mieście-twierdzy trudno było znaleźć rozległą, wolną przestrzeń. Stąd zamiast jednego dużego cmentarza funkcjonowało wiele małych.

Jednym z najsłynniejszych był cmentarz św. Marcina leżący głównie w dzisiejszym parku Marcinkowskiego. Ale nie tylko. Gdy w 2013 r., przebudowywano ulice Matyi, spod dwupasmowej arterii wykopano ponad tysiąc grobów. Cmentarz został założony w pierwszej połowie XIX wieku i do lat 20. XX wieku chowano tu ludzi. Ostatecznie został zlikwidowany w 1959 r.

Wykopywanie mogił przy biurowcu DeltaPiotr Wawrzyniak
Plan Poznania z 1907 r., na którym zaznaczony jest dawny cmentarz przy dworcuarchiwum prywatne Filipa Czekały

Cmentarz przed browarem

Cmentarz był także przy dzisiejszym Starym Browarze. Zajmował przede wszystkim teren dzisiejszego parku Dąbrowskiego. Poznaniaków chowano tu ponad sto lat. Podczas II wojny światowej praktycznie wszystkie groby zostały tu zrównane z ziemią. W 2003 roku, podczas prac archeologicznych przy budowie Starego Browaru, odnaleziono tu ponad 200 grobów.

Park Dąbrowskiego | Andrzej Rataj

Nekropolie na Targach

Ale ludzi chowano też za miejskimi murami. Za nieistniejącą już Bramą Berlińską, na terenie dzisiejszych Międzynarodowych Targów Poznańskich funkcjonowały cmentarz parafii św. Marcina, cmentarz św. Małgorzaty i cmentarz żydowski.

Cmentarz parafii św. Marcina przy ul. Bukowskiej w 1936 r.Ilustrowany Kurier Codzienny | Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zniszczone zostały podczas II wojny światowej. Szczególnie smutne są losy żydowskich nagrobków – Niemcy doszczętnie je zdewastowali a macewy wykorzystywali do umacniania dróg na Sołaczu czy wzmacniania brzegów jeziora Rusałka.

O grunty, na których leżały cmentarze katolickie, po 75 latach od zakończenia wojny, upomniał się Kościół.

Po wyzwoleniu Poznania część ocalałych grobów przeniesiono na Miłostowo.

Lapidarium żydowskie na cmentarzu Miłostowo w Poznaniu | Jerzy (Wikipedia)

Z porozbijanych macew utworzono lapidarium, które można oglądać na podwórzu przy ul. Głogowskiej 26a.

Odtworzony fragment cmentarza przy ulicy Głogowskiej w Poznaniu | Sidrom (Wikipedia)

Wielka płyta na płytach nagrobnych

Cmentarze znajdowały się też na terenie dzisiejszych osiedli z wielkiej płyty. Od 1939 r. poznaniaków chowano na cmentarzu na Żegrzu. Nekropolia usytuowana była między ulicami Milczańską a Wiatraczną, w pobliżu dzisiejszego przejścia podziemnego pod ul. Krzywoustego. Cmentarz zlikwidowano w 1973 r. w związku z budową osiedli na Żegrzu i Ratajach oraz trasy katowickiej.

Cmentarz na os. LechaJakub Ger | Ratajanka

Nieco wcześniej zlikwidowano cmentarz znajdujący się przy zbiegu ulic Naramowickiej i Słowiańskiej. Pod koniec lat 60. ruszyła tam budowa pierwszych bloków na dzisiejszym osiedlu Pod Lipami.

Gdy tylko koparki zaczęły kopać, na wierzch zaczęły wychodzić kości. W planach, którymi dysponowali budowlańcy, zapomniano uwzględnić między innymi starego cmentarza ewangelicko-augsburskiego działającego do 1938 r. - Początkowo przypuszczano, że odkryto miejsce, w którym hitlerowcy dokonywali jakichś zbrodni. Szybko jednak okazało się, że ciała ułożone jedno nad drugim to były groby głębinowe - opowiadał Jacek Błaszczyk, budowniczy, pracownik administracji i mieszkaniec osiedli na Winogradach.

Osiedle na zapomnianym cmentarzu
Osiedle na zapomnianym cmentarzu27.05. | Jacek Błaszczyk, jeden z bohaterów książki "Miasto nie do Poznania", to człowiek od blisko 50 lat związany z osiedlami na Winogradach. Najpierw je budował, potem działał w spółdzielni, wreszcie sam na nich mieszkał. Chyba nikt inny nie zna tylu ciekawostek i anegdot z życia tych osiedli, co on.Adrian Półrolniczak, montaż: Filip Czekała | TVN 24 Poznań

Autor:FC/gp

Źródło: TVN 24 Poznań

Źródło zdjęcia głównego: e-lapidarium.pl

Pozostałe wiadomości