W sam raz na mrozy. Do Muzeum Etnograficznego trafiły 140-letnie buty z renifera

140-letnie buty z samskiej kolekcji Muzeum Etnograficznego w KrakowieMuzeum Etnograficzne w Krakowie | Marcin Wąsik

Buty liczące 140 lat, wykonane ze skóry renifera, a noszone przez Samów - rdzennych mieszkańców Laponii, można do końca roku oglądać w Muzeum Etnograficznym w Krakowie. Mają przypominać o tym europejskim, a jednocześnie egzotycznym ludzie i jego kulturze.

- Zbliża się zima, więc buty mogą być ciekawostką dla zwiedzających. Ich prezentacja ma przypomnieć o Samach, ludzie europejskim, a jednak bardzo egzotycznym, mającym interesującą historię i kulturę – powiedział Jacek Kukuczka z Muzeum Etnograficznego. Dodał też, że nie pamięta, by muzeum pokazywało wcześniej buty.

140 lat i nadal grzeją

Prezentowane buty mają ponad 140 lat, ale zachowały się w idealnym stanie. Nie wiadomo czy pochodzą z terenów Norwegii, Szwecji, Finlandii czy Rosji. Do muzealnej kolekcji trafiły w 1870 r., znajdując miejsce w zbiorach nieistniejącego od lat 50. XX w. Muzeum Techniczno-Przemysłowego w Krakowie.

- Jako ofiarodawca w muzealnym inwentarzu figuruje Wollman, postać nieznana bliżej nawet z imienia. Choć pochodzenie obiektu i okoliczności jego pozyskania owiane są tajemnicą, pozostaje on ważnym świadectwem odradzającej się kultury Samów - zauważył Kukuczka.

Para niskiego, zimowego obuwia Samów (Sami, Saamów, dawniej nazywanych Lapończykami) uszyta została ze skóry z futrem renifera i ozdobiona czerwoną lamówką, wszytą pomiędzy podeszwę a cholewkę oraz wieńczącą jej górną krawędź. Lamówka jest produktem fabrycznym (tzw. pasmanterią), pozyskiwaną przez mieszkańców Laponii już od XVIII/XIX w. drogą wymiany handlowej, od skandynawskich i rosyjskich kupców.

Ginąca kultura

Po okresie forsowanej przez Skandynawów (od XIX w. do lat 60-70. XX w.) asymilacji etnicznej, kulturowej i językowej, współcześnie kultura Samów przeżywa renesans. Rdzenni mieszkańcy Laponii zaczęli podkreślać swoją odrębność m.in. poprzez strój.

Skóra renifera była dla Samów, trudniących się koczowniczym pasterstwem, podstawowym surowcem do wyrobu odzieży, wyposażenia domostwa - namiotu, jak i wykonywania jego poszycia. Charakterystyczne niskie i w całości futrzane obuwie było noszone zarówno przez mężczyzn - pasterzy reniferów - jak i przez kobiety i dzieci.

Buty z wywiniętym do góry czubkiem, weszły do kanonu ich etnicznej mody - dziś noszą je zarówno przedstawiciele lokalnych elit, np. deputowani parlamentu Sami w Finlandii, podkreślająca etniczne korzenie młodzież, jak i Samowie pracujący w rozwiniętym sektorze usług turystycznych. Można je też kupić jako jedne z najpopularniejszych pamiątek oferowanych w sklepach z etnicznym rękodziełem.

Św. Mikołaj jest Samem

Samowie zamieszkują Laponię, region obejmujący północną część Skandynawii oraz Półwyspu Kolskiego w Rosji. Dzisiejsi Samowie są potomkami pierwotnych mieszkańców Skandynawii. Ich język liczy dziewięć dialektów i zaliczany jest do grupy ugrofińskiej.

Trudno ustalić obecną liczbę rdzennych mieszkańców Laponii, m.in. ze względu na odmienne kryteria klasyfikacyjne przyjmowane w czterech państwach, na terenach których region ten się znajduje. Szacunkowo przyjmuje się, że liczba Samów waha się pomiędzy 50 a 80 tys. Najbardziej znanym miejscem bezpośrednio związanym z Samami jest Rovaniemi, stolica fińskiej Laponii, legendarna siedziba św. Mikołaja.

Lapońskie buty ze skóry renifera muzeum prezentuje w ramach cyklu „Obiekt na dzień dobry”. Co miesiąc przy wejściu do placówki można bezpłatnie zobaczyć inny, oryginalny eksponat z muzealnego archiwum.

Jeśli chcielibyście nas zainteresować tematem związanym z Waszym regionem, pokazać go w niekonwencjonalny sposób - czekamy na Wasze sygnały/materiały. Piszcie na Kontakt24@tvn.pl.

Buty można oglądać w Muzeum Etnograficznym przy ul. Krakowskiej 46:

Mapa Targeo

Autor: ps / Źródło: TVN24 Kraków / PAP

Źródło zdjęcia głównego: Muzeum Etnograficzne w Krakowie | Marcin Wąsik

Pozostałe wiadomości

W hali magazynowej przy ulicy Oliwskiej w Gdańsku od niedzielnego popołudnia trwa poważny pożar. W płomieniach stoi hala znajdująca się przy nabrzeżu. - Akcja trwa, jest bardzo trudna ze względu na bardzo dużą ilość materiałów palnych i bardzo dużo tworzyw sztucznych - na konferencji w poniedziałek rano powiedział zastępca komendanta głównego PSP. Według straży pożarnej to jeden z największych pożarów w mieście w ostatnich latach.

Największy pożar w Gdańsku od lat. "Akcja bardzo trudna"

Największy pożar w Gdańsku od lat. "Akcja bardzo trudna"

Aktualizacja:
Źródło:
PAP, TVN24

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej ostrzega przed upałem na terenie 11 województw. Dla części kraju w poniedziałek wydano również ostrzeżenia w związku z burzami, które miejscami mogą być gwałtowne.

Groźne burze i nieznośne gorąco. IMGW ostrzega

Groźne burze i nieznośne gorąco. IMGW ostrzega

Źródło:
IMGW

Polityka nigdy nie może być polem bitwy, czy, nie daj Boże, polem śmierci - powiedział Joe Biden w telewizyjnym orędziu. Prezydent Stanów Zjednoczonych wezwał wszystkich Amerykanów do obniżenia temperatury sporu politycznego. To jego reakcja na sobotni zamach na Donalda Trumpa, w którym były prezydent został ranny w ucho.

"Polityka nigdy nie może być polem bitwy, czy, nie daj Boże, polem śmierci"

"Polityka nigdy nie może być polem bitwy, czy, nie daj Boże, polem śmierci"

Aktualizacja:
Źródło:
PAP, tvn24.pl

W Wenecji zakończył się w niedzielę trwający od kwietnia eksperyment z pobieraniem opłaty w wysokości 5 euro ze wstęp do miasta. Byli z niej zwolnieni turyści, którzy nocowali w tamtejszych hotelach. Pierwsza taka inicjatywa na świecie ma na celu wprowadzenie systemu zarządzania napływem turystów - tłumaczą władze Wenecji.

Koniec turystycznego eksperymentu

Koniec turystycznego eksperymentu

Źródło:
PAP

Kuwait Petroleum Corporation (KPC) przekazała w niedzielę informację o odkryciu "gigantycznego" złoża ropy naftowej na wschód od wyspy Fajlaka. Spółka szacuje, że złoża wynoszą około 3,2 miliarda baryłek, co odpowiada trzyletniej produkcji całego kraju.

Kuwejt ogłosił odkrycie ogromnego złoża ropy

Kuwejt ogłosił odkrycie ogromnego złoża ropy

Źródło:
PAP, Bloomberg

Wspieramy Ukrainę w niszczeniu rosyjskich samolotów, ale NATO nie będzie w to bezpośrednio zaangażowane - powiedział sekretarz generalny NATO, pytany o pomysł zestrzeliwania przez Polskę rosyjskich rakiet nad terytorium Ukrainy. Tymczasem Rosja nie planuje demobilizacji żołnierzy powołanych do wojska jesienią 2022 roku. 868 dni temu rozpoczęła się inwazja Rosji na Ukrainę. Oto, co wydarzyło się w Ukrainie i wokół niej w ciągu ostatniej doby.

Podsumowanie najważniejszych wydarzeń ostatniej doby wokół Ukrainy

Podsumowanie najważniejszych wydarzeń ostatniej doby wokół Ukrainy

Źródło:
tvn24.pl

Mądry chłopak, ale nie odnajdywał się wśród innych uczniów - tak dawni znajomi ze szkoły opisują Thomasa Matthew Crooksa, sprawcę zamachu na Donalda Trumpa. Jego motyw wciąż nie jest znany. Co o nim wiemy?

Dobry z matematyki samotnik. Co wiemy o sprawcy zamachu

Dobry z matematyki samotnik. Co wiemy o sprawcy zamachu

Źródło:
BBC, CNN, PAP

Hiszpania została mistrzem Europy po pokonaniu w finale Anglii. Mnożą się pytania o pracę służb, które dopuściły do tego, że zamachowiec oddał trzy strzały w kierunku Donalda Trumpa podczas wiecu. W Gdańsku od niedzielnego popołudnia strażacy walczą z największym pożarem w mieście od lat. Oto pięć rzeczy, które warto wiedzieć w poniedziałek.

Pięć rzeczy, które warto wiedzieć

Pięć rzeczy, które warto wiedzieć

Źródło:
tvn24.pl

Przed Sądem Rejonowym w Legionowie stanął były strażak ochotnik, oskarżony o wykorzystanie seksualne młodej dziewczyny. W jego sprawie zapadł wyrok, wpłynęła też już apelacja.

Były strażak ochotnik skazany za wykorzystanie seksualne młodej dziewczyny

Były strażak ochotnik skazany za wykorzystanie seksualne młodej dziewczyny

Źródło:
tvnwarszawa.pl

"Pozwólcie mi zabrać buty" - prosił agentów chwilę po postrzeleniu Donald Trump. Skąd to wiadomo? Portal stacji CNN opublikował transkrypcję zapisu audio nagranego w czasie strzelaniny i tuż po niej. Dowiadujemy się dzięki temu, jakie komunikaty wymieniali między sobą oraz w kierunku byłego prezydenta agenci Secret Service.

Minuta i 25 sekund akcji. Jakie słowa padły w kluczowym momencie

Minuta i 25 sekund akcji. Jakie słowa padły w kluczowym momencie

Źródło:
CNN

50-letni strażak Corey Comperatore to ofiara śmiertelna ataku, do jakiego doszło w czasie sobotniego wiecu Donalda Trumpa w Pensylwanii. Gubernator tego stanu Josh Shapiro przekazał na niedzielnej konferencji prasowej, że Comperatore "zginął jako bohater", próbując "zasłonić swoją rodzinę przed kulami".

"Zasłonił rodzinę przed kulami". Zginął na wiecu Trumpa

"Zasłonił rodzinę przed kulami". Zginął na wiecu Trumpa

Źródło:
PAP, Reuters, tvn24.pl

Czy taka kłamliwa, propagandowa deklaracja może być skuteczna? Niestety, bywa - przyznał w "Faktach po Faktach" były prezydent Bronisław Komorowski, komentując oświadczenie Kremla po zamachu na Donalda Trumpa. Moskwa usiłowała przekonać w nim, że "potępia" przemoc "w ramach walki politycznej". - Wszyscy w jakiejś mierze się z tego wewnętrznie śmiejemy - ddodał Komorowski, podkreślając, że "na naszych oczach rosyjski diabeł się ubiera w ornat".

Reakcja Kremla? "Na naszych oczach rosyjski diabeł się ubiera w ornat"

Reakcja Kremla? "Na naszych oczach rosyjski diabeł się ubiera w ornat"

Źródło:
TVN24, PAP

Nie żyje amerykańska aktorka Shannen Doherty, najbardziej znana z roli Brendy Walsh - uczennicy szkoły średniej w popularnym serialu z lat 90. "Beverly Hills, 90210". Zmarła po wieloletniej chorobie - podał w niedzielę magazyn People. Miała 53 lata.

Nie żyje Shannen Doherty, serialowa Brenda Walsh

Nie żyje Shannen Doherty, serialowa Brenda Walsh

Źródło:
Reuters

Na wakacjach rezydent zajmuje się wszystkim, od wymiany brudnych ręczników po załatwianie formalności, gdy turysta nagle umrze. - To nie jest praca dla wszystkich. Niektórzy chcą wracać w trakcie sezonu - stwierdza pracownica biura podróży. Ale są też tacy, którzy nie wyobrażają sobie innego życia.

Praca marzeń? "Ludzie zachowują się, jakby przestali używać mózgu"

Praca marzeń? "Ludzie zachowują się, jakby przestali używać mózgu"

Źródło:
tvn24.pl

Księżna Walii Kate pojawiła się na niedzielnym finale Wimbledonu, aby obejrzeć mecz obrońcy tytułu Hiszpana Carlosa Alcaraza z serbskim tenisistą Novakiem Djokovicem. Księżna, która w marcu poinformowała, że zdiagnozowano u niej nowotwór, została powitana owacjami na stojąco.

Księżna Kate powitana owacjami na stojąco

Księżna Kate powitana owacjami na stojąco

Źródło:
CNN, PAP

Pięcioletni Bruno choruje na dystrofię mięśniową Duchenne'a i jest pierwszym dzieckiem w Polsce zakwalifikowanym do nowej terapii genowej w Stanach Zjednoczonych. Koszt to blisko 16 milionów złotych, bo lek nie jest jeszcze zarejestrowany i dostępny w Europie. Jeśli chłopiec nie dostanie go teraz, potem będzie za późno. Takich dzieci jest więcej.

Koszt terapii dla chorego na dystrofię mięśniową Bruna to prawie 16 milionów złotych. Trwa wyścig z czasem

Koszt terapii dla chorego na dystrofię mięśniową Bruna to prawie 16 milionów złotych. Trwa wyścig z czasem

Źródło:
Fakty TVN

Dzień po zamachu na Donalda Trumpa jego żona Melania opublikowała oświadczenie, w którym podziękowała agentom ryzykującym życie, by ochronić byłego prezydenta. Złożyła też kondolencje rodzinom ofiar i wezwała Amerykanów do jedności.

Melania Trump zabrała głos. Pisze o "potworze"

Melania Trump zabrała głos. Pisze o "potworze"

Źródło:
tvn24.pl

Szefowa Secret Service została wezwana na specjalne wysłuchanie w komisji Kongresu na 22 lipca. Republikanie zapowiedzieli, że rozpoczną dochodzenie w sprawie uchybień w zakresie bezpieczeństwa na wiecu wyborczym w Pensylwanii. Portal TMZ dotarł do nagrania, które pokazuje sprawcę zdarzenia leżącego na dachu pobliskiego budynku z karabinem w ręku.

Widzieli zamachowca z karabinem w ręku, nagrali moment strzałów

Widzieli zamachowca z karabinem w ręku, nagrali moment strzałów

Źródło:
TVN24, TMZ

17-latek został zaatakowany maczetą na kąpielisku Zakrzówek w Krakowie. Chłopak miał rany głowy i ręki. Przeszedł operację, nie udało się uratować kciuka lewej dłoni. Policja wyjaśnia okoliczności ataku.

17-latek zaatakowany maczetą na kąpielisku. W szpitalu przeszedł operację, stracił kciuk

17-latek zaatakowany maczetą na kąpielisku. W szpitalu przeszedł operację, stracił kciuk

Źródło:
tvn24.pl

Pleń został zaobserwowany w Dolinie Roztoki. Za to niezwykłe i wciąż słabo poznane zjawisko odpowiedzialne są larwy ziemiórki pleniówki. Materiał otrzymaliśmy na Kontakt 24.

Pełznąca masa w Dolinie Roztoki. Dokąd się kieruje?

Pełznąca masa w Dolinie Roztoki. Dokąd się kieruje?

Źródło:
Kontakt 24, Lasy Państwowe, tvnmeteo.pl

1,5 złotego za komentarz, ale przy dłuższej współpracy stawka może być podwojona. Im więcej ocenionych telefonów lub tabletów, tym wyższe zarobki. Tak wygląda kupowanie fałszywych opinii o produktach, usługach czy miejscach wypoczynku. Jak informuje Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w ostatnich latach nieuczciwi przedsiębiorcy oferowali publikowanie zmyślonych ocen zarówno w mediach społecznościowych, wyszukiwarkach, jak i serwisach, które pozwalają porównywać ceny albo rezerwować terminy do lekarza czy mechanika. 

Plaga fałszywych komentarzy. "Odpowiedź zwaliła mnie z nóg"

Plaga fałszywych komentarzy. "Odpowiedź zwaliła mnie z nóg"

Źródło:
TVN24

Do tragicznego wypadku doszło w Otmuchowie (Opolskie). 69-letni mężczyzna wyszedł z domu, by udrożnić przydomowy rów. Kiedy długo nie wracał, jego żona poprosiła o pomoc strażaków. Ciało mężczyzny znaleźli w wodzie.

Wyszedł, by udrożnić przydomowy rów i już nie wrócił. Ciało mężczyzny znaleźli strażacy

Wyszedł, by udrożnić przydomowy rów i już nie wrócił. Ciało mężczyzny znaleźli strażacy

Źródło:
tvn24.pl

W mediach społecznościowych pojawiło się nagranie ukazujące moment zamachu na Donalda Trumpa i reakcję dwóch snajperów, którzy z dachu pobliskiego budynku zabezpieczali wiec. Na filmie widać, że agenci są wyraźnie zaskoczeni strzałami. Służby, które miały dbać o bezpieczeństwo sobotniego wydarzenia, znalazły się pod silną krytyką.

Strzały na wiecu Donalda Trumpa. Reakcja snajperów na nagraniu

Strzały na wiecu Donalda Trumpa. Reakcja snajperów na nagraniu

Źródło:
tvn24.pl, PAP

Jedno z towarzystw ubezpieczeniowych domaga się 28 tysięcy złotych od rowerzystki, która we wrześniu ubiegłego roku miała doprowadzić do uszkodzenia samochodu osobowego. Poszkodowany dostał pieniądze z polisy AC, a teraz ubezpieczyciel domaga się od sprawczyni zdarzenia zwrotu środków wraz z odsetkami. - Taka sytuacja może spotkać każdego rowerzystę. Warto wyciągnąć wnioski z tej przykrej sytuacji i uczyć się na nieswoich błędach - komentuje Aleksander Daszewski, radca prawny z Biura Rzecznika Finansowego.

Rowerzystka ma po kolizji zapłacić 28 tysięcy. "W takich sytuacjach nie ma zmiłuj"

Rowerzystka ma po kolizji zapłacić 28 tysięcy. "W takich sytuacjach nie ma zmiłuj"

Źródło:
tvn24.pl

18-latka musiała opuścić mieszkanie po policyjnej interwencji i decyzji prokuratora. Nie wolno jej się też zbliżać do matki. Córce może grozić do pięciu lat więzienia.

18-latka z nakazem opuszczenia mieszkania i zakazem zbliżania się do matki

18-latka z nakazem opuszczenia mieszkania i zakazem zbliżania się do matki

Źródło:
tvn24.pl

Najgorętsze chwile czekają nas w połowie tygodnia. Jaka pogoda będzie w dalszej części lipca? Sprawdź długoterminową prognozę pogody na 16 dni.

Pogoda na 16 dni: temperatura osiągnie kolejny szczyt

Pogoda na 16 dni: temperatura osiągnie kolejny szczyt

Źródło:
tvnmeteo.pl

To miał być zwykły wyborczy wiec, jakich w kampanii nie brakuje. Nieoczekiwanie obecni na miejscu fotoreporterzy stali się świadkami zamachu na Donalda Trumpa. Zdjęcia, które powstały, trudno wyrzucić z pamięci. Wybraliśmy pięć z nich.

Pięć zdjęć. Nie sposób o nich zapomnieć

Pięć zdjęć. Nie sposób o nich zapomnieć

Źródło:
tvn24.pl, CNN, New York Times

Były prezydent USA Donald Trump został w sobotę postrzelony w ucho podczas wiecu wyborczego w Butler w stanie Pensylwania. Zginęły dwie osoby, w tym zamachowiec, a dwie kolejne zostały poważnie ranne. Podsumowujemy, co do tej pory udało się ustalić o przebiegu zdarzeniu i sprawcy.

Zamach na Donalda Trumpa. Co wiadomo do tej pory

Zamach na Donalda Trumpa. Co wiadomo do tej pory

Źródło:
tvn24.pl, PAP, Reuters

"Doppelgänger. Sobowtór", "Godzilla i Kong: Nowe imperium" czy "Król Zanzibaru" - to tylko kilka tytułów, jakie w ostatnich dniach dodano do biblioteki platformy streamingowej Max. Wśród nowości znalazły się także cenione komedie, dramaty i wciągające dokumenty. Co warto obejrzeć?  

Nowości na Max. Kinowe hity i komedie w gwiazdorskiej obsadzie

Nowości na Max. Kinowe hity i komedie w gwiazdorskiej obsadzie

Źródło:
tvn24.pl