Tadeusz Mazowiecki nie żyje

28 października 2013
Sylwetka Tadeusza Mazowieckiego
tvn24Tadeusz Mazowiecki

Tadeusz Mazowiecki, były premier pierwszego niekomunistycznego rządu, zmarł nad ranem 28 października 2013 roku. Miał 86 lat.

Tadeusz Mazowiecki na nagraniach archiwalnych
Tadeusz Mazowiecki na nagraniach archiwalnychtvn24
wideo 2/22

Jak podała Katolicka Agencja Informacyjna, Mazowiecki zmarł w poniedziałek nad ranem, kilka minut po godz. 6.

Mazowiecki był ostatnim premierem PRL i pierwszym premierem III Rzeczypospolitej, wybranym po wyborach 4 czerwca 1989 r. Był jednym ze współzałożycieli oraz przewodniczącym Unii Demokratycznej i Unii Wolności. Był posłem na Sejm PRL III, IV i V kadencji, posłem na Sejm RP I, II i III kadencji (w latach 1991–2001). Od 2010 r. pełnił funkcję doradcy Prezydenta RP ds. polityki krajowej i międzynarodowej. Był kawalerem Orderu Orła Białego.

Początki działalności politycznej

Mazowiecki urodził się 18 kwietnia 1927 r. w Płocku. W wieku 11 lat stracił ojca. Bronisław Mazowiecki, znany lekarz, zmarł rok przed wybuchem II wojny światowej. W 1946 r. Tadeusz ukończył Liceum Ogólnokształcące im. St. Małachowskiego w Płocku, następnie rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, których nie ukończył.

W 1949 roku młody lewicujący, a także głęboko wierzący student Uniwersytetu Warszawskiego, związał się ze Stowarzyszeniem Pax założonym przez Bolesława Piaseckiego. Początkowo, do 1951 r., był w grupie tygodnika "Dziś i Jutro", następnie w latach 1950–1952 pełnił funkcję zastępcy redaktora naczelnego "Słowa Powszechnego".

Był współzałożycielem, a w latach 1953–1955 redaktorem naczelnym, "Wrocławskiego Tygodnika Katolików". W 1953 r. w "WTK" opublikował artykuł krytykujący działalność biskupa Czesława Kaczmarka, skazanego w tym samym roku w procesie pokazowym.

Małgorzata Niezabitowska o Tadeuszu Mazowieckim
Małgorzata Niezabitowska o Tadeuszu Mazowieckimtvn24

Dotrwał w Paksie do 1955 r., kiedy został usunięty jako przywódca tzw. paksowskiej frondy, odłamu przeciwnego polityce zbytniego zbliżenia z komunistyczną władzą i wchodzenia w konflikty z hierarchią kościelną. Środowisko frondystów przeszło później do powstających od 1956 r. Klubów Inteligencji Katolickiej, których Mazowiecki był współzałożycielem.

W 1958 r. uzyskał zgodę władz na wydawanie miesięcznika "Więź", którego naczelnym pozostał aż do 1981 r. Pod jego kierownictwem „Więź" wydała teksty z nurtu katolicyzmu otwartego, który popierał zmiany Soboru Watykańskiego II, ale zdarzały się tam również materiały lansujące np. tezę, że między marksizmem a katolicyzmem nie musi być sprzeczności. Jako reprezentant środowiska katolików pozytywnie oceniających zmiany gomułkowskie w 1961 roku wystartował do Sejmu z listy katolickiego koła i pierwszy raz został posłem na Sejm PRL. Wybierany był przez kolejne trzy kadencje (III, IV i V) aż do czasu, kiedy jego przemówienia były niewygodne i skreślono go z listy kandydatów.

Władzy nie podobały się przede wszystkim protesty przeciwko brutalnemu rozpędzaniu studenckich demonstracji w marcu 1968 r, a także pomysły powołania komisji ds. ustalenia winnych strzelania do robotników w grudniu 1970 r.

Wspomnienia Halla o Tadeuszu Mazowieckim
Wspomnienia Halla o Tadeuszu Mazowieckimtvn24

Pozbawiony możliwości kandydowania na urząd poselski Tadeusz Mazowiecki stał się przeciwnikiem jakiejkolwiek współpracy z komunistyczną władzą i w 1976 związał się ściśle z ruchem opozycyjnym. Współpracował z Polskim Porozumieniem Niepodległościowym.

Ekspert Solidarności

Kiedy w sierpniu 1980 r. wybuchły strajki na Wybrzeżu stanął na czele Komisji Ekspertów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Stoczni Gdańskiej, której zadaniem było wsparcie strajkujących w Gdańsku robotników w rokowaniach z władzą.

W 1981 r. Tadeusz Mazowiecki został redaktorem naczelnym "Tygodnika Solidarność". Po wprowadzeniu stanu wojennego został aresztowany w sopockim hotelu, po czym internowano go w Strzebielinku, potem w Jaworzu, a na koniec w Darłówku. Wyszedł na wolność jako jeden z ostatnich w dniu 23 grudnia 1982 r., przedstawiając raport Solidarności: "Polska w pięć lat po sierpniu".

Stworzył podziemne pismo "21". W maju i sierpniu 1988 r. uczestniczył w strajkach w Stoczni Gdańskiej. W 1989 r. uczestniczył w przygotowaniach Okrągłego Stołu i jako doradca Lecha Wałęsy stał się jednym z współautorów tego porozumienia.

Kazimierz Kutz o Mazowieckim
Kazimierz Kutz o Mazowieckimtvn24

Rząd Tadeusza Mazowieckiego

Po czerwcowych wyborach 1989 r. Mazowiecki został posłem Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego, a dwa miesiące później przyjął propozycję NSZZ "Solidarność" Lecha Wałęsy o utworzeniu rządu koalicyjnego, w którym obok polityków opozycji antykomunistycznej znaleźli się działacze ZSL i SD. 24 sierpnia 1989 r. Sejm powołał Tadeusza Mazowieckiego na stanowisko Prezesa Rady Ministrów, a 12 września przyjął przedstawione przez premiera założenia programowe i proponowany skład nowego rządu. W ten sposób Mazowiecki przeszedł do historii jako premier pierwszego po wojnie niekomunistycznego rządu, który przeprowadził wiele gruntowych reform, zwłaszcza gospodarczych (tzw. plan Balcerowicza).

Oskarżany był przez politycznych oponentów o chęć pojednania z działaczami dawnej PZPR i wybaczenia im win przeszłości, tzw. grubej kreski, choć w rozumieniu Mazowieckiego miała oznaczać ona brak odpowiedzialności jego rządu za szkody poczynione w gospodarce przez rządy komunistyczne.

Wujec wspomina Mazowieckiego. "Wielka postać"
Wujec wspomina Mazowieckiego. "Wielka postać"tvn24

W wyborach prezydenckich w listopadzie 1990 r. Tadeusz Mazowiecki został kandydatem ROAD i FPD naprzeciwko Wałęsy. Przegrał jednak wybory w I turze zajmując III miejsce (18 proc. głosów). Po przegranej, uznając za niemożliwe dalsze kierowanie rządem po atakach na jego osobę i przy malejącym poparciu społecznym, podał się do dymisji. 2 grudnia 1990 r. na spotkaniu przedstawicieli Wojewódzkich Komitetów Wyborczych Tadeusz Mazowiecki zaproponował utworzenie Unii Demokratycznej, której następnie został przewodniczącym.

W maju 1991 r. na Zjeździe Zjednoczeniowym UD, ROAD i FPD łączą się w jedną partię polityczną - Unię Demokratyczną z Tadeuszem Mazowieckim na czele. W kwietniu 1994 r. na Kongresie Zjednoczeniowym Unii Demokratycznej i Kongresu Liberalno-Demokratycznego Tadeusz Mazowiecki został wybrany przewodniczącym nowo powstałej partii - Unii Wolności. Był nim do maja 1995 r.

Działalność partyjna i parlamentarna

W wyborach w październiku 1991 r. Mazowiecki został posłem Sejmu I kadencji z regionu poznańskiego. Był członkiem sejmowej Komisji Obrony Narodowej, Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektu ustawy Karta Praw i Wolności oraz Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego.

Przewodniczył komisji specjalnej do rozpatrzenia projektu ustawy konstytucyjnej o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą tzw. Małej Konstytucji. W 1992 r. został wybrany Specjalnym Wysłannikiem ONZ w Bośni 
i Hercegowinie, jednak zrezygnował z tej funkcji w 1995 r. na skutek bezczynności wielkich mocarstw wobec zbrodni wojennych dokonywanych w czasie wojny w Bośni.

Kolejny raz został posłem Sejmu II kadencji z regionu poznańskiego w wyborach 19 września 1993 r.

W Sejmie III kadencji również wybrano go na posła z regionu krakowskiego. Wybory te miały miejsce we wrześniu 1997 r. W Sejmie przewodniczył sejmowej Komisji Integracji Europejskiej i uczestniczył w pracach Komisji Spraw Zagranicznych. Przewodniczył delegacji Sejmu i Senatu do Parlamentarnej Komisji Wspólnej Rzeczypospolitej Polskiej i Unii Europejskiej i zarazem był współprzewodniczącym tej komisji. W 1997 Mazowiecki przedstawił w Zgromadzeniu Narodowym kompromisową preambułę do Konstytucji RP, napisaną wcześniej przez twórców "Tygodnika Powszechnego", która umożliwiła jej przeprowadzenie przez Zgromadzenie Narodowe.

W listopadzie 2002 odszedł z Unii Wolności.

Mazowiecki premierem pierwszego niekomunistycznego rządu
Mazowiecki premierem pierwszego niekomunistycznego rządutvn24

Wyznaczony przez Komisję Praw Człowieka ONZ na specjalnego sprawozdawcę konfliktu w byłej Jugosławii, jako jedyny wysoki funkcjonariusz ONZ, podał się do dymisji na znak protestu przeciw bierności wspólnoty międzynarodowej wobec popełnianych tam zbrodni.

Pełnił tę misję, z przerwami, od 1992 do 1995 r. Otrzymał tytuł honorowego obywatela miasta Sarajewa, odznaczony Złotym Orderem Herbu Bośni (1996), uhonorowany nagrodą Srebrenica 1995 (w 2005 r.).

W latach 2003-2009 był członkiem Rady Zarządzającej Funduszu Powierniczego na rzecz ofiar przestępstw podlegających jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze. W dniu 12 października 2010 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski postanowieniem z dnia 8 października 2010 roku powołał Tadeusza Mazowieckiego na stanowisko Strategicznego Doradcy Prezydenta RP.

Tadeusz Mazowiecki na nagraniach archiwalnych
Tadeusz Mazowiecki na nagraniach archiwalnychtvn24
wideo 2/22

"Przeszłość odkreślamy grubą linią" - te słynne słowa trzydzieści lat temu wypowiedział w Sejmie pierwszy po wojnie niekomunistyczny premier. Tadeusz Mazowiecki przez lata potem tłumaczył sens tych słów, a mimo to zostały one przekręcone i do dziś są politycznie wykorzystywane - między innymi przez autorów obecnych zmian w sądownictwie. Materiał magazynu "Czarno na białym" TVN24.

- Obudził w nas nadzieję, że można wygrać i z uporem, spokojem i kulturą do tego dążył - tak w "Faktach po Faktach" Olga Krzyżanowska, była wicemarszałek Sejmu, wspominała Tadeusza Mazowieckiego. Jak oceniła, społeczeństwu brakowało takich ludzi jak były premier. Tadeusz Mazowiecki spoczął w niedzielę na cmentarzu w podwarszawskich Laskach. Żegnała go rodzina, przyjaciele oraz przedstawiciele władz.

Rodzina, przyjaciele, przedstawiciele władz i opozycji towarzyszyli Tadeuszowi Mazowieckiemu w jego ostatniej drodze. - Żegnamy premiera czasu przełomu ustrojowego, architekta i budowniczego konstrukcji gmachu niepodległego państwa polskiego - mówił prezydent Bronisław Komorowski podczas mszy św. żałobnej. Były premier spoczął obok żony na cmentarzu w podwarszawskich Laskach. Pochówek odbył się z ceremoniałem wojskowym.

Zakończyły się uroczystości pogrzebowe na cmentarzu w podwarszawskich Laskach. Trumnę z ciałem Tadeusza Mazowieckiego złożono w grobie rodzinnym, gdzie pochowana jest także jego żona Ewa. Wcześniej odprawiono mszę żałobną w intencji byłego premiera w Bazylice Archikatedralnej. - Żegnamy Tadeusza Mazowieckiego, premiera czasu przełomu ustrojowego w naszym kraju, architekta i budowniczego konstrukcji gmachu naszego niepodległego i demokratycznego Państwa Polskiego. Żegnamy naszego premiera - mówił prezydent Bronisław Komorowski.

"Dał nadzieję kobietom i mężczyznom tęskniącym za wolnością do wyrażania ich podstawowych praw, a jego wpływ na stworzenie zjednoczonej i wolnej Europy nigdy nie będzie zapomniany" - napisał w depeszy kondolencyjnej po śmierci Tadeusza Mazowieckiego Barack Obama. Listy napłynęły z całego świata. Są wśród nich kondolencje od dalajlamy.

Zmarły w poniedziałek pierwszy polski niekomunistyczny premier Tadeusz Mazowiecki przez dwie kadencje reprezentował Poznań w Sejmie. W stolicy Wielkopolski, dzień po pogrzebie, odbędzie się msza święta w jego intencji.

- Ja uważam się za członka tego samego pokolenia. I jako uczestnik, i członek tego samego pokolenia uważam, że Mazowiecki był darem nieba dla nas i opatrznościowym człowiekiem - powiedział w "Faktach po Faktach" w TVN24 Władysław Bartoszewski, wspominając zmarłego w poniedziałek Tadeusza Mazowieckiego.

W ramach uroczystości żałobnych po śmierci Tadeusza Mazowieckiego prezydent Bronisław Komorowski ogłosił jednodniową żałobę narodową, którą wyznaczył na 3 listopada - poinformowała we wtorek Kancelaria Prezydenta. Tego dnia odbędzie się pogrzeb byłego premiera.

- Ja uważam się za członka tego samego pokolenia. I jako uczestnik, i członek tego samego pokolenia uważam, że Mazowiecki był darem nieba dla nas i opatrznościowym człowiekiem - powiedział w "Faktach po Faktach" w TVN24 Władysław Bartoszewski, wspominając zmarłego w poniedziałek Tadeusza Mazowieckiego.

"Cześć pamięci Tadeusza Mazowieckiego, jednego z ojców założycieli nowej Polski i zjednoczonej Europy, wielkiego Europejczyka i humanisty/JMB" - napisał na Twitterze szef Komisji Europejskiej José Manuel Barroso. Tadeusz Mazowiecki - pierwszy niekomunistyczny premier po 1989 r. - zmarł w Warszawie w poniedziałek nad ranem. Miał 86 lat.

- Nikt nie wiedział, jak się przechodzi z gospodarki socjalistycznej do wolnego rynku. To wszystko było nowe, ryzykowne pod każdym względem - wspominała w "Faktach po Faktach" prace rządu Tadeusza Mazowieckiego Małgorzata Niezabitowska. Władyslaw Frasyniuk przypomniał z kolei, że do Mazowieckiego przylgnął w czasie jego rządów przydomek "żółw", który - jego zdaniem - powinno się zmienić na "gepard". - Gdyby zrobić tabelkę, co dokonał rząd Mazowieckiego i porównać z innymi, to widać, że Mazowiecki zasługuje na miano najszybszego reformatora współczesnej Polski - dodał.

- Ja miałem mój prosty punkt widzenia, on dokładał do tego teorie i negocjacje - wspominał współpracę ze zmarłym Tadeuszem Mazowieckim Lech Wałęsa. - To naprawdę pięknie się składało. Gdybyśmy pojechali dalej w takim układzie, to Polska byłaby w innym miejscu - powiedział były prezydent w "Faktach po Faktach".